Boz \u0131rk s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n gen kayna\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin BU\u00dc Ziraat Fak\u00fcltesi Zootekni B\u00f6l\u00fcm\u00fc Hayvanc\u0131l\u0131k Tesisleri’nde 2021 y\u0131l\u0131nda 4’\u00fc dam\u0131zl\u0131k 8 hayvanla proje ba\u015flat\u0131ld\u0131. Tesislerde bu sene d\u00fcnyaya gelen 8 buza\u011f\u0131da herhangi bir hastal\u0131\u011fa rastlanmad\u0131. \u015eu anda 5’i dam\u0131zl\u0131k 14 yerli boz \u0131rk s\u0131\u011f\u0131r bulunuyor.<\/p>\n
Boz \u0131rk\u0131n y\u0131ll\u0131k 1000-1200 kilogram olan s\u00fct verimi iyi bak\u0131m ve beslenmeyle artabiliyor. Her birinin canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ise di\u015filerde 300-400, erkeklerde 450-500 kilogram geliyor.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/9c85db40-ef31-40fe-a989-05c7e506d5d0\/06_2023%2F11062023%2Fbursa1_.jpg\"\/)
<\/p>\n
Zootekni B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. \u0130brahim Ak, AA muhabirine, s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011finde k\u00fclt\u00fcr \u0131rklar\u0131, yerli \u0131rk ve bunlar\u0131n melezlerinin \u00f6n planda oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00dcniversitede yeti\u015ftirdikleri yerli boz \u0131rk s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131n neredeyse hi\u00e7 masraflar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Ak, “Tohumlama masraf\u0131m\u0131z yok. Hayvanlar \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hasta olmad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 tedavi masraf\u0131m\u0131z yok. Suni meram\u0131z\u0131 yapt\u0131k, herhangi bir fabrika yemi giderimiz yok. Tamamen otlanmayla kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyuruyorlar. Elektrikli \u00e7itle meram\u0131z\u0131 \u00e7evirdik, \u00e7oban masraf\u0131m\u0131z yok. Sadece \u015fap gibi zorunlu koruyucu a\u015f\u0131lamalar yap\u0131yoruz.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Ak, yerli ve milli \u00fcretim kapsam\u0131nda boz \u0131rk s\u0131\u011f\u0131rlara sahip \u00e7\u0131k\u0131p nesillerini koruman\u0131n gereklili\u011fine dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
Bu \u0131rk hayvanlar\u0131n T\u00fcrkiye’de say\u0131lar\u0131n\u0131n saf olarak yakla\u015f\u0131k 10 bin, melezleri dahil 30 bini bulabilece\u011finin belirtildi\u011fini, koruma s\u00fcr\u00fclerinde 2 bine yak\u0131n bireyin bulundu\u011funu aktaran Ak, “Hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131lar. \u00c7ok fazla tedavi gerektirmeyen, hasta olmayan, yetersiz bak\u0131m ve beslemeye dayan\u0131kl\u0131 hatta baz\u0131 uygun b\u00f6lgelerde makilik ve ormanl\u0131k alanlarda hi\u00e7bir ilave bir \u015fey yapmadan kendi kendine ya\u015fayan, \u00e7o\u011falan ve size hayvansal g\u0131da \u00fcreten hayvanlar.” dedi.<\/p>\n
Binlerce y\u0131ll\u0131k seleksiyonla, olumsuz ko\u015fullara dayanarak bug\u00fcnlere ula\u015fan yerli \u0131rklardan daha fazla yararlanmak ve organik hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n pay\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek i\u00e7in bu gen kaynaklar\u0131na pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131lmas\u0131, daha fazla desteklenmesi gerekti\u011fini kaydeden Ak, bu \u0131rklar yok oldu\u011funda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n
Ak, T\u00fcrkiye’nin 5-6 ayr\u0131 b\u00f6lgesinde yerli \u0131rklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak boz \u0131rklar\u0131n, s\u0131\u011f\u0131r \u0131rklar\u0131n\u0131n en k\u0131ymetlilerinden oldu\u011funu anlatt\u0131.<\/p>\n
“Bu \u0131rka g\u00f6z\u00fcm\u00fcz gibi bakmam\u0131z ve korumam\u0131z gerekiyor”<\/h3>\n
Boz \u0131rk\u0131n tarihsel geli\u015fimine de\u011finen Ak, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Bu \u0131rklar\u0131n ge\u00e7mi\u015fi olduk\u00e7a eski. \u0130lk zamanlar Balkanlar’dan geldi\u011fi biliniyor \u00e7\u00fcnk\u00fc benzer \u0131rk\u0131n Balkanlar’da da oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu hayvanlar ge\u00e7mi\u015fte Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde bile g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7ift s\u00fcrmede, ka\u011fn\u0131 \u00e7ekmede, araba \u00e7ekmede kullan\u0131l\u0131yor. Etinden, s\u00fct\u00fcnden, derisinden yararlan\u0131yor. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma var, hastal\u0131klar de\u011fi\u015fiyor. Islah yapaca\u011f\u0131n\u0131z zaman da bu \u0131rka ihtiyac\u0131n\u0131z var. Bug\u00fcne kadar ya\u015fam\u0131\u015f, hayatta kal\u0131p neslini devam ettirebilmi\u015f bir \u0131rka g\u00f6z\u00fcm\u00fcz gibi bakmam\u0131z ve korumam\u0131z gerekiyor.”<\/p>\n
Ak, k\u00fclt\u00fcr \u0131rklar\u0131 yani y\u00fcksek verimli hayvanlar\u0131n hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 daha hassas oldu\u011funa dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
Bir k\u00fclt\u00fcr \u0131rk\u0131n\u0131n sadece meradan beslenemeyece\u011fini, y\u00fcksek miktarlarda s\u00fct veren bir hayvan\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131n bu \u015fekilde kar\u015f\u0131lanamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildiren Ak, “K\u00fclt\u00fcr \u0131rklar\u0131ndan y\u00fcksek verim al\u0131rs\u0131n\u0131z ancak yan\u0131nda di\u011fer dezavantajlar\u0131 da kabul etmeniz gerekiyor. \u0130yi bir bar\u0131nak, iyi bir besleme ve iyi bir sa\u011fl\u0131k koruma. Bunlar\u0131 da beraberinde sunacaks\u0131n\u0131z yoksa yine o verimi alamazs\u0131n\u0131z.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Prof. Dr. Ak, projeyle ilgili hedeflerine ili\u015fkin \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Yerli \u0131rklar\u0131n genlerini koruma kapsam\u0131nda Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131nca halihaz\u0131rda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir proje var. Biz de yerli \u0131rklar\u0131n bilinmesi ve korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan katk\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu \u0131rk\u0131n yeti\u015ftiricili\u011fi uygun olan b\u00f6lgelerde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve et \u00fcretimine katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in Dam\u0131zl\u0131k S\u0131\u011f\u0131r Yeti\u015ftiricileri Birli\u011fiyle, Tar\u0131m ve Orman \u0130l M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 hedefliyoruz. S\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a dam\u0131zl\u0131k olarak da vermek istiyoruz.”<\/p>\n