Gazi \u00dcniversitesi Hastanesi’ne ba\u015fvuran 46 ya\u015f\u0131ndaki kad\u0131n hasta, yapay zekan\u0131n tespit etti\u011fi ve acil m\u00fcdahale edilen ilk klinik vaka olarak t\u0131p tarihine ge\u00e7ti.<\/p>\n
Spesifik olmayan ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 \u015fikayetiyle Gazi \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahi Poliklini\u011fine ba\u015fvuran kad\u0131n hastadan doktoru manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (MRG) tetkiki istedi.<\/p>\n
Hastan\u0131n MR cihaz\u0131nda oldu\u011fu s\u0131rada ger\u00e7ek zamanl\u0131 hasta verilerini analiz eden bir yapay zeka algoritmas\u0131 taraf\u0131ndan tespit edilen bir t\u00fcm\u00f6r\u00fcn tespiti \u00fczerine acil ameliyata al\u0131nan hastan\u0131n hayat\u0131 erken m\u00fcdahaleyle kurtar\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Bu durum, MR \u00e7ekimi s\u0131ras\u0131nda bir hastan\u0131n devam eden g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemesi s\u0131ras\u0131nda yapay zeka algoritmas\u0131 taraf\u0131ndan te\u015fhis edilen, ilgili hekimlerin an\u0131nda uyar\u0131lmas\u0131 ile hastaya en uygun tedavinin h\u0131zl\u0131 \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131 ilk klinik vaka olarak “Journal of Neurosurgery : Case Lessons” dergisinde yay\u0131mlanarak t\u0131p literat\u00fcr\u00fcne girdi.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/9c85db40-ef31-40fe-a989-05c7e506d5d0\/05_2023%2F22052023%2Fceltikci1_.jpg\"\/)
<\/p>\n
Algoritman\u0131n e\u011fitilmesi 6 ay s\u00fcrd\u00fc<\/h3>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n detaylar\u0131n\u0131, Beyin ve Sinir Cerrahi Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Emrah \u00c7eltik\u00e7i ile T\u00fcrk Beyin Projesi Gazi \u00dcniversitesi Proje Y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc Prof. Dr. \u015eeref Sa\u011f\u0131ro\u011flu, AA muhabirine anlatt\u0131.<\/p>\n
Beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fc, hipofiz ve kafa taban\u0131 cerrahisi uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. \u00c7eltik\u00e7i, \u015eubat 2021’de ba\u015flayan T\u00fcrk Beyin Projesi kapsam\u0131nda algoritman\u0131n, beyin cerrahisine ili\u015fkin “inme”, “kanama” ve “t\u00fcm\u00f6r” gibi bilgilerle e\u011fitilmesinin 6 ay s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, daha sonra ger\u00e7ek veriler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini ve algoritman\u0131n ikinci versiyonunu tamamlad\u0131klar\u0131n\u0131, algoritmay\u0131 Gazi \u00dcniversitesi Hastanesindeki MR cihazlar\u0131nda 24 saat \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. <\/p>\n
Bu s\u0131rada, MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin kaydedildi\u011fi hastane otomasyon sistemine entegre edilen yeni geli\u015ftirilen yapay zeka modellerini buna dahil ettiklerini aktaran \u00c7eltik\u00e7i, b\u00f6ylece yapay zeka algoritmas\u0131n\u0131n hasta daha MR cihaz\u0131ndayken 5-10 saniye aras\u0131nda de\u011fi\u015fen s\u00fcrelerde \u00e7ekilen beyin MR’\u0131nda anormal bir durum i\u00e7erip i\u00e7ermedi\u011fini de\u011ferlendirmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetti.<\/p>\n
Yapay zeka sisteminin, Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Ofisi’nin de deste\u011fiyle bir GSM operat\u00f6r\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc mesaj servisine entegre edildi\u011fini bildiren Do\u00e7. Dr. Emrah \u00c7eltik\u00e7i, “B\u00f6ylece algoritman\u0131n, MR’da bir anormallik tespit etti\u011finde doktorlar\u0131n cep telefonuna geli\u015ftirilen \u00f6zel servis \u00fczerinden mesaj atmas\u0131 ve anormallik i\u00e7eren anonimle\u015ftirilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn de doktorlara g\u00f6nderimi sa\u011fland\u0131. Yapay zeka sistemi, hastaya ait anormallik i\u00e7eren MR kesitlerindeki anormal b\u00f6lgeleri (segment) renklendiriyor.” dedi.<\/p>\n
Yapay zeka algoritmas\u0131n\u0131n kuruldu\u011fu g\u00fcnden bu yana doktorlar\u0131n cep telefonlar\u0131na alarm yollad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u00c7eltik\u00e7i, t\u0131p tarihine ge\u00e7en hastayla ilgili \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:<\/p>\n
“Ak\u015fam saatleriydi. Poliklini\u011fe ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 \u015fikayetiyle gelen hastam\u0131zdan MR istenmi\u015f. Yapay zeka sistemi, hastam\u0131z daha MR cihaz\u0131ndayken bir anormallik tespit etti. Telefona bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yapay zekan\u0131n hastam\u0131z\u0131n beyninin ciddi bir k\u0131sm\u0131nda beyin \u00f6demi ve t\u00fcm\u00f6r tespiti yapt\u0131\u011f\u0131na dair mesaj g\u00f6rd\u00fck. Doktorlar\u0131m\u0131z hemen harekete ge\u00e7ti ve gerekli \u00f6nlemleri ald\u0131. Hastam\u0131z, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z biyopsiye g\u00f6re de beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fc tan\u0131s\u0131 ald\u0131 ve tedavilerine ba\u015fland\u0131.”<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme say\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu, bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri radyologlar\u0131n de\u011ferlendirmesi i\u00e7in hastaneden hastaneye de\u011fi\u015febilen s\u00fcreler gerekti\u011fini belirten \u00c7eltik\u00e7i, “Yapay zeka, acil m\u00fcdahale gerektiren anormalli\u011fi \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede g\u00f6sterebildi. Yapay zeka ile ama\u00e7lanan zaten erken alarm sistemi gibi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131.” dedi.<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, yapay zeka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, sadece erken alarm de\u011fil, t\u00fcm\u00f6r\u00fcn ad\u0131n\u0131n ve genetik \u00f6zelli\u011finin de tespit edilebilmesini hedeflediklerini bildirdi.<\/p>\n
“D\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcndeki ilk vaka bizim hastam\u0131z oldu”<\/h3>\n
Emrah \u00c7eltik\u00e7i, Avrupa \u00fclkeleri ve ABD’de yapay zeka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret ederek, \u015fu de\u011ferlendirmeyi yapt\u0131:<\/p>\n
“Literat\u00fcrde ger\u00e7ek zamanl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir algoritmayla tespit edilmi\u015f ger\u00e7ek bir hastan\u0131n giri\u015fimini g\u00f6rmedik. \u0130\u015fin asl\u0131 bu durum bizi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Sonradan geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131k ki \u00f6rne\u011fin ABD’de geli\u015ftirilen erken uyar\u0131 sistemlerinin hen\u00fcz FDA onaylar\u0131 al\u0131nmam\u0131\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla yapay zeka ile b\u00f6yle bir durumu ger\u00e7ek zamanl\u0131 test etme kapasiteleri yok. Oradaki b\u00fcrokratik engeller de buna izin vermiyor. Ayr\u0131ca ABD’de sa\u011fl\u0131k sisteminin \u00f6zel olmas\u0131 nedeniyle veriye ula\u015fmada s\u0131k\u0131nt\u0131lar var. ABD’deki bu durum, bizim i\u00e7in tabii g\u00fczel oldu. Hastam\u0131z asl\u0131nda literat\u00fcrdeki ilk yapay zeka taraf\u0131ndan tespit edilip MR’\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fi g\u00fcn\u00fcn ertesi g\u00fcn\u00fc m\u00fcdahalesi yap\u0131lan ilk insan oldu d\u00fcnya tarihinde. Hatta biz bunun yay\u0131n\u0131n\u0131 da yapt\u0131k. D\u00fcnya literat\u00fcr\u00fcndeki ilk vaka bizim hastam\u0131z oldu. Deneysel ama\u00e7l\u0131 de\u011fil ger\u00e7ek bir hasta bir MR cihaz\u0131na girdi, yapay zeka beynindeki t\u00fcm\u00f6r\u00fc tespit etti ve doktorlara haber verdi ve hastaya m\u00fcdahale edildi. O a\u00e7\u0131dan da \u00e7ok mutlu ve gururluyuz. Sonu\u00e7ta bir \u015feyleri ilk kez yap\u0131yor olmak g\u00fczel.”<\/p>\n
Yapay zekayla beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fcn\u00fcn erken te\u015fhisinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece radyologlar\u0131n MR tetkik sonucunu raporla\u015ft\u0131rmas\u0131 beklenmeden hastaya acil m\u00fcdahale edilebildi\u011fini anlatan \u00c7eltik\u00e7i, hastanelerinin acil servisinde \u00f6zellikle “inme” riskinin erken tespit edilmesine y\u00f6nelik olarak geli\u015ftirilen yapay zeka sisteminin kullan\u0131labilece\u011fini bildirdi.<\/p>\n
“\u00dclkemiz i\u00e7in \u00f6rnek bir proje oldu”<\/h3>\n
Gazi \u00dcniversitesi Yapay Zeka ve B\u00fcy\u00fck Veri Analiti\u011fi ve G\u00fcvenli\u011fi Merkez M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve T\u00fcrk Beyin Projesi y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc Prof. Dr. \u015eeref Sa\u011f\u0131ro\u011flu da projenin, T\u00fcrkiye’de a\u00e7\u0131k veri felsefesine dayal\u0131 olarak hayata ge\u00e7irilen ve ger\u00e7ek ortamlarda da kullan\u0131labilen ilk proje oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Gazi \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Ofisi ekibi olmak \u00fczere 30’a varan ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n farkl\u0131 zamanlarda projede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve destek verdi\u011fini anlatan Sa\u011f\u0131ro\u011flu, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Elde etti\u011fimiz verileri, Ki\u015fisel Verileri Koruma Kanunu’na uygun olarak anonimle\u015ftirip i\u015fledik. MRG verilerini bir ara\u015ft\u0131rma projesinde kullanmak \u00e7ok zor olsa da biz bunu ba\u015fard\u0131k. \u00dcretti\u011fimiz veri setini ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda ve yapay zeka modellerini e\u011fitmede kullanarak, doktorlar\u0131m\u0131z\u0131n kullanabilece\u011fi bir \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirdik. MRG verilerini anonimle\u015ftirip ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kullan\u0131ma a\u00e7t\u0131k. Bu \u00fclkemiz i\u00e7in bir \u00f6rnektir. Ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak MRG’lerden yapay zeka modelleri ile t\u00fcm\u00f6r tespiti yap\u0131lmas\u0131 sonucunda hastaya erken m\u00fcdahale edilebilmesiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zdan birinin d\u00fcnyaca sayg\u0131n bir dergide yay\u0131mlanmas\u0131 ve erken m\u00fcdahalenin literat\u00fcre girmesi ise bizleri ziyadesiyle mutlu etmi\u015ftir. Daha yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za devam ediyoruz.”<\/p>\n
Prof. Dr. Sa\u011f\u0131ro\u011flu, yapay zekan\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n doktorlar\u0131n cep telefonlar\u0131na acil uyar\u0131 \u015feklinde ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de bir GSM operat\u00f6r\u00fcyle i\u015fbirli\u011fine gittiklerini aktard\u0131.<\/p>\n
T\u00fcm kamu hastanelerine \u00fccretsiz kurulma taahh\u00fcd\u00fc<\/h3>\n
Sa\u011f\u0131ro\u011flu, proje kapsam\u0131nda geli\u015ftirilen yapay zeka sisteminin t\u00fcm kamu hastanelerine \u00fccretsiz olarak kurulma taahh\u00fcd\u00fc verildi\u011fini bildirdi.<\/p>\n
Projenin, pek \u00e7ok yenili\u011fi bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Sar\u0131o\u011flu, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n
“A\u00e7\u0131klanabilir Yapay Zeka yakla\u015f\u0131m\u0131, ‘burada anormal bir durum var’ diyerek gerek\u00e7esini de bir modelle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu sistem, doktorlar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcvenini art\u0131rd\u0131. Doktorlar, sisteme g\u00fcvendi\u011fi i\u00e7in bu sistemle yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Sistem, 1000’in \u00fczerinde anormal durumu doktorlar\u0131m\u0131za bildirdi. Gazi \u00dcniversitesi Hastanesi’ne gelen her hasta, beyinle ilgili MR \u00e7ektiriyorsa sonu\u00e7lar\u0131 an\u0131nda doktorlara ula\u015f\u0131yor. 3 MR cihaz\u0131m\u0131zdaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler an\u0131nda yapay zeka analizine giriyor. Bu da hastalar\u0131m\u0131za g\u00fcven veriyor, doktorlar\u0131m\u0131z\u0131n da h\u0131zl\u0131 planlama yapmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Projeye g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak girmemiz ve kamuda \u00fccretsiz olarak kurulmas\u0131n\u0131 istememizin temel nedeni ise hayat kurtar\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamak. Projeye g\u00f6n\u00fclden inan\u0131yoruz.”<\/p>\n