<\/p>\n
\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Kurucu Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “K\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131yamet” olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 depremin toplumda yaratt\u0131\u011f\u0131 travmatik etkinin giderilebilmesi i\u00e7in bir ayl\u0131k s\u00fcreye dikkati \u00e7ekerek, travman\u0131n kronikle\u015fmemesi i\u00e7in spor faaliyetlerinin de yer ald\u0131\u011f\u0131 normalle\u015fmeye d\u00f6n\u00fclmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye’yi sarsan Kahramanmara\u015f merkezli, 11 ili etkileyen depremler, maddi ve manevi zararlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, depremzedeler ile toplumda psikolojik bir travma da yaratt\u0131.<\/p>\n
AA muhabiri, spor etkinliklerinin travman\u0131n giderilmesinde yarar\u0131yla ilgili \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Kurucu Rekt\u00f6r\u00fc, psikiyatrist ve n\u00f6ropsikolog Prof. Dr. Nevzat Tarhan ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Deprem felaketinin psikolojik olarak hem depremzedeler hem de b\u00fct\u00fcn toplum \u00fczerindeki etkisine de\u011finen Tarhan, “Deprem felaketi asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131yamet gibi. 11 ili etkiledi. En uzun fay hatt\u0131 ve tarihimizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz en b\u00fcy\u00fck do\u011fal afet diyebiliriz. B\u00f6yle bir durum toplumda psikolojik olarak travma etkisi yapt\u0131. Bir sosyal travma. Hem bireysel travma hem sosyal travma yapt\u0131. Ayn\u0131 zamanda bir k\u00fclt\u00fcrel travma da yapacak, \u00f6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Art\u0131k hayat\u0131m\u0131z\u0131n bundan sonra depremden \u00f6nce, depremden sonra gibi de\u011fi\u015fme ihtimali var.” dedi.<\/p>\n
Bu depremden sonra bir\u00e7ok \u015feyi yeniden yap\u0131land\u0131rmak gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Tarhan, “Hayat\u0131, var olu\u015fu… Bu depremle ilgili dersler \u00e7\u0131kar\u0131lacak. \u015eu anda depremle ilgili kritik d\u00f6nem, iki haftad\u0131r. Yas\u0131n \u015fiddetli ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem 6 haftay\u0131 ge\u00e7erse, zaten patolojik yas kabul ediliyor art\u0131k. B\u00f6yle komplike yas kabul ediliyor. \u00dc\u00e7 hafta oldu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 deprem ya\u015fanal\u0131. O nedenle \u015fu anda depremi anlamland\u0131rmak ve buradan \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131z derslerle ileriye bakmam\u0131z gerekiyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, T\u00fcrk toplumunun \u00f6zellikle futbola olan ilgisini hat\u0131rlat\u0131p, deprem sonras\u0131 ertelenen lig ma\u00e7lar\u0131n\u0131n 3-4 Mart’ta tekrar ba\u015flayacak olmas\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Bu zaman\u0131n depremden bir ay sonras\u0131na denk geldi\u011fini dile getiren Tarhan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Bence o b\u00f6lge i\u00e7in belki alt\u0131 haftal\u0131k bir s\u00fcre vard\u0131r ama d\u00f6rt hafta sonra ba\u015flamas\u0131 makul bir durum. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k iki haftadan sonra normalle\u015fmeye ge\u00e7mek bilimsel olarak da \u00f6nerilen bir \u015fey. Toplum olarak, sosyal hayat olarak normalle\u015fmeye ge\u00e7ilmezse, yas, komplike yas haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Yani patolojik yas haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. O matem reaksiyonu devaml\u0131 hayatta ya\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeti yitimine sebep oluyor. Yani insanlar\u0131n i\u015f verimlili\u011fini, sosyalle\u015fmelerini, aile hayatlar\u0131n\u0131 olumsuz etkiliyor. Mesela ilkokul, ortaokullarda e\u011fitime ba\u015flanmas\u0131 iki hafta sonra bence isabetli oldu. Yaln\u0131z sporun da tabii biraz da e\u011flence boyutu da oldu\u011fu i\u00e7in, bu kadar insan etkilenmi\u015fken, ‘Nas\u0131l spor yapabilece\u011fiz’ gibi bir su\u00e7luluk psikolojisi de uyand\u0131r\u0131yor hakl\u0131 olarak insanlarda. Bu nedenle spora ba\u015flamadan \u00f6nce, bu ilk ma\u00e7larda, \u00f6zellikle bir pankartla ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dilemek gerekir. Bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde olan, vefat edenlerin arkas\u0131nda bir Fatiha okutturmak mesela \u00f6nemli. Bu, ma\u00e7larda yap\u0131labilir. Binlerce ki\u015finin onlara dua etmesine vesile olursunuz. Bir de tak\u0131mlar gelirlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayabilirler. Bu gibi jestlerle normalle\u015fmeye ge\u00e7i\u015f yap\u0131labilir. Bu nedenle art\u0131k daha fazla ertelememek gerekiyor. Yoksa kronikle\u015ftiririz travmay\u0131. Hep s\u00f6yl\u00fcyoruz ya; travma azalt\u0131lmal\u0131, hat\u0131ras\u0131 ya\u015fat\u0131lmal\u0131 ama mumyala\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131. B\u00f6yle, oldu\u011fu gibi ya\u015fat\u0131lmamal\u0131. Hatta o b\u00f6lge i\u00e7in de ge\u00e7erli bu dedi\u011fimiz. Yani b\u0131rak\u0131n zincir travmaya maruz kalm\u0131\u015f T\u00fcrkiye’nin geri kalan\u0131n\u0131, o b\u00f6lge i\u00e7in de ge\u00e7erli. \u0130nsan\u0131n hayatta kontrol edemeyece\u011fi, g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmedi\u011fi, de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi \u015feyler vard\u0131r. Do\u011fal afet de b\u00f6yledir. G\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn yetmedi\u011fi, de\u011fi\u015ftiremedi\u011fimiz ve kontrol edemedi\u011fimiz olaylard\u0131r. B\u00f6yle bir olay\u0131 da kabullenip, hayat\u0131 devam ettirmemiz gerekiyor. Kabullenece\u011fiz. Neden, ni\u00e7in sorular\u0131 ayr\u0131 tabii.”<\/p>\n
Ligin makul bir zamanlamayla ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye Futbol Federasyonunun (TFF) 3-4 Mart karar\u0131n\u0131n uygun oldu\u011funu anlatan Tarhan, futbolun deprem kaynakl\u0131 psikolojik y\u0131k\u0131m\u0131 iyile\u015ftirici etkisini vurgulayarak, “Mesela depremde bir \u00e7ocuk enkaz\u0131n alt\u0131ndan Fenerbah\u00e7e formas\u0131yla \u00e7\u0131kt\u0131. Sonu\u00e7ta hayat devam ediyor. Depremi 24 saat ya\u015fayan insanlar var halen. Burada televizyonlar, gece g\u00fcnd\u00fcz, devaml\u0131 yeni haberler veriyor. Yeni bilgiler var. Su\u00e7lu ar\u0131yor insanlar. Yarg\u0131l\u0131yorlar, ‘Neden?’ diye soruyorlar. Bu durum insanlar\u0131n, ‘Dur, d\u00fc\u015f\u00fcn, yeniden ba\u015fla’ demeleri i\u00e7in bir f\u0131rsatt\u0131r.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Sporun bu tarz afetlerde iyile\u015ftirici g\u00fcc\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili Nevzat Tarhan, “Bu tip bir konuda ki\u015fi sporun kendisini rahatlataca\u011f\u0131n\u0131 hissederse, normal s\u00fcre\u00e7te sporla ilgilenmesi laz\u0131m. \u015eu anda yak\u0131n\u0131 vefat ettiyse, su\u00e7luluk hissediyorsa, biraz daha zaman alabilir. Sekiz haftaya kadar normalle\u015fme i\u00e7in s\u00fcre vard\u0131r. D\u00f6rt hafta ve sekiz hafta aras\u0131nda. Ama sekiz hafta sonra o ki\u015finin de art\u0131k normalle\u015fmesi laz\u0131m. Yani \u00e7ocu\u011funa sar\u0131lmay\u0131 bile kendine yasakl\u0131yor insanlar, ‘O topra\u011f\u0131n alt\u0131ndayken, ben bunu nas\u0131l yapar\u0131m?’ d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle. Bu durum sekiz haftay\u0131 ge\u00e7memeli. Spor da ayn\u0131 \u015fekilde. D\u00f6rt hafta, ki\u015fi \u00e7ok etkilendiyse sekiz haftaya \u00e7\u0131kar\u0131rs\u0131n bunu. Sekiz haftadan sonra hayat normale d\u00f6nmeli.” a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’deki inan\u00e7 sisteminin depremi bir ceza olarak de\u011fil, ilahi bir ikaz olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunan Tarhan, “Hazreti Mevlana’n\u0131n bir \u00f6rne\u011fi vard\u0131r. \u00c7oban, s\u00fcr\u00fc giderken s\u00fcr\u00fcden bir koyun ayr\u0131l\u0131rsa, ona ta\u015f atar. Ta\u015f atmas\u0131n\u0131n sebebi koyunun can\u0131n\u0131 ac\u0131tmak, onu yaralamak de\u011fildir. Kurtlar kapmas\u0131n, s\u00fcr\u00fcden ayr\u0131lmas\u0131n, yoldan \u00e7\u0131kmas\u0131n diye yapar. Acaba bu olay\u0131n b\u00f6yle bir ikaz\u0131 ilahisi var m\u0131? Bu soruyu sorsunlar. Yani Mevlana’n\u0131n ta\u015f at\u0131p s\u00fcr\u00fcden ayr\u0131lan koyuna ikaz vermesi gibi, herkesin bunu bir ilahi uyar\u0131 olarak g\u00f6rerek, o \u015fekilde de\u011ferlendirmesi, yani bir ceza olarak g\u00f6r\u00fcnmesi, bizim dinimizin \u00f6\u011fretilerinden de\u011fildir. Hristiyanl\u0131k ceza olarak g\u00f6r\u00fcr bu olaylar\u0131, biz uyar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu \u015fekilde g\u00f6rmek laz\u0131m.” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu depremle ilgili herkesin kendine g\u00f6re bir not \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131 anlatan Tarhan, “Depremle birlikte ya\u015fanmaz. Baz\u0131lar\u0131, ‘Depremle birlikte ya\u015fay\u0131n.’ diyor. Yani her an deprem olacak gibi ya\u015fanmaz. Depremle ilgili tedbirini al\u0131rs\u0131n, ondan sonra negatife kar\u015f\u0131 tedbirini al\u0131p, pozitifi hedefleyip, \u00f6yle ya\u015famak \u00f6nemli. Yani deprem olacak gibi tedbir al\u0131p, olmayacak gibi ya\u015fayaca\u011f\u0131z. B\u00f6yle yapmazsak hayat\u0131m\u0131z alt\u00fcst olur. Depresyona gireriz, sa\u011fl\u0131m\u0131z bozulur.” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck spor kul\u00fcplerinin depremzedelere y\u00f6nelik yard\u0131m aktivitelerine de de\u011finen Nevzat Tarhan, “Herkes kendi \u00e7ap\u0131nda bir \u015feyler yapt\u0131. Spor kul\u00fcpleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde oldu\u011fu i\u00e7in, daha y\u00fcksek fedakarl\u0131k bekliyor toplum.” diyerek s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n