<\/p>\n
Prof. Dr. Y\u0131ld\u0131z Deveci Bozku\u015f, ge\u00e7en g\u00fcnlerde ABD’nin ev sahipli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen Azerbaycan-Ermenistan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemini ve k\u00fcresel dengelere olas\u0131 yans\u0131malar\u0131n\u0131, AA Analiz i\u00e7in 3 soruda kaleme ald\u0131.<\/p>\n
G\u00fcney Kafkasya’daki tarihi m\u00fccadele ve hakimiyet arzusunun yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fanan 44 g\u00fcnl\u00fck Karaba\u011f Sava\u015f\u0131’yla yepyeni bir evreye ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Zira bu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ABD’nin d\u0131\u015far\u0131da tutulmas\u0131, Rusya’n\u0131n m\u00fczakere masas\u0131 kurmas\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin Azerbaycan’a deste\u011fi b\u00f6lgede t\u00fcm dengelerin de\u011fi\u015fmesine neden oldu. Rusya \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde imzalanan 10 Kas\u0131m mutabakat\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ve ABD, s\u00fcrecin d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f olman\u0131n da etkisiyle b\u00f6lgede yeniden etkin akt\u00f6r olma konusunda \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131. Avrupa Birli\u011fi (AB) \u00fclkeleri, b\u00f6lgede tansiyonun dinmesi i\u00e7in yard\u0131m ula\u015ft\u0131rma, m\u00fczakereleri destekleme ve 2 \u00fclke s\u0131n\u0131r hatt\u0131na g\u00f6zlemci g\u00f6nderme karar\u0131 alarak b\u00f6lgeyi Rusya’ya terk etmeyeceklerinin mesaj\u0131n\u0131 verdi. ABD ise 44 g\u00fcnl\u00fck Karaba\u011f Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan G\u00fcney Kafkasya’ya y\u00f6nelik izledi\u011fi politikalar\u0131 NATO \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015farak gerek Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131 gerekse di\u011fer k\u00fcresel \u00e7aptaki geli\u015fmelerle Rusya’y\u0131 \u00e7evreleme politikalar\u0131na devam etti. \u00d6rne\u011fin ge\u00e7en g\u00fcnlerde Ermenistan ve Azerbaycan’\u0131n ABD’nin ev sahipli\u011finde ABD’de yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi de bu \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. ABD’nin ev sahipli\u011findeki bu g\u00f6r\u00fc\u015fme, Rusya’n\u0131n Ermenistan ve Azerbaycan’a y\u00f6nelik izledi\u011fi m\u00fczakere s\u00fcreci ve 10 Kas\u0131m mutabakat\u0131na y\u00f6nelik misilleme olarak de\u011ferlendirilebilir. Buna kar\u015f\u0131n Rusya ise b\u00f6lgede olas\u0131 bir m\u00fczakerenin ancak kendisinin onay\u0131yla hayata ge\u00e7irilebilece\u011fini defaatle dile getirmeye devam ediyor.<\/p>\n
Ya\u015fanan t\u00fcm bu geli\u015fmelere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ABD’nin bu b\u00f6lgedeki temel amac\u0131, Rusya ile aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi t\u0131pk\u0131 Ukrayna’da oldu\u011fu gibi \u015fimdi de G\u00fcney Kafkasya \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcrmektir. Bu m\u00fccadelenin temelinde b\u00fcy\u00fck akt\u00f6rlerin b\u00f6lgeye olan tarihsel ilgilerinin yan\u0131 s\u0131ra ABD ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrecin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131n da \u00f6nemli pay\u0131 bulunuyor. Ayr\u0131ca ABD’nin uzun vadede G\u00fcney Kafkasya’da kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131ndan ziyade Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131yla b\u00f6lgede azalan etkisini art\u0131rma ve Rusya’y\u0131 b\u00f6lgede dengeleme arzusunun da \u00f6nemli bir pay\u0131 bulunuyor. Bir di\u011fer husus da Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131yla t\u00fcm d\u00fcnyada artan enerji ihtiyac\u0131na kar\u015f\u0131 alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131d\u0131r. Zira bu konuda G\u00fcney Kafkasya, hem sahip oldu\u011fu enerji kaynaklar\u0131 hem de ula\u015f\u0131m ve ticaret g\u00fczergahlar\u0131 \u00fczerinde yer almas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik bir konuma sahiptir. Bu durum da b\u00f6lgenin k\u00fcresel akt\u00f6rlerin bir m\u00fccadele alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olan bir di\u011fer fakt\u00f6r olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
ABD b\u00f6lgeye Rusya’n\u0131n getiremedi\u011fi kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 kendisinin \u00fc\u00e7l\u00fc anla\u015fmalarla getirebilece\u011fi izlenimini yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak Rusya arka bah\u00e7esi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir co\u011frafyada jeopolitik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na izin vermeyece\u011fi i\u00e7in ABD’nin b\u00f6lgede rahatl\u0131kla ad\u0131m atmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ayr\u0131ca \u00c7in’in Bir Ku\u015fak Bir Yol projesinin de bu b\u00f6lgeden ge\u00e7mesi ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki yak\u0131nla\u015fma da ABD taraf\u0131ndan rahats\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131lan\u0131yor. ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00fc\u00e7l\u00fc bir anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131 b\u00f6lgede gerginli\u011fin yeniden t\u0131rmanmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n
Bu t\u00fcr bir anla\u015fma Rusya taraf\u0131ndan bir tehdit olarak da alg\u0131lanaca\u011f\u0131 i\u00e7in kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesisi \u00f6n\u00fcnde de bir engel olu\u015fturacakt\u0131r. Zira ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir anla\u015fma hem b\u00f6lgede Rusya’n\u0131n askeri varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle hem de mevcut mutabakat\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin de sorgulanmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fi i\u00e7in Rusya, ABD’nin bu ad\u0131mlar\u0131na sert bir kar\u015f\u0131l\u0131k vermek isteyecektir.\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b Yine de ABD, NATO \u00fcyesi bir \u00fclke olarak T\u00fcrkiye’nin Ermenistan’la ili\u015fkilerinin normalle\u015fmesinin ABD’nin yarar\u0131na olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rerek NATO’nun T\u00fcrkiye \u00fczerinden de olsa b\u00f6lgeye girmesini hedefliyor. ABD b\u00f6lgede t\u0131pk\u0131 Rusya ve \u0130ran gibi anla\u015fmalar \u00fczerinden G\u00fcney Kafkasya’da etkinli\u011fini art\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisine girdi ve yeni d\u00f6nemde G\u00fcney Kafkasya’da ekonomi, ula\u015f\u0131m ve yard\u0131mlar \u00fczerinden etkin bir yol haritas\u0131 izlemeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n
ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde olas\u0131 bir \u00fc\u00e7l\u00fc antla\u015fma mekanizmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ba\u015fta Rusya olmak \u00fczere \u0130ran ve di\u011fer k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan da rahats\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r. Zira son d\u00f6nemlerde k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ya\u015fanan geli\u015fmelerin de G\u00fcney Kafkasya \u00fczerinde \u00f6nemli etkileri bulunuyor. \u00d6rne\u011fin Rusya ve ABD aras\u0131nda ya\u015fanan siyasi ve askeri gerginli\u011fin Ukrayna, Orta Do\u011fu ve Kafkaslar’da da yans\u0131malar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnlerden itibaren zor g\u00fcnler ge\u00e7iren Rusya’n\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkeyle oldu\u011fu gibi Ermenistan’la da aralar\u0131nda \u00f6nemli fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ya\u015fand\u0131. Bunlar aras\u0131nda Erivan’\u0131n, Putin hakk\u0131nda yakalama karar\u0131 \u00e7\u0131karan Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesine (ICC) \u00fcyeli\u011finin g\u00fcndeme gelmesi ilk s\u0131rada yer al\u0131yor. Ayr\u0131ca Erivan y\u00f6netiminin; Rusya’n\u0131n Karaba\u011f sorununun tamamen \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 konusunda gerekli ad\u0131mlar\u0131 yeterince atmad\u0131\u011f\u0131, 10 Kas\u0131m mutabakat\u0131na tam olarak riayet edilmedi\u011fi ve s\u0131n\u0131rlarda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalarla ilgili de Putin y\u00f6netimini ele\u015ftirdi\u011fi biliniyor. Bu nedenle Erivan y\u00f6netimi ba\u015fta AB \u00fclkeleri olmak \u00fczere ABD ve di\u011fer akt\u00f6rlerle yo\u011fun diplomasi trafi\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve Erivan’\u0131n art\u0131k eskisi gibi tamamen Rusya’n\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcnde hareket edemeyece\u011finin de sinyallerini veriyor. Ayr\u0131ca Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan’\u0131n g\u00f6reve gelirken “Ne Rusya ne de Bat\u0131 taraftar\u0131 politikalar izleyece\u011fim.” beyanat\u0131n\u0131n da burada \u00f6nemli bir mesaj i\u00e7erdi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda yeni d\u00f6nemde Ermenistan’\u0131n mevcut sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde alternatif aray\u0131\u015flar i\u00e7erisinde oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
ABD’nin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgedeki tarihi akt\u00f6rler ile b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rlerin de \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin \u00c7in ve \u0130ran’\u0131n, Ermenistan i\u00e7in artan stratejik bir \u00f6nemi bulunuyor. Bu \u00e7er\u00e7evede Zengezur Koridoru’nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 tarihi \u0130pek Yolu a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fczergah \u00fczerinde yer alan \u00fclkeler i\u00e7in ciddi ticari potansiyel bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Ayr\u0131ca bu koridor Asya’y\u0131 Avrupa’ya ba\u011flayaca\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda ula\u015f\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli bir ad\u0131m olacakt\u0131r. Bu nedenle \u00c7in’in de bu geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etti\u011fi biliniyor. Bu koridor Avrupa, T\u00fcrkiye, Asya ve \u00c7in a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik \u00f6neme sahiptir. \u0130ran a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Zengezur Koridoru ile Azerbaycan-Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda bir kara ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flanaca\u011f\u0131 i\u00e7in bu geli\u015fmeler kayg\u0131yla izleniyor. Zira bu koridorun a\u00e7\u0131lmas\u0131yla birlikte \u0130ran, jeopolitik \u00f6neminin azalaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Ayr\u0131ca Azerbaycan-\u0130srail yak\u0131nla\u015fmas\u0131 da \u0130ran taraf\u0131ndan endi\u015fe ile takip ediliyor. \u0130ran ve Azerbaycan’\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 diplomatlar\u0131 istenmeyen ki\u015fi olarak ilan ederek s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etmeleri de b\u00f6lgedeki dinamiklerin hareketli oldu\u011funun ve 2 \u00fclke aras\u0131ndaki gerginli\u011fin devam etti\u011finin \u00f6nemli g\u00f6stergelerindendir. Azerbaycan’\u0131n topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgalden kurtarmas\u0131 \u0130ran taraf\u0131ndan hem jeopolitik hem de etnik nedenlerle rahats\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131land\u0131. Bu nedenle \u0130ran ve \u00c7in’in, sadece Kafkasya’da de\u011fil di\u011fer b\u00f6lgelerde ve farkl\u0131 denklemlerde de ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda duran bir g\u00fc\u00e7 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmalar\u0131 Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir avantaj olarak \u00f6ne \u00e7\u0131karken ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise jeopolitik bir tehdit olarak alg\u0131lan\u0131yor.<\/p>\n
\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b[Prof. Dr. Y\u0131ld\u0131z Deveci Bozku\u015f, Ankara \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi]<\/p>\n
* Makalelerdeki fikirler yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n