<\/p>\n
Sudan’da ordu ile H\u0131zl\u0131 Destek Kuvvetleri (HDK) aras\u0131nda 15 Nisan’da ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00fclkeyi ve b\u00f6lgeyi b\u00fcy\u00fck bir kaosa s\u00fcr\u00fcklerken, k\u00fcresel \u015firketler de bu durumdan etkilendi.<\/p>\n
Sudan’da \u00fcretilen Arap sak\u0131z\u0131 ise bu anlamda \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir \u00fcr\u00fcn oldu.<\/p>\n
Gazl\u0131 i\u00e7eceklerden \u015fekerleme ve kozmeti\u011fe kadar geni\u015f \u00fcr\u00fcn yelpazesinde bile\u015fen olan Arap sak\u0131z\u0131 \u00fclkenin en \u00e7ok talep g\u00f6ren \u00fcr\u00fcnlerinden biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131karken \u00fclkedeki \u00e7at\u0131\u015fmalar, k\u00fcresel \u00e7apta \u00fcretilen bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn\u00fcn bile\u015feninde yer alan Arap sak\u0131z\u0131n\u0131n tedarikini tehlikeye soktu.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen i\u00e7ecek \u015firketlerinden Coca Cola ve Pepsi’nin \u00fcretiminde kullan\u0131lan Arap sak\u0131z\u0131n\u0131n tedariki risk alt\u0131na girdi.<\/p>\n
Vadeli i\u015flem ve emtia piyasalar\u0131 uzman\u0131 Zafer Ergezen, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede Sudan’da ya\u015fanan \u015fiddetli \u00e7at\u0131\u015fmalardan t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n etkilenmesinin beklendi\u011fini belirtti.<\/p>\n
Ergezen, ”Pek \u00e7o\u011fumuzun bilmedi\u011fi Arap sak\u0131z\u0131, Sudan i\u00e7in \u00f6nemli. D\u00fcnyada \u00fcretilen Arap sak\u0131z\u0131 arz\u0131n\u0131n y\u00fczde 70’i Sudan’dan sa\u011flan\u0131yor. Buradaki \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle tedarik zincirinde ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar, Arap sak\u0131z\u0131 arz\u0131n\u0131 durma noktas\u0131na getirdi.” dedi.<\/p>\n
Arap sak\u0131z\u0131n\u0131n gazl\u0131 i\u00e7eceklerden kozmeti\u011fe kadar bir \u00e7ok sekt\u00f6r\u00fcn en \u00f6nemli ham maddelerinden biri oldu\u011funu ifade eden Ergezen, ”Yani bug\u00fcn i\u00e7ti\u011fimiz bir \u00e7ok i\u00e7ecekte veya kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kozmetikte asl\u0131nda Arap sak\u0131z\u0131 bulunuyor. Alternatifinin de olduk\u00e7a k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131, bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini ve haliyle Sudan’\u0131n \u00f6nemini, bu sekt\u00f6r i\u00e7in art\u0131r\u0131yor. \u015eu anda bir \u00e7ok kurulu\u015f, alternatiflere y\u00f6nelmi\u015f durumda. Tabii \u00fcr\u00fcn\u00fcn arz\u0131 kesintiye u\u011fray\u0131nca, fiyatlarda da h\u0131zl\u0131 bir y\u00fckseli\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ayn\u0131 pandemi d\u00f6neminde bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcnde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Ergezen, devam eden \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle \u00fcr\u00fcn sevkiyatlar\u0131n\u0131n durma noktas\u0131na geldi\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n
Bu kadar kritik ham madde arz\u0131 bulunan \u00fclkede, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bitirilmesi i\u00e7in bir \u00e7ok \u00fclkenin \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fini dile getiren Ergezen, ”Mevcut Arap sak\u0131z\u0131 stoklar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 6 ay daha arz\u0131 kar\u015f\u0131layabilece\u011fi belirtiliyor. Bu durumda Sudan’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bu s\u00fcrede bitirilememesi durumunda, d\u00fcnyada bir \u00e7ok \u015firket zor durumda kalabilir ve \u00fcretimlerini durdurmak noktas\u0131na gelebilir. Stoklar\u0131n kontroll\u00fc kullan\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla gazl\u0131 i\u00e7ecek \u00fcreticilerinin \u00fcretimlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek veya alternatif tedarik\u00e7ilere y\u00f6nelmesi beklenebilir. Zaten k\u0131sa s\u00fcrede artan fiyatlar, bu iste\u011fi g\u00f6steriyor.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Ergezen, Arap sak\u0131z\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck talebini Pepsi ve Coca Cola gibi \u015firketlerin olu\u015fturdu\u011funu vurgulad\u0131.<\/p>\n
”K\u00fcresel Arap sak\u0131z\u0131 \u00fcretiminin 120 bin ton oldu\u011fu belirtiliyor. Bunun ise yakla\u015f\u0131k 84 bin tonu Sudan taraf\u0131ndan \u00fcretiliyor. Toplam ekonomik de\u011ferinin ise 770 milyon dolar oldu\u011fu tahmin ediliyor.” de\u011ferlendirmesinde bulunan Ergezen, “Arap sak\u0131z\u0131n\u0131n k\u00fcresel ticaret i\u00e7erisindeki pay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6r\u00fcnse de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlar ve alternatifinin olmamas\u0131 nedeniyle kritik ham madde grubunda.” dedi.<\/p>\n
Ergezen, asl\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n bir \u00fcretim krizinden ziyade, tedarik zinciri krizi oldu\u011funu kaydetti. \u00c7at\u0131\u015fmalar nedeniyle yollar\u0131n ve limanlar\u0131n kapanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n Arap sak\u0131z\u0131 sevkiyat\u0131n\u0131 engelledi\u011fini belirten Ergezen, ”Ayn\u0131 zamanda \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle Arap sak\u0131z\u0131 toplanmas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015facak ki\u015fi bulmakta da s\u0131k\u0131nt\u0131lar oldu\u011fu belirtiliyor.” dedi.<\/p>\n
Benzer tablonun pandemi s\u00fcresince emtialar\u0131n genelinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eden Ergezen, \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n
”Ula\u015f\u0131m kapanm\u0131\u015f, s\u0131n\u0131rlar kapanm\u0131\u015f, emtialar sevk edilemiyordu. Bu da d\u00fcnyada tedarik zinciri krizine yol a\u00e7arak, pek \u00e7ok emtia fiyat\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi benzer tabloyu, Arap sak\u0131z\u0131 i\u00e7in g\u00f6r\u00fcyoruz. Fakat bu sefer Kovid-19 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn yerini silahlar alm\u0131\u015f durumda ve Arap sak\u0131z\u0131n\u0131 vuruyorlar.<\/p>\n
Art\u0131k d\u00fcnyada tedarik\u00e7i \u00e7e\u015fitlendirmesinin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir d\u00f6nemdeyiz. \u00d6ncesinde pandemi krizi, sonras\u0131nda Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131 ve geldi\u011fimiz noktada Sudan’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bir \u00e7ok \u00fclkenin, tedarik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltacak alternatifler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yol a\u00e7acak.”<\/p>\n
Arap sak\u0131z\u0131 tedarikindeki s\u0131k\u0131nt\u0131lar nedeniyle gazl\u0131 i\u00e7ecekler, \u015fekerleme ve kozmetik sekt\u00f6r\u00fcnde alarmlar\u0131n \u00e7ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Ergezen, \u015f\u0130mdilik \u00fcretimde bir etkisi g\u00f6r\u00fcnmese de fiyatlarda bunun etkisinin g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n
Ergezen, ”E\u011fer Sudan’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar uzarsa, bu sefer \u015firketlerin \u00fcretimlerinde aksamalar g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanabilir. Bir\u00e7ok \u015firketin yakla\u015f\u0131k alt\u0131 ayl\u0131k stok ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 biliniyor. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n 6 aydan daha uzun s\u00fcrmesini ise \u015fu anda kimse d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile istemiyor. Yoksa tedarik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015fayan \u015firketlerin \u00fcretimi durdurmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Uluslararas\u0131 \u015firketler y\u00fcksek stok seviyesi ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in avantajl\u0131 durumdalar. Ama olan gene k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve d\u00fc\u015f\u00fck stoklu \u00e7al\u0131\u015fan \u00fcreticilere olacakt\u0131r.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n