<\/p>\n
Uzmanlar, teknolojinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla artan dijital cihaz kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6zellikle a\u015f\u0131r\u0131 ve kontrols\u00fcz oldu\u011funda, hem fiziksel hem de ruhsal sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 olumsuz etkiledi\u011fi konusunda uyar\u0131yor.<\/p>\n
E\u011fitim, e\u011flence ve sosyalle\u015fme amac\u0131yla tercih edilen dijital cihazlar, anl\u0131k tatmin arzusu ve s\u00fcrekli \u00e7evrim i\u00e7i olma iste\u011fi nedeniyle ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7arken bu durum duru\u015f bozukluklar\u0131, uyku sorunlar\u0131 ve depresyon gibi sa\u011fl\u0131k problemlerini beraberinde getiriyor.<\/p>\n
Teknoloji ile hayat\u0131m\u0131za giren dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n etkilerine kar\u015f\u0131 uzmanlar, AA muhabirine de\u011ferlendirmelerde bulundu.<\/p>\n
Biruni \u00dcniversite Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Melisa Mutlu, dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n insanlar\u0131n teknolojik cihazlara s\u00fcrekli ve a\u015f\u0131r\u0131 derecede ihtiya\u00e7 duymas\u0131 ve bu cihazlardan uzak kald\u0131\u011f\u0131nda ise huzursuzluk, kayg\u0131 ya da stres ya\u015famas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n da di\u011fer ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar gibi, ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131nda olumsuz izler b\u0131rakabilece\u011fini belirten Mutlu, “Dijital cihazlar en yayg\u0131n sosyal medya platformlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Bu platformlar, insanlar\u0131 birbirine ba\u011flama ve ileti\u015fim kurma imkan\u0131 sa\u011flasa da s\u00fcrekli \u00e7evrim i\u00e7i olma zorunlulu\u011fu ve ‘ba\u011fl\u0131 kalma’ hissi, bir\u00e7ok psikolojik soruna da yol a\u00e7abiliyor. Bunlardan biri de yaln\u0131zl\u0131k hissidir.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Sosyal medyan\u0131n insanlar\u0131n sosyal ili\u015fkilerini art\u0131rmak yerine bazen tam tersi etki de yapabilece\u011fini dile getiren Mutlu, “Dijital d\u00fcnyada s\u00fcrekli \u00e7evrim i\u00e7i olmak, ger\u00e7ek hayatta derin ve anlaml\u0131 ili\u015fkiler kurma kapasitesini azaltabiliyor. Bu durum, \u00f6zellikle gen\u00e7ler aras\u0131nda yaln\u0131zl\u0131k ve sosyal izolasyon hissinin artmas\u0131na neden olabilir.” bilgisini payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Klinik Psikolog Mutlu, sosyal medya platformlar\u0131nda insanlar\u0131n daha \u00e7ok di\u011ferleriyle ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131, mutluluklar\u0131n\u0131 ve fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131na, bu k\u0131yaslama halinin de \u00f6zellikle gen\u00e7ler aras\u0131nda \u00f6zsayg\u0131 sorunlar\u0131na, yetersizlik duygular\u0131na ve depresyona yol a\u00e7abilece\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Bildirimlerin, mesajlar\u0131n ve bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n, odaklanma becerilerini de olumsuz etkileyece\u011fini vurgulayan Mutlu, bu durumun da i\u015f ve e\u011fitim hayat\u0131nda dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ve verimlili\u011fin azalmas\u0131na neden olabilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n
Bir\u00e7ok insan\u0131n, birden fazla dijital aktiviteyi ayn\u0131 anda yapman\u0131n verimli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnse de bu durumun asl\u0131nda beyni yorarak odaklanmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Mutlu, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Multitasking, yani \u00e7oklu g\u00f6rev, s\u00fcrekli dikkat de\u011fi\u015fimini gerektirdi\u011finden, zihinsel yorgunlu\u011fa ve uzun vadede dikkat eksikli\u011fi gibi problemlere yol a\u00e7abilir. Akademik ba\u015far\u0131 \u00f6zelinde de gen\u00e7lerde ders \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilir. Sosyal medya, oyunlar ve dijital e\u011flenceler, gen\u00e7lerin ders d\u0131\u015f\u0131ndaki zamanlar\u0131n\u0131 \u00e7alarak akademik ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. ‘Fear of Missing Out’ olarak bilinen ‘FOMO’ yani g\u00fcnceli ka\u00e7\u0131rma korkusu, dijital d\u00fcnyada s\u00fcrekli \u00e7evrim i\u00e7i olma ve geli\u015fmeleri ka\u00e7\u0131rma korkusunu ifade eder. Bu durum, \u00f6zellikle sosyal medya platformlar\u0131nda s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir kayg\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. FOMO, bireyin dijital cihaz\u0131n\u0131 s\u00fcrekli kontrol etmesine ve anl\u0131k bildirimleri takip etme zorunlulu\u011fu hissetmesine neden olabilir. Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve sosyal medya kullan\u0131m\u0131yla ili\u015fkili olarak artan kayg\u0131 ve stres seviyeleri, uzun vadede depresyona yol a\u00e7abilir.”<\/p>\n
\u00d6zellikle gen\u00e7lerin, dijital d\u00fcnyada maruz kald\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli ele\u015ftiri, zorbal\u0131k veya d\u0131\u015flanma gibi durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda kendilerini daha k\u0131r\u0131lgan ve savunmas\u0131z hissedebilece\u011fine dikkati \u00e7eken Mutlu, dijital cihazlar\u0131n gece ge\u00e7 saatlere kadar kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n uyku d\u00fczenini olumsuz etkileyebildi\u011fini, ekranlardan yay\u0131lan mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n beynin melatonin salg\u0131lamas\u0131n\u0131 engelleyerek uykuya dalmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, yetersiz uykunun da, uzun vadede stres, kayg\u0131 ve ruh hali bozukluklar\u0131na neden olabilece\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Dijital d\u00fcnyada ge\u00e7irilen s\u00fcreyi dengeli tutman\u0131n \u00f6nemine i\u015faret eden Mutlu, \u015fu \u00f6nerilerde bulundu:<\/p>\n
“\u00c7ocuklar\u0131n dijital cihazlar\u0131 bilin\u00e7li ve kontroll\u00fc bir \u015fekilde kullanmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ebeveynler, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ekran s\u00fcrelerini s\u0131n\u0131rlayarak onlara alternatif etkinlikler sunabilirler. A\u00e7\u0131k hava aktiviteleri, spor, sanat ve kitap okuma gibi faaliyetler, dijital d\u00fcnyaya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltabilir. Ebeveynlerin i\u00e7erikleri kontrol etmesi de yine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azalt\u0131c\u0131 etkenler aras\u0131ndad\u0131r. Ayr\u0131ca, dijital cihazlar\u0131n e\u011fitim ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edilmeli ve zararl\u0131 i\u00e7eriklerden uzak durulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ocuklara rehberlik edilmelidir.”<\/p>\n
Biruni \u00dcniversite Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. \u00c7i\u011fdem \u00c7\u0131nar, uzun s\u00fcreli dijital cihaz kullan\u0131m\u0131n\u0131n fiziksel etkilerine ili\u015fkin, “\u00c7ocuklar\u0131n uzun s\u00fcre ekran kar\u015f\u0131s\u0131nda kalmas\u0131, \u00f6zellikle hareketsiz kalmaya ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7e\u015fitli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu sorunlar aras\u0131nda duru\u015f bozukluklar\u0131, g\u00f6rme ve uyku bozukluklar\u0131, obezite ve kardiyovask\u00fcler rahats\u0131zl\u0131k riskinin artmas\u0131 bulunmaktad\u0131r.” dedi.<\/p>\n
Bilgisayar kar\u015f\u0131s\u0131nda uzun s\u00fcre hareketsiz kalman\u0131n kas iskelet sisteminde dengesizliklere ve kronik a\u011fr\u0131lara yol a\u00e7abildi\u011fini dile getiren \u00c7\u0131nar, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Duru\u015f bozukluklar\u0131, skolyoz gibi omurga e\u011frilikleri, kifoz ve lordoz gibi deformitelerin geli\u015fmesine zemin haz\u0131rlar. Uzun s\u00fcreli ekran ba\u015f\u0131nda oturma ve yanl\u0131\u015f duru\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 omuz ve s\u0131rt kaslar\u0131nda sertle\u015fmeye ve gerginli\u011fe dolay\u0131s\u0131yla da a\u011fr\u0131lara neden olur. Bilgisayar kullan\u0131rken el bile\u011finin tekrarlayan hareketleri sonucu geli\u015febilen el bile\u011finde sinir s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle, el ve bilekte a\u011fr\u0131, uyu\u015fma ve kar\u0131ncalanma olu\u015fturan karpal t\u00fcnel sendromu ve uzun s\u00fcreli telefon ya da tablet kullan\u0131mlar\u0131nda, dirseklerin uzun s\u00fcreli b\u00fck\u00fclme hareketi nedeniyle sinir s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131 k\u00fcbital t\u00fcnel sendromu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu durumda, \u00f6n kolda a\u011fr\u0131 ve parmaklarda uyu\u015fma \u015fikayetleri olu\u015fabilir.”<\/p>\n
Ya\u015fanan bozukluklar\u0131n tan\u0131s\u0131n\u0131n fiziksel t\u0131p ve rehabilitasyon uzman doktorlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan muayene, EMG ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleriyle konuldu\u011funu belirten \u00c7\u0131nar, bu durumlar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in \u015fu tavsiyelerde bulundu:<\/p>\n
“Bilgisayar ekran\u0131n\u0131n g\u00f6z hizas\u0131nda olmas\u0131, sandalyenin s\u0131rt deste\u011fi sa\u011flamas\u0131 ve ayaklar\u0131n yere tam basmas\u0131, do\u011fru duru\u015fu te\u015fvik eden unsurlard\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131n her 30-45 dakikada bir k\u0131sa molalar vererek, kaslar\u0131n\u0131 esnetmeleri, hareket etmeleri ve g\u00f6zlerini dinlendirmeleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu molalar, kas-iskelet sistemi ve g\u00f6z sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. G\u00fcnl\u00fck fiziksel aktivite s\u00fcresinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n genel sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirecek ve duru\u015f bozukluklar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesine katk\u0131da bulunacakt\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131n ekran ba\u015f\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcrenin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131, hem fiziksel hem de zihinsel sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar i\u00e7in e\u011flence ama\u00e7l\u0131 g\u00fcnl\u00fck ekran s\u00fcresinin 1-2 saat ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerilir.”<\/p>\n
\u00c7\u0131nar, son olarak ebeveynlerin ve e\u011fitimcilerin \u00e7ocuklara do\u011fru duru\u015f ve ekran kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermesi gerekti\u011fini s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n