<\/p>\n
\u0130\u015faret dili terc\u00fcman\u0131 ve belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131 Nurben Kendirli, 23-29 Eyl\u00fcl D\u00fcnya \u0130\u015faret Dili G\u00fcn\u00fc ve \u0130\u015fitme Engelliler Fark\u0131ndal\u0131k Haftas\u0131 kapsam\u0131nda, i\u015faret dilinin \u00f6nemi, i\u015faret dilinin bilinirli\u011fi ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile sa\u011f\u0131rlar\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fant\u0131s\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlar ve \u00e7\u00f6z\u00fcm beklentilerine ili\u015fkin AA muhabirine de\u011ferlendirmede bulundu.<\/p>\n
Anne ve babas\u0131n\u0131n sa\u011f\u0131r olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc ana dili i\u015faret dili olan Kendirli, T\u00fcrk\u00e7eyi daha sonradan \u00f6\u011frendi\u011fini, bu durumun \u00e7ocukluktan itibaren zaman zaman kendisine ac\u0131 tecr\u00fcbeler ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Sa\u011f\u0131r bir anne ve babaya sahip olmas\u0131n\u0131n, \u00e7ok erken ya\u015fta fazla sorumluluk almas\u0131na neden oldu\u011funu dile getiren Kendirli, “Hayata eksik ba\u015fl\u0131yoruz. Anne, babam\u0131z\u0131n anne ve babalar\u0131 oluyoruz. Yani doktora da gitseler, notere de gitseler, bankaya da gitseler onlar\u0131n sesi biziz. Onlar\u0131n sorumluluklar\u0131n\u0131 biz al\u0131yoruz daha \u00e7ok. \u00c7ok ac\u0131d\u0131r ki ben hi\u00e7 anne, baba diyemedim. Annem babam benim sesimi duymad\u0131, ben de hi\u00e7 anne diye hitap edemedim. Ben evlendim, kay\u0131nvalideme anne diyemedim, kay\u0131npederime baba diyemedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc anne ve babama ben anne baba diyemedim. Diyemedi\u011fim i\u00e7inde bunu o tarafa s\u00f6ylemek zor geldi.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kendirli, benzer zorluklar\u0131 e\u011fitim hayat\u0131nda da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi velisi gibi davranmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, “Kolay de\u011fildi, \u00e7ok zor. Yani \u00e7ocukluk psikolojisi ve \u00e7ocuklu\u011fu ya\u015fayamama ad\u0131na travma, dezavantaj. B\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ne oluyor? \u00c7ift dilli oluyoruz, \u00e7ift k\u00fclt\u00fcrl\u00fc oluyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir sa\u011f\u0131r k\u00fclt\u00fcr\u00fc var bir de normal bir k\u00fclt\u00fcr var. \u0130kisini de ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman avantaja d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Ama bu avantaja d\u00f6n\u00fc\u015fme kolay olmuyor. \u0130z b\u0131rak\u0131yor. \u0130zlerle beraber avantaja d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.” dedi.<\/p>\n
Kendirli, sa\u011f\u0131rlar i\u00e7in kullan\u0131lan “i\u015fitme engelli” tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f bir ifade oldu\u011funu, bir hakaret gibi gelse de “i\u015fitme engelli” ifadesinin yard\u0131mc\u0131 cihaz kullanarak, az olan duyma becerisini geli\u015ftiren ki\u015fiye denildi\u011fini, sa\u011f\u0131r ifadesinin ise hi\u00e7 bir \u015fekilde duyma yetisi olmayan ki\u015fileri tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla do\u011fru kullan\u0131m\u0131n bu oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de 3,5 milyonu a\u015fk\u0131n i\u015fitme engellinin bulundu\u011funu, bunlar\u0131n i\u00e7indeki sa\u011f\u0131rlar\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fant\u0131s\u0131nda, i\u015faret dilini kullanarak hayata tutundu\u011funu, g\u00fcndelik i\u015ferini hallederek ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fam becerilerini geli\u015ftirebildi\u011fini dile getiren Kendirli, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“\u0130\u015faret dili, i\u015fitme engelliler i\u00e7in \u00e7ok hayati bir anlam ta\u015f\u0131yor. Nas\u0131l sizin ana diliniz T\u00fcrk\u00e7e ise i\u015fitme engellilerin de ana dili T\u00fcrk i\u015faret dilidir. Sizler nas\u0131l konu\u015farak, ileti\u015fim kurarak kendinizi ifade edip kar\u015f\u0131n\u0131zdakileri anlayarak bir diyalog olu\u015fturuyorsan\u0131z, hayat\u0131n\u0131z\u0131n her noktas\u0131nda; i\u015fitme engelliler i\u00e7in de bu, onlar\u0131n sesi ve dili. Sa\u011f\u0131rlar, duygular\u0131n\u0131, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131, taleplerini, arzular\u0131n\u0131 ya da kar\u015f\u0131 taraf\u0131n beklentilerini tamamen i\u015faret diliyle cevap vererek kar\u015f\u0131layabiliyorlar. G\u00fcnl\u00fck hayatta ileti\u015fimlerini bu sayede sa\u011flayabiliyorlar. Dillerini kullanabildik\u00e7e \u00f6zg\u00fcr olabiliyorlar.”<\/p>\n
\u0130\u015faret dilinin ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re daha \u00e7ok yayg\u0131nl\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini, \u00f6zellikle sa\u011f\u0131rlar i\u00e7in a\u00e7\u0131lan okullar, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin faaliyetleri ile kamusal alanda eri\u015filebilirli\u011fin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in i\u015faret diliyle hizmet veren kurumlar\u0131n fazlala\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na vurgu yapan Kendirli, “Devletimizin \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr bu konuyla ilgili \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 var. Sivil inisiyatifler engelliler, i\u015fitme engelliler ile ilgili fark\u0131ndal\u0131k projeleri yap\u0131yorlar.” dedi.<\/p>\n
Sa\u011f\u0131r camian\u0131n i\u015faret dili ile ald\u0131\u011f\u0131 hizmetlere de\u011finen Kendirli, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
“Pandemi d\u00f6neminde bir kapanma s\u00fcreci ya\u015fad\u0131k, her \u015feyden mahrum olduk. Asl\u0131nda duyan, g\u00f6ren ve i\u015fiten \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z da bir noktada engelli gibi oldular. T\u00fcrkiye Beyazay Derne\u011fi Genel Ba\u015fkan\u0131 Lokman Ayva’n\u0131n giri\u015fimi ile TRT EBA\u2019da anaokulundan \u00fcniversiteye kadar t\u00fcm dersler eri\u015filebilir oldu. Aile Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ‘Ailem’ isminde bir \u00e7a\u011fr\u0131 merkezi kurdu i\u015fitme engellilere y\u00f6nelik. Problemi olan, doktora giden, al\u0131\u015fveri\u015f yapan, notere giden bir i\u015fitme engellinin terc\u00fcman olmadan hareket edemedi\u011fi i\u00e7in bu kapsamda Ailem\u2019i g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc olarak arayabiliyorlar. Ayn\u0131 zamanda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z 112 Acil \u00c7a\u011fr\u0131 Merkezini hizmete soktu. Orada 7\/24 i\u015faret dili terc\u00fcmanlar\u0131m\u0131z var. Sa\u011fl\u0131ktan, kazadan her t\u00fcrl\u00fc sorunda anl\u0131k olarak arayarak gerekli destekleri alabiliyorlar.”<\/p>\n
Sa\u011f\u0131r bireylerin ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fam becerilerini kullanabilme ad\u0131na ge\u00e7mi\u015fe oranla \u00e7ok daha iyi bir yerde olduklar\u0131n\u0131 ancak halen baz\u0131 sorunlar ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Kendirli, \u00f6zellikle e\u011fitim, istihdam alanlar\u0131nda bu problemlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
Kendirli, \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n
“Sa\u011f\u0131r bireylerin toplumda dil, bilgi, ileti\u015fim ve eri\u015fimi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7o\u011fu noktalarda kendilerini ifade etmekten, do\u011fru anla\u015f\u0131lmaktan dolay\u0131 b\u00fcy\u00fck sorun ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 var. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 en b\u00fcy\u00fck problemler bilgiye eri\u015fim zorlu\u011fu, e\u011fitim g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve yeteri kadar istihdam edilememe sorunlar\u0131. G\u00f6rsel yay\u0131nc\u0131l\u0131kta, i\u015faret ve altyaz\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, yetersiz olmas\u0131, sa\u011f\u0131r bireylerin bilgiye eri\u015fimini s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokuyor. Sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklara g\u00f6rsel yay\u0131nc\u0131l\u0131kta hi\u00e7bir \u015fekilde hitap eden bir yay\u0131nc\u0131l\u0131k yok. Ana dili i\u015faret dili ama \u00e7ocuk \u00e7izgi film izleyemiyor, masal dinleyemiyor. Bizim e\u011fitim sistemimiz s\u00f6zele dayal\u0131. Sa\u011f\u0131r \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z i\u00e7in i\u015faret diliyle e\u011fitim materyalleri olu\u015fturarak, i\u015faret diliyle anlat\u0131mlar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, duyan \u00e7ocuklarla e\u015fit bilgiye \u015fartlar sa\u011flanabilir. Bir de istihdam sorunumuz var. Sa\u011f\u0131rlar\u0131n el becerileri, dikkatleri \u00e7ok y\u00fcksek. Grafik tasar\u0131m\u0131nda, hizmet anlam\u0131nda, bir fabrikada, \u00fcretimde \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015fabiliyorlar. Fakat i\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde kendilerini ifade edemedikleri i\u00e7in tercih edilmiyorlar. Bunlar\u0131n hepsinin temel sebebi ileti\u015fim problemi.”<\/p>\n
\u00d6zellikle sa\u011f\u0131r camian\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi yolunda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 2030 Engelsiz Vizyon projesiyle kamusal alanda eri\u015filebilirli\u011fin art\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, engellilere y\u00f6nelik e\u011fitim ve istihdam projelerinin tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 bildiren Kendirli, “Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131’m\u0131z\u0131n 2030 engelli haklar\u0131 misyon ve hedefleriyle beraber tam eri\u015filebilir bir T\u00fcrkiye hedefi var bizzat kendisinin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131. E\u011fitim ve istihdam f\u0131rsatlar\u0131 geli\u015ftirilecek bu ba\u011flamda toplumsal fark\u0131ndal\u0131k y\u00fckseltilecek ve i\u015faret dili yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lacak. Bu noktada tabi eylem plan\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ok uzun bir eylem plan\u0131 ama bu ba\u015fl\u0131klar halinde bunlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.” dedi.<\/p>\n
Sa\u011f\u0131rlar\u0131n i\u015fitme engellilerden farkl\u0131 olarak yaz\u0131 ile anla\u015fmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektiklerini, \u00f6zellikle i\u015faret dilinin gramerinin T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131 dili ile farkl\u0131 oldu\u011funu, yaz\u0131 ile dertlerini anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda basit yal\u0131n, \u00e7ekimsiz ve \u00e7o\u011funlukla sadece kelimelerden olu\u015fan c\u00fcmleler kurduklar\u0131n\u0131 ifade eden Kendirli, bu sebeple sa\u011f\u0131rlar\u0131n i\u015faret diline mecbur bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc aktard\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de ya\u015fayan herkesi, \u00e7evresinde engelli olsun veya olmas\u0131n i\u015faret dili \u00f6\u011frenmeye davet eden Kendirli, i\u015faret dili \u00f6\u011frenmek isteyen ki\u015filerin Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Hayat Boyu \u00d6\u011frenme Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinden halk e\u011fitim merkezlerinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kurslara gidebilece\u011fini, bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zel kurslar ile YouTube videolar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla temel i\u015faret dili kavramlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenip g\u00fcndelik hayatta bunu peki\u015ftirebileceklerini belirtti.<\/p>\n
Nurben Kendirli, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n
“L\u00fctfen herkes i\u015faret dili \u00f6\u011frensin. \u0130\u015fitme engelliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman onun ana diliyle yan\u0131t verdi\u011finiz zaman, kar\u015f\u0131n\u0131zdakinin y\u00fcz\u00fcndeki o mutluluk ger\u00e7ekten paha bi\u00e7ilemez. \u0130\u015faret dilini insanlar \u00f6\u011frensinler. Sadece i\u015faret dili de\u011fil, biz birlikte g\u00fczeliz. Her engelli i\u00e7in, o alanda fark\u0131ndal\u0131klar\u0131 art\u0131r\u0131p, kendi meslek hayatlar\u0131nda, aile ve sosyal \u00e7evrelerinde dikkat etmeleri ger\u00e7ekten \u00e7ok k\u0131ymetli. T\u00fcm vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n mesle\u011fi, e\u011fitimi, ya\u015f\u0131 ne olursa olsun bu hassasiyeti g\u00f6zetmelerini \u00f6zellikle arzu ederim.”<\/p>\n