<\/p>\n
T\u00fcrk Toraks Derne\u011fi T\u00fct\u00fcn Kontrol \u00c7al\u0131\u015fma Grubu Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Dr. Remziye Can, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, elektronik sigara (vaping) ad\u0131 verilen elektronik nikotin sa\u011flay\u0131c\u0131 sistemlerin bir \u00e7e\u015fit t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Yanma olmaks\u0131z\u0131n, pilden ald\u0131\u011f\u0131 enerji ile \u0131s\u0131nan atomizerin kartu\u015f i\u00e7indeki likiti buharla\u015ft\u0131rmas\u0131 esas\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bu t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7e\u015fidinin, pil, atomizer ve doldurulabilir kartu\u015f olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 par\u00e7adan olu\u015ftu\u011funu anlatan Can, bu \u00fcr\u00fcnlerin end\u00fcstri taraf\u0131ndan “Zarar\u0131 azalt\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnler” olarak piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc aktard\u0131.<\/p>\n
Can, bu \u00fcr\u00fcnlerin yerini 2003’den bu yana ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hedef alan mevcut elektronik sigaralara b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Zamanla \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi artan elektronik sigaralar, ba\u015flang\u0131\u00e7ta geleneksel sigara, puro veya pipo gibi t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnlerine benzetilerek \u00fcretilirken, yeni nesil e-sigaralar ise kalem, USB bellek veya di\u011fer g\u00fcnl\u00fck e\u015fyaya benzer bi\u00e7imde \u00fcretilmi\u015ftir. Elektronik\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b sigaralar end\u00fcstri taraf\u0131ndan ‘zarar\u0131 azalt\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcn’ ad\u0131 alt\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve kimyasal i\u00e7ermediklerini iddia etseler de i\u00e7erisinde propilen glikol, gliserol, etilen alkol, polietilen glikol (PEG400), diasetil dietilen glikol, amino-tadalafil, rimonabant, cannabibinoid, nitrozaminler, formaldehit, asetaldehit keton, civa, tetrametilpirazi, kur\u015fun, nikel, krom olmak \u00fczere insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 7000’den fazla madde ve \u00f6zellikle aroma verici katk\u0131 maddeleri de ihtiva etmektedir. <\/p>\n
Elektronik sigaralar\u0131n i\u00e7eri\u011finde normal sigaradaki gibi aeropartik\u00fcller, for\u00admaldehit, nitrozamin, metaller, karboniller, u\u00e7ucu organik bile\u015fikler ile polisiklik hidrokarbondan olu\u015f\u00adtu\u011fu belirlenmi\u015ftir. Bu kimyasallar ise h\u00fccreye kar\u015f\u0131 toksik etkisi olan kansere neden olan maddelerdir. Elektronik sigaralar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bataryalar\u0131n \u0131s\u0131 \u00fcretmesi nedeniyle bu s\u0131v\u0131 kimyasallar aerosol duru\u00admuna ge\u00e7mekte ve akci\u011fer alveollerine ge\u00e7i\u015fi h\u0131zlan\u00admaktad\u0131r.”<\/p>\n
Elektronik sigaralardan \u00e7\u0131kan buhar\u0131n da pasif i\u00e7icili\u011fe neden oldu\u011funu, h\u00fccre canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131na ve DNA hasar\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden oldu\u011funun tespit edildi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Can, “Elektronik sigaralar\u0131n beyin geli\u015fimi \u00fczerine de n\u00f6rotoksik etkisi oldu\u011fu bilinmektedir. Annenin elektronik sigara i\u00e7mesinin \u00e7ocukta davran\u0131\u015fsal ve kognitif de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7abilece\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Can, elektronik sigaran\u0131n, ba\u015fta solunum ve kardiyovask\u00fcler sistemler olmak \u00fczere karaci\u011fer, b\u00f6brekler ve sinir sistemine zararlar\u0131 oldu\u011funa i\u015faret ederek, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Elektronik sigara kullan\u0131m\u0131n\u0131n kalp at\u0131m h\u0131z\u0131 ve kan bas\u0131nc\u0131nda art\u0131\u015flara neden oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Elektronik sigara ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olumsuz etkileyerek, zat\u00fcrre gibi alt solunum yolu enfeksiyonlar\u0131 riskini de artt\u0131rmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca EVALI (e-cigarette and Vaping use Associated Lung Injury) olarak adland\u0131r\u0131lan akut akci\u011fer hasar\u0131 ile solunum yetmezli\u011fi ve \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abilmektedir.”<\/p>\n
ABD’de yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada elektronik sigara kullananlar\u0131n anksiyete ve depresyona yaka\u00adlanma oranlar\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funun g\u00f6sterildi\u011fini aktaran Can, “Elektronik sigaralar\u0131n sa\u011fl\u0131k \u00fczerine olan olumsuz etkilerinden biri de doz a\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Elektronik sigara i\u00e7en 24 ya\u015f\u0131nda bir kad\u0131n\u0131n doz a\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle ya\u015fam\u0131n\u0131n sonland\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Elektronik sigaralar\u0131n tercih edilme nedenlerinin ba\u015f\u0131nda aromalar\u0131 gelmektedir. Ancak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bu aromalar\u0131n h\u00fccre geneti\u011fini bozdu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Elektronik sigaralar\u0131n olumsuz etkilerinden biri de beyin geli\u015fimi \u00fczerinedir ve haf\u0131za, dikkat ve \u00f6\u011frenme kapasitesini azaltabilir.” dedi.<\/p>\n
Can, nikotin ve elektronik sigaradaki yabanc\u0131 ajanlar\u0131n, ast\u0131m ve KOAH ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok solunum sistemi rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131na neden olabildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Ayr\u0131ca elektronik sigara cihazlar\u0131n\u0131n yan\u0131klara, patlay\u0131c\u0131 ve kimyasal yaralanmalara neden oldu\u011funu ifade eden Can, elektronik sigara kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 geli\u015fen yan\u0131klar\u0131n s\u0131kl\u0131kla uyluk, kas\u0131k, y\u00fcz veya elde geli\u015fti\u011finin rapor edildi\u011fini bildirdi.<\/p>\n
Can, “Yutma yoluyla veya cilt temas\u0131 yoluyla elektronik sigara s\u0131v\u0131s\u0131na maruz kalman\u0131n da genellikle mide bulant\u0131s\u0131, kusma, uyu\u015fukluk ve ta\u015fikardiye neden olabildi\u011fi, hatta n\u00f6betlere, anoksik beyin hasar\u0131na, laktik asidoza ve \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abildi\u011fi bildirilmi\u015ftir.” dedi.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131\u011fa Evet Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Elif Da\u011fl\u0131, baz\u0131 bas\u0131n yay\u0131n organlar\u0131nda yer alan, elektronik sigara kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs bo\u015flu\u011funa havan\u0131n girerek akci\u011fere bask\u0131 olu\u015fturmas\u0131yla akci\u011ferin k\u0131smen \u00e7\u00f6kmesi olarak tan\u0131mlanan “pn\u00f6motoraks” nedeniyle a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n
ABD’de salg\u0131n haline gelmi\u015f yeni nesil t\u00fct\u00fcn, nikotin, kenevir kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fclen yeni hastal\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bilgisini veren Da\u011fl\u0131, “Bu hastal\u0131klar, \u00fclkemizde de g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131 ve bilim insanlar\u0131 olarak bunlar\u0131n artmas\u0131ndan endi\u015fe duyuyoruz.” dedi.<\/p>\n
Da\u011fl\u0131, elektronik sigaralar\u0131n i\u00e7inde ya\u011fl\u0131 kimyasallar, aromalar, toksinler ve esrar bulunabildi\u011fine i\u015faret ederek, “Bu kimyasallar, as\u0131l g\u00f6revi v\u00fccuda oksijen sa\u011flamak olan akci\u011fere zarar vermekte ve daha \u00f6nce t\u0131p ilterat\u00fcr\u00fcnde olmayan yeni hastal\u0131klar yaratmaktad\u0131r.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bunlardan birinin t\u0131pta “EVALI” olarak isimlendirilen bir hastal\u0131k oldu\u011funu belirten Da\u011fl\u0131, s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“EVALI, 2019’da elektronik sigara ile olu\u015fan akci\u011fer hasar\u0131na verilen uluslararas\u0131 terimdir. Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde elektronik sigara kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 68 \u00f6l\u00fcm, 2807 hastane yat\u0131\u015f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Bir\u00e7ok organda zarar yaratabilen elektronik sigaran\u0131n solunum sistemine etkisi olduk\u00e7a iyi belirlenmi\u015ftir. Elektronik sigaran\u0131n solunum sisteminde neden oldu\u011fu bir hastal\u0131k, bas\u0131nda da s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en ‘pn\u00f6motoraks’ di\u011fer deyi\u015fle ‘Vasp’ olarak isimlendirilen akci\u011fer zar\u0131 y\u0131rt\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Vasp, elektronik sigara kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 akci\u011fer zar\u0131n\u0131n kendili\u011finden patlamas\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan \u0130ngilizce bir deyimdir. Elektronik sigaralar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi toksinler akci\u011ferin hava keseciklerinin zedeler ve balonlar olu\u015fturur. \u00c7evre destek dokusu bozulur ve delikli elastik iltihap tabakas\u0131 olu\u015fur. Zorlu nefes alma hava bas\u0131nc\u0131n\u0131 artt\u0131r ve ci\u011ferde olu\u015fmu\u015f balonlar patlayarak akci\u011fer zar\u0131 y\u0131rt\u0131l\u0131r, cerrahi tedavi gerektirir.”<\/p>\n
Elektronik sigaran\u0131n neden oldu\u011fu hastal\u0131klardan birinin de ya\u011f zat\u00fcrresi (Vaping-Related Lipoid Pneumonia) oldu\u011funu anlatan Da\u011fl\u0131, “Enfeksiyon ile olu\u015fan zat\u00fcrreden farkl\u0131 olarak etkeni mikrop de\u011fil akci\u011fere e-sigara i\u00e7inde giren ya\u011f asitleridir. Elektronik sigaralar\u0131n i\u00e7inde bulunan ya\u011fl\u0131 kimyasallar akci\u011fer dokusunda iltihabi s\u00fcreci uyarmaktad\u0131r.”<\/p>\n
Da\u011fl\u0131, elektronik sigara ve benzeri \u00fcr\u00fcnlerin daha fazla zarara neden olmadan sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 ve denetlenmesini talep ettiklerini, herkesin bu \u00fcr\u00fcnlerin de kullan\u0131m\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 istediklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n