<\/p>\n
Psikiyatrist Prof. Dr. Abd\u00fclkadir \u00c7elik, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, Roblox isimli oyun platformuna ve uygulama marketlerindeki linklerine, \u00e7ocuklar\u0131n istismar\u0131na neden olacak i\u00e7erikler bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 sebebiyle Adana 6. Sulh Ceza Hakimli\u011fince eri\u015fim engeli getirilmesini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durum oldu\u011funu belirten \u00c7elik, dijital teknoloji ve ileti\u015fimin de bu de\u011fi\u015fim ve geli\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00c7elik, teknolojinin getirdikleri oldu\u011fu kadar kaybettirdi\u011fi baz\u0131 \u015feyleri bar\u0131nd\u0131rabildi\u011fini ifade ederek, kimi zaman toplum i\u00e7in risk ta\u015f\u0131yabildi\u011fini dile getirdi. \u00c7elik, “Bu nedenle bu risklerin do\u011fru y\u00f6netilmesi gerekiyor. Dijital teknoloji ve sosyal medya k\u00fcreselle\u015fen d\u00fcnyada ileti\u015fimi ve k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fimi artt\u0131rsa da denetlenmesindeki zorluklardan dolay\u0131 en fazla da \u00e7ocuklar \u00fczerinde bir tehdit olu\u015fturuyor.” dedi.<\/p>\n
Teknolojinin i\u00e7inde do\u011fan Z ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n bir yandan teknolojinin nimetlerinden yararlanarak bilgiye daha kolay ula\u015fabilirken, bir yandan da dijital teknolojinin ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yarat\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcyle bu teknolojiyi k\u00f6t\u00fc y\u00f6nde kullanabildi\u011fine dikkati \u00e7eken \u00c7elik, s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“\u00c7ocuklar ak\u0131ll\u0131 telefon ve tablet \u00fczerinden de\u011fi\u015fik oyunlar oynayabiliyorlar. Bu noktada denetim ve ailenin dijital teknoloji kullan\u0131m\u0131 konusunda son derece bilin\u00e7li olmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc, sosyal medyan\u0131n da etkisiyle kendi tercihleri olmasa dahi \u00e7ocuklar uygunsuz i\u00e7eriklere maruz kalabiliyorlar. \u00d6rne\u011fin, ABD’de 8-12 ya\u015f aras\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc bu gibi uygunsuz i\u00e7erikleri izliyor. Burada ailelerin \u00e7ok \u00f6nemli bir pay\u0131 bulunuyor. Maalesef, ailelerin kontrol edemedikleri baz\u0131 durumlar ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Kimi zaman \u00e7al\u0131\u015fan anne baba \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 telefon ve internet ile oyalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00e7ocuklar belki anne babay\u0131 rahats\u0131z etmiyorlar ancak \u00e7ocu\u011fun hem teknolojiye ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmesi kolayla\u015f\u0131yor hem de insan ili\u015fkilerini geli\u015ftirmesi zorla\u015f\u0131yor. \u00c7ocuklar\u0131n t\u00fcketti\u011fi i\u00e7erik de anne babalar taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131 denetlenmedi\u011finde bu durum ciddi bir risk olu\u015fturabiliyor.”<\/p>\n
Her ya\u015f grubuna g\u00f6re izlenebilecek ve izlenemeyecek i\u00e7eriklerin farkl\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u00c7elik, \u00e7ocuklukta somut d\u00fc\u015f\u00fcnce kadar soyut d\u00fc\u015f\u00fcncenin de geli\u015fmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
\u00c7elik, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“\u00c7ocuklar soyut d\u00fc\u015f\u00fcnceye ancak ergenli\u011fin sonunda ula\u015fabilirler, b\u00f6ylece ger\u00e7e\u011fi test etme ve de\u011ferlendirme olabilir, ger\u00e7ek hayat ile filmlerde televizyonda g\u00f6sterilen aras\u0131ndaki fark\u0131 anlam\u0131\u015f olabilirler. Bu nedenle \u00f6zellikle sanal ortamda oynanan oyunlar\u0131n \u00f6nemli bir boyutu da ger\u00e7eklik duygusunu ortadan kald\u0131r\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Tamamen hayal d\u00fcnyas\u0131, sanal bir alemde olan \u015feyler, sanal alemde olan \u015feyler de ger\u00e7ekmi\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor fakat kendisi o ortamda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir hareket yap\u0131l\u0131yor, o hareketi izliyor t\u0131pk\u0131 bir g\u00f6zlemciymi\u015f gibi. Fakat o onun i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na, duygu d\u00fcnyas\u0131na ve beyin d\u00fcnyas\u0131na i\u015flemi\u015f oluyor. Bu nedenle de \u00f6rne\u011fin o ya\u015flar i\u00e7in uygun olmayan cinsellikle ilgili bir \u015fey oldu\u011fu zaman utanma veya su\u00e7luluk da ortadan kalkabilir. ‘Yasaklama’ ilk bak\u0131\u015fta k\u00f6t\u00fc gibi gelebilir fakat baz\u0131 \u015feylerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 daha do\u011fru olur. ‘Yasak’ kelimesi her zaman daha cazip bir kelime oldu\u011fu i\u00e7in ‘s\u0131n\u0131rlama’ kelimesini kullanmakta fayda vard\u0131r. Ya\u015flara g\u00f6re kullan\u0131ma kapal\u0131 hale getirilebilir.”<\/p>\n
T\u00fcrkiye Psikiyatri Derne\u011fi ve T\u00fcrkiye \u00c7ocuk ve Gen\u00e7 Psikiyatrisi Derne\u011fi \u00dcyesi uzman Dr. \u00d6nder K\u00fc\u00e7\u00fck de ge\u00e7en y\u0131l yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, 2 ya\u015f \u00fcst\u00fc \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fczde 90’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n video oyunu oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 8-17 ya\u015f aras\u0131ndaki \u00e7ocuklar g\u00fcnde ortalama 1,5-2 saatlerini video oyunu oynamakla ge\u00e7irdi\u011fini ortaya koydu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00c7ocuklar\u0131n gerek \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 gerek \u00e7evrim i\u00e7i oyunlar oynayarak vakit ge\u00e7irmelerinin onlara e\u011flenceli, geli\u015ftirici ve e\u011fitici deneyimler sa\u011flayabilece\u011fi gibi risk olu\u015fturacak durumlara ve ya\u015fant\u0131lara da yol a\u00e7abildi\u011fini ifade eden K\u00fc\u00e7\u00fck, “\u00c7evrim d\u0131\u015f\u0131 veya \u00e7evrim i\u00e7i oyun oynaman\u0131n, bu oyunlar\u0131n i\u00e7eriklerini t\u00fcketmenin \u00e7ocuklar\u0131n bili\u015fsel, duygusal ve sosyal a\u00e7\u0131lardan geli\u015fimlerini etkileyebilece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Fakat oyun oynaman\u0131n geli\u015fim \u00fczerindeki etkilerini de\u011ferlendirirken \u00e7ocu\u011fun oyun oynama motivasyonu, oynad\u0131klar\u0131 oyunlar\u0131n \u00f6zellikleri ve i\u00e7eri\u011fi, oyunda ba\u015fka insanlarla sosyal etkile\u015fime ne kadar girebildikleri ve \u00e7ocu\u011fun oyunun d\u0131\u015f\u0131nda yeti\u015fti\u011fi sosyal ba\u011flam gibi fakt\u00f6rleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak uygun olacakt\u0131r.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck, bili\u015fsel a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde oyun oynaman\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n problem \u00e7\u00f6zme becerilerini, stratejik d\u00fc\u015f\u00fcnme kabiliyetlerini, el g\u00f6z koordinasyonlar\u0131n\u0131 ve uzamsal alg\u0131lar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmede olumlu bir etkisi olabildi\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n
A\u015f\u0131r\u0131 oyun oynama durumunda ise \u00e7ocuklar\u0131n, dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve konsantrasyon sorunlar\u0131 ya\u015fayabilece\u011fini de belirten K\u00fc\u00e7\u00fck, s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Duygusal a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde i\u015fbirli\u011fi gerektiren oyunlar \u00e7ocuklar\u0131n ba\u015fkalar\u0131yla uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frenmelerine ve sosyal-duygusal becerilerini geli\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olabilir. Ancak \u015fiddet i\u00e7erikli oyunlara maruz kalan \u00e7ocuklar\u0131n sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar sergileyebildi\u011fi, korku ve kayg\u0131 seviyelerinin artt\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zlemlenebilmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u015fiddet i\u00e7erikli video oyunlar\u0131n\u0131n sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar\u0131 ne seviyede art\u0131rabildi\u011fi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n g\u00fcncel olarak devam etti\u011fi vurgulanmal\u0131d\u0131r. \u015eiddet i\u00e7eriklerine maruz kalmak ile sald\u0131rgan ve \u015fiddet i\u00e7erikli davran\u0131\u015flar sergilemek aras\u0131ndaki ili\u015fki de\u011ferlendirilirken \u00e7ocu\u011fun i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc sosyal ba\u011flam ve aile ortam\u0131 gibi de\u011fi\u015fkenler de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck, sosyal a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde ba\u015fka insanlarla etkile\u015fime girmelerini sa\u011flayan \u00e7evrimi\u00e7i oyunlar oynaman\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapma ve liderlik becerilerini geli\u015ftirebildi\u011fini ve sosyalle\u015fmelerine olanak tan\u0131yabildi\u011fini belirterek, “\u00d6te yandan ba\u015fkalar\u0131 ile girdikleri etkile\u015fimlerde siber zorbal\u0131k, fark\u0131nda olmadan ki\u015fisel bilgileri payla\u015fma veya ki\u015fisel bilgilerin g\u00fcvenli\u011fini etkileyecek davran\u0131\u015flarda bulunma, uygunsuz i\u00e7erikler ve davran\u0131\u015flara maruz kalma gibi bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan riskli olabilecek durumlar deneyimleyebilirler.” dedi.<\/p>\n
Cinsel i\u00e7erikli oyunlara ili\u015fkin de g\u00f6r\u00fc\u015flerini bildiren K\u00fc\u00e7\u00fck, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
“\u00c7ocuklar\u0131n \u00f6zellikle cinsellik bar\u0131nd\u0131ran, ya\u015flar\u0131na uygun olmayan i\u00e7eriklere maruz kalmalar\u0131 onlar\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan olumsuz y\u00f6nde etkileyebilir. Erken ya\u015fta bu t\u00fcr i\u00e7erikler, \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir cinsellik alg\u0131s\u0131 geli\u015ftirmelerine sebep olabilir ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyebilir, psikolojik sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131 tehdit edebilir ve uzun vadede sa\u011fl\u0131ks\u0131z ili\u015fkiler geli\u015ftirmelerine sebep olabilir.”<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck, oyun oynaman\u0131n ve oyunlardaki i\u00e7eriklerin \u00e7ocuklar \u00fczerinde hem olumlu hem de olumsuz etkileri olabildi\u011finden, bu riskleri azaltmak ve \u00f6nleyebilmek i\u00e7in ebeveynler ve e\u011fitimcilerin, \u00e7ocuklar\u0131n oyun al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 takip etmesi, deneyimlerini dikkatle izlemesi ve onlar\u0131 y\u00f6nlendirmesi gerekti\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n
Uzman Dr. K\u00fc\u00e7\u00fck, “\u00c7ocuklar\u0131n ya\u015flar\u0131na uygun oyunlar se\u00e7meleri, oyun s\u00fcrelerini dengelemeleri\/s\u0131n\u0131rland\u0131rmal\u0131, oyunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra farkl\u0131 ilgi alanlar\u0131na da y\u00f6nlendirmeleri ve \u00e7evrimi\u00e7i g\u00fcvenlik kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeleri \u00f6nemlidir. B\u00f6ylece, oyunlar\u0131n potansiyel faydalar\u0131ndan yararlan\u0131rken olumsuz etkilerini en aza indirmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n