<\/p>\n
Yaz aylar\u0131nda s\u0131cak havan\u0131n etkisiyle \u00e7o\u011falan bakteri ve vir\u00fcslerin su ve g\u0131da kaynakl\u0131 enfeksiyonlar\u0131 tetikleyerek ishal ve kusma vakalar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten uzmanlar, ishalin yan\u0131na e\u011fer kusma, kas a\u011fr\u0131lar\u0131 ve ate\u015f eklenmiyorsa yo\u011furt gibi probiyotik i\u00e7erikli yiyecekler t\u00fcketilerek ve bol su i\u00e7ilerek hastal\u0131\u011f\u0131n atlatabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n
AA muhabiri, yaz\u0131n artan ishal ve kusma vakalar\u0131n\u0131n nedenlerini, belirtilerini, tedavi y\u00f6ntemlerini ve s\u00f6z konusu hastal\u0131klardan korunmak i\u00e7in al\u0131nmas\u0131 gereken tedbirleri uzmanlara sordu.<\/p>\n
T\u00fcrk Pediatri Kurumu Ba\u015fkan\u0131, \u00c7ocuk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve Hastal\u0131klar\u0131 Uzman\u0131 Prof. Dr. Haluk Cezmi \u00c7oku\u011fra\u015f, her yaz ishal vakalar\u0131nda art\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00e7ok eskiden beri g\u00f6zlemledikleri bir durum oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u0130shal vakalar\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir\u00e7ok nedeni oldu\u011funa i\u015faret eden \u00c7oku\u011fra\u015f, bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n
“Genellikle besin kaynakl\u0131 ishaller olur \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u0131cakta besinler daha kolay bozulabilirler ya da i\u00e7lerinde mikrop \u00fcreyebilir. Keza su kaynakl\u0131 ishaller olabilir. Sular\u0131n temizli\u011fi tabii son derece \u00f6nemli. Yaz\u0131n insanlar daha fazla seyahat ederler, tatil yerlerine giderler, otob\u00fcsle ya da ba\u015fka ara\u00e7larla bir yerden bir yere giderler. D\u0131\u015far\u0131da daha fazla yer, i\u00e7erler. Bunlar\u0131n hepsi tabii bir bula\u015f kayna\u011f\u0131 olabilir. Hatta turist ishali dedi\u011fimiz bir ishal \u00e7e\u015fidi vard\u0131r, daha \u00e7ok seyahat eden insanlarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fer temiz de\u011filse denizlerden ya da havuzlardan mikrop bula\u015fmas\u0131 da \u00e7ok kolay olabilir.”<\/p>\n
\u0130shalin hem eri\u015fkinlerde hem de \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclebildi\u011fini ancak \u00e7ocuklar\u0131 daha fazla etkiledi\u011fini vurgulayan \u00c7oku\u011fra\u015f, buna \u00e7o\u011fu kez kusman\u0131n da e\u015flik etti\u011fini, hatta bazen ate\u015fin de eklendi\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Prof. Dr. \u00c7oku\u011fra\u015f, \u00e7ocuklarda yeme iste\u011finin azalmas\u0131, i\u015ftah\u0131n kesilmesi, halsizle\u015fme gibi belirtilerin g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini aktararak, bu durumun genellikle birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bazen s\u00fcrecin biraz daha uzayabildi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Bu ishallerin \u00e7o\u011funlukla rota vir\u00fcs\u00fc, adenovir\u00fcs ya da buna benzer vir\u00fcs k\u00f6kenli oldu\u011funa dikkati \u00e7eken \u00c7oku\u011fra\u015f, “\u0130shaller ge\u00e7tikten sonra da yine de bir tak\u0131m ba\u011f\u0131rsak problemleri bir s\u00fcre devam edebiliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ishaller ba\u011f\u0131rsaklarda bizim villus dedi\u011fimiz emici h\u00fccreleri zarara u\u011frat\u0131yor. Yani ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n i\u00e7 y\u00fczeyi, mukozas\u0131 bozuldu\u011fu i\u00e7in bunlar yenilenene kadar birtak\u0131m ba\u011f\u0131rsak \u015fikayetleri bazen uzayarak da devam edebiliyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u00c7oku\u011fra\u015f, ishalin g\u00f6r\u00fclmesi durumunda \u00f6ncelikle nedeninin tespit edilmesi gerekti\u011fini belirterek, “\u0130shali olan bir \u00e7ocukta ilk yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, \u00e7ocu\u011fun s\u0131v\u0131 almas\u0131na gayret edece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir ishalin yol a\u00e7abilece\u011fi en \u00f6nemli sorun s\u0131v\u0131 kaybetmesi, susuz kalmas\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcnse a\u011f\u0131zdan s\u0131k s\u0131k (bu su da, tuzlu bir ayran da olabilir) bir s\u0131v\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda \u00e7ok yarar var.” \u00f6nerisinde bulundu.<\/p>\n
\u0130shale kusma da e\u015flik etti\u011finde a\u011f\u0131zdan s\u0131v\u0131 alman\u0131n zorla\u015fabildi\u011fini ifade eden \u00c7oku\u011fra\u015f, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“\u0130shal ve kusmayla giden hastalarda \u00e7ok fazla ila\u00e7 kullanmay\u0131 sevmiyoruz. \u0130shali kesici ila\u00e7lar\u0131 kullanm\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u011f\u0131rsaklarda olu\u015fan o toksik materyalin bir an \u00f6nce at\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyoruz ama bunu yaparken de \u00e7ocu\u011fu a\u011f\u0131zdan s\u0131v\u0131yla desteklemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bunlar\u0131n elektronik sol\u00fcsyonlar\u0131 vard\u0131r. \u00c7ocuklara, onlardan a\u011f\u0131zdan i\u00e7irilebilir ama bazen \u00e7ocu\u011fun ishali ve kusmas\u0131 o kadar fazla olabilir ki a\u011f\u0131zdan da bir \u015fey alamaz. O zaman serum vermek, bir s\u00fcre hastanede g\u00f6zlemlemek gerekli olabilir. \u00c7ocuklar\u0131n susuz kalmas\u0131, \u00e7ok \u00f6nemli bir risktir. \u00d6zellikle 1 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck, 2-3-4-5 ayl\u0131k bebekler susuzluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskli bebeklerdir. Bunlarda daha dikkatli olmak gerekir. E\u011fer \u00e7ok fazla kusma s\u00f6z konusu ise bu kusmalar\u0131n nedeni gastroenterite ba\u011fl\u0131ysa belki k\u0131sa s\u00fcreli a\u011f\u0131zdan kusmay\u0131 giderici ila\u00e7lar denenebilir ama kesinlikle ishal kesici ila\u00e7lar\u0131 kullanm\u0131yoruz. Diyete probiyotik eklenmesi \u00e7ok faydal\u0131 olur. Ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 d\u00fczelmesine, ishalin ya da daha sonraki ba\u011f\u0131rsak belirtilerinin giderilmesi, ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n kendisini toparlamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir probiyoti\u011fin verilmesi gerekir. \u0130shallerde antibiyotik vermiyoruz. Bunun \u00f6zel baz\u0131 durumlar\u0131 var, o zaman veriyoruz. Mesela tifo oldu\u011funda ya da buna benzer bir bakteri enfeksiyonu oldu\u011funda kullan\u0131yoruz.”<\/p>\n
Biruni \u00dcniversitesi \u0130\u00e7 Hastal\u0131klar\u0131 Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. Alihan Oral, kirli suyla y\u0131kanan sebze meyve gibi g\u0131dalar\u0131n t\u00fcketilmesi, temiz olmayan havuzlara girilmesi gibi hijyen \u015fartlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ishalin g\u00f6r\u00fclebildi\u011fini kaydetti.<\/p>\n
\u0130shalin kendini s\u0131n\u0131rlayan bir hastal\u0131k oldu\u011funu ve genellikle 1-2 g\u00fcn i\u00e7inde durdu\u011funu aktaran Oral, bazen buna ate\u015f, bulant\u0131, kusma eklendi\u011finde ya da s\u0131v\u0131 ve ila\u00e7 tedavisinden fayda sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda daha ciddi vakalarla kar\u015f\u0131la\u015fabildiklerinin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Oral, ishalin her ya\u015f grubunda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ancak \u00e7ocuklar\u0131n daha fazla etkilendi\u011fine dikkati \u00e7ekerek, “Bunlar genelde viral hastal\u0131klar. Etkenler vir\u00fcsler oluyor. \u00c7ocuklar\u0131 daha fazla etkilemesinin sebebi, \u00e7ocuklar bol bol s\u0131v\u0131 i\u00e7emedikleri i\u00e7in ya da ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011funda dile getiremedikleri zamanlar oldu\u011fu i\u00e7in dehidratasyon dedi\u011fimiz s\u0131v\u0131 kayb\u0131 fazla olaca\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ocuklar daha \u00e7ok \u00f6nem kazan\u0131yor. Genellikle serum ihtiyac\u0131 olabiliyor, s\u0131v\u0131 deste\u011fi sa\u011flamak gerekiyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu yaz \u00f6nceki yaz aylar\u0131yla benzer oranda ishal \u015fikayetiyle gelen hastalar oldu\u011funu dile getiren Oral, “Hastal\u0131\u011fa yakalananlar, sadece basit bir ishalse \u00e7ok fazla \u00f6nemsemiyoruz ama ishalin yan\u0131nda ate\u015f, yayg\u0131n kas a\u011fr\u0131s\u0131 varsa, ishal say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazlaysa, s\u0131v\u0131 kayb\u0131 nedeniyle tansiyon d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ya\u015f\u0131yorsa mutlaka bir hekime ba\u015fvurmal\u0131. Hekim durumunu de\u011ferlendirecektir. Genelde viral oldu\u011fu i\u00e7in asl\u0131nda antibiyotiksiz de ge\u00e7ebiliyor. Hastalar ishali yava\u015flatan, semptomatik dedi\u011fimiz bulant\u0131y\u0131 azaltan ila\u00e7larla bol s\u0131v\u0131yla birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde toparlayabiliyor ama 3, 4, 5 g\u00fcn\u00fcn \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131ysa mutlaka bir hekime g\u00f6r\u00fcnmesi gerekiyor. ” tavsiyelerinde bulundu.<\/p>\n
\u0130shale yakalanmamak i\u00e7in hijyene dikkat edilmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Oral, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Meyve sebzeler iyice y\u0131kanmal\u0131. D\u0131\u015fardan ya da emin olunmayan yerlerden yiyecek al\u0131p yenmemeli. Su \u00f6nemli, kayna\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fimiz suyu i\u00e7memeliyiz. Haz\u0131r sular veya evde kaynat\u0131lm\u0131\u015f su i\u00e7mek en mant\u0131kl\u0131s\u0131. E\u011fer haz\u0131r su kullanm\u0131yorsa ar\u0131tma suyu kullanmas\u0131nda fayda var. Tuvalet \u00f6nemli. \u00d6zellikle toplu yerlerde kullan\u0131lan tuvaletten bula\u015f fazla oluyor. Orada da hijyenin sa\u011flanmas\u0131 yeterli olur asl\u0131nda. \u0130\u00e7ilen su e\u011fer hijyenikse, ki\u015fi hijyenine dikkat ediyorsa, meyve sebzesini iyi y\u0131k\u0131yorsa, yiyecekleri g\u00fcvenli bir yerden al\u0131yorsa \u00e7ok da bekledi\u011fimiz bir hastal\u0131k de\u011fil.”<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Oral, ishal vakalar\u0131nda her yaz oldu\u011fu gibi beklenen oranda art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydederek, “\u0130shalin yan\u0131na e\u011fer kusma, kas a\u011fr\u0131lar\u0131, ate\u015f eklenmiyorsa asl\u0131nda hekime de gitmeye gerek yok. Bu durumlarda probiyotik dedi\u011fimiz yo\u011furt, kefir gibi yiyeceklerin t\u00fcketilmesi ve bol su i\u00e7ilerek bu durum atlat\u0131labilir.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n