Gazi \u00dcniversitesi (G\u00dc) T\u0131p Fak\u00fcltesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Emrah \u00c7eltik\u00e7i ve \u00c7ukurova \u00dcniversitesi Su \u00dcr\u00fcnleri Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Sedat G\u00fcndo\u011fdu taraf\u0131ndan yap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma, Kanada’da haz\u0131rlanan belgeselde yer ald\u0131 ve The New York Times’da makale olarak yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, mikroplastiklerin sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkisine ve ger\u00e7ekle\u015ftirilen bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmaya ili\u015fkin, AA muhabirine a\u00e7\u0131klama yapt\u0131.<\/p>\n
G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kullan\u0131lan hemen her \u015feyin i\u00e7inde plastik bulundu\u011funa dikkati \u00e7eken \u00c7eltik\u00e7i, kuma\u015flardan araba direksiyonuna, asfalttan su \u015fi\u015fesi ve saklama kaplar\u0131na, t\u0131bbi uygulamalarda kullan\u0131lan damar yolu aparat\u0131ndan ila\u00e7 kutular\u0131n\u0131n kapaklar\u0131na kadar bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcnde plastik oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/c9f1ae26-3cf3-4ab4-9d72-230dedd01a4c\/AA-34298926.jpg\"\/)
<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131ld\u0131r insanlar\u0131n plastiklerle i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011funa i\u015faret ederek, “\u00d6rne\u011fin, plastik bir \u015fi\u015feye su konuldu\u011funda, k\u00fc\u00e7\u00fck plastik par\u00e7alar\u0131 ayr\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor ve ayr\u0131lan par\u00e7alar\u0131n \u00e7o\u011fu nano diye isimlendirilen g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alardan olu\u015fuyor. B\u00f6ylece, v\u00fccudun herhangi bir yerine engelsiz \u015fekilde ge\u00e7ebiliyor. Bunlar mikroplastik olarak isimlendiriliyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Mikroplastiklerin sa\u011fl\u0131\u011fa etkisine ili\u015fkin ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n deniz \u00fcr\u00fcnleri \u00fczerinde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bal\u0131k h\u00fccrelerinde plastik tespit edildi\u011fini an\u0131msatan \u00c7eltik\u00e7i, daha sonra insan dokular\u0131ndaki etkilerinin incelendi\u011fini anlatt\u0131. \u00c7eltik\u00e7i, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda mikroplastiklerin kolon kanseri h\u00fccrelerinde ve plasentada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya konuldu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, 2022’de Mikroplastik \u00c7al\u0131\u015fma Grubu ile temas kurdu\u011funu ve bu alanda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 inceledi\u011fini aktararak, d\u00fcnya literat\u00fcr taramalar\u0131nda \u00e7evresel fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 beyinde mikroplastiklerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n olmamas\u0131 \u00fczerine bu konuya y\u00f6neldi\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n
“Beyin h\u00fccrelerinin her yerinde mikroplastiklerin oldu\u011funu belirledik”<\/h3>\n
Beynin di\u011fer organlardan \u00e7ok farkl\u0131 oldu\u011funu dile getiren \u00c7eltik\u00e7i, \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecine ili\u015fkin \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Beyinde kan beyin bariyeri var. Kandaki her \u015fey beyne aynen ge\u00e7miyor. \u00d6rne\u011fin, karaci\u011ferde damarlarla karaci\u011fer aras\u0131nda bir bariyer yok ama beyinde var. Beyinde kan\u0131n iletiminde bile filtreleme var. \u00c7\u00fcnk\u00fc, beyin h\u00fccreleri do\u011frudan kanla temas etti\u011finde, yani sa\u011fl\u0131kl\u0131 kan bile ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda beyne zarar veriyor. Dolay\u0131s\u0131yla, mikroplastikler beyne ge\u00e7iyor mu, kan beyin bariyeri bunu engelliyor mu diye bakmak istedik.”<\/p>\n
Bu kapsamda Do\u00e7. Dr. Sedat G\u00fcndo\u011fdu ile \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131klar\u0131n\u0131 belirten \u00c7eltik\u00e7i, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“\u00d6n \u00e7al\u0131\u015fmayla, beynin kendi \u00fcretti\u011fi t\u00fcm\u00f6rlerden 4. evre olanlar\u0131n MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini inceledik. Bu t\u00fcm\u00f6rler, normalde kan beyin bariyerini bozarak harap eder. Kan beyin bariyerini bozan t\u00fcm\u00f6r ile kan bariyerinin bozuk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren MR g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini belirledik. Ameliyatta, hastan\u0131n beynindeki kan beyin bariyerinin bozuk oldu\u011fu ve bozuk olmad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerden \u00f6rnekler ald\u0131k ve bunlar\u0131n i\u00e7inde mikroplastik bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceledik. \u0130ncelemeler sonucunda, hasar g\u00f6ren ve hasar g\u00f6rmeyen beyin h\u00fccrelerinin her yerinde mikroplastiklerin oldu\u011funu belirledik. \u00c7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda \u015fu anda \u00f6rnek toplamaya devam ediyoruz ve 50 ayr\u0131 \u00f6rnekte tek tek \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.”<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n farkl\u0131 uzmanl\u0131k alanlar\u0131nda da ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirece\u011fini ifade ederek, “\u015eu an beyin h\u00fccrelerinde mikroplastiklerin bulundu\u011funu biz g\u00f6sterdik. As\u0131l soru, acaba devam edecek \u00e7al\u0131\u015fmalarla mikroplastikler, demans, MS, Alzheimer gibi hastal\u0131klara neden oluyor mu? Ayr\u0131ca beyin kanamalar\u0131, inme \u00fczerinde etkisi var m\u0131? \u00c7al\u0131\u015fmalar bunlara \u0131\u015f\u0131k olacak.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Bir\u00e7ok \u00fclkeden teklif<\/h3>\n
\u00c7eltik\u00e7i, Kanada’da plastiklerin etkileri \u00fczerine belgesel haz\u0131rlayan bir grubun, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 duyarak kendileriyle ileti\u015fime ge\u00e7tiklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’ye gelen ekibin, belgeselde T\u00fcrk bilim insanlar\u0131nca y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu ara\u015ft\u0131rmaya da yer verdiklerini anlatan \u00c7eltik\u00e7i, belgeselin Kanada’da izleyiciyle bulu\u015ftu\u011funu belirtti.<\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i, bu s\u00fcrecin ard\u0131ndan T\u00fcrkiye’de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n h\u0131zla d\u00fcnyada duyulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ABD, Kanada ba\u015fta olmak bir\u00e7ok \u00fclkeden AR-GE \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131n \u00fclkelerinde yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tekliflerin geldi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bilimsel makale olarak tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uluslararas\u0131 t\u0131p dergisinde yay\u0131mlanmak \u00fczere g\u00f6nderildi\u011fini vurgulayan \u00c7eltik\u00e7i, “\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z daha ba\u015f\u0131nda Kanada’da plastiklerin zarar\u0131na ili\u015fkin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ekilen ‘Plastic People’ isimli belgeselde yer ald\u0131 ve hemen ard\u0131ndan da The New York Times’ta makale olarak yay\u0131mland\u0131. Makalede, plastiklerin art\u0131k beynin i\u00e7ine kadar girdi\u011finin T\u00fcrkiye’de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmaya ortaya kondu\u011fu belirtildi.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n