<\/p>\n
Medipol Mega \u00dcniversite Hastanesi Uyku Klini\u011fi Sorumlusu Prof. Dr. Muhammed Emin Akkoyunlu, tatilde de\u011fi\u015fen uyku al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesinde ak\u015fam y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, 15.00’ten sonra kafeinli i\u00e7ecek t\u00fcketmemenin, uyumadan \u00f6nce led ekranlardan uzak durman\u0131n, saat 22.00’den sonra karanl\u0131k, sessiz ve serin bir odada uyuman\u0131n birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200bRamazan Bayram\u0131’n\u0131 da kapsayan 9 g\u00fcnl\u00fck tatilin ard\u0131ndan yeti\u015fkinler i\u00e7in i\u015f, \u00e7ocuklar i\u00e7inse okul hayat\u0131 yeniden ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Prof. Dr. Akkoyunlu, uzun s\u00fcreli tatillerde her ya\u015f grubunda de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayabilen uyku saatlerini d\u00fczenli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 hale getirmek i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri, AA muhabirine anlatt\u0131.<\/p>\n
\u0130yi bir uykunun insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hayati derecede \u00f6nemli oldu\u011funu belirten Akkoyunlu, uykunun “zekay\u0131 ve haf\u0131zay\u0131 organize etmek” gibi bili\u015fsel fonksiyonlar\u0131n ayarlanmas\u0131 ya da dengelenmesi ile kazanma duyusu, stres, depresyon, anksiyete ve ajitasyon gibi duygusal fonksiyonlar\u0131n dengelenmesine kadar \u00f6nemli g\u00f6revleri bulundu\u011funu ifade etti.<\/p>\n
Uykunun; metabolizman\u0131n, \u015feker metabolizmas\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinde, al\u0131nan kalorinin yak\u0131lmas\u0131nda ve al\u0131nacak kalorinin miktar\u0131n\u0131n belirlenmesinde, tansiyonun, kalp h\u0131z\u0131n\u0131n, kalp at\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve nabz\u0131n dengelenmesinde de \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu anlatan Akkoyunlu, bunlar\u0131n hepsinin \u00f6tesinde \u00e7ocuklarda b\u00fcy\u00fcmenin, eri\u015fkinlerde ise doku yenilenmesinin yani gen\u00e7 kalman\u0131n en \u00f6nemli ad\u0131m\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu dile getirdi.<\/p>\n
Prof. Dr. Akkoyunlu, bozulan uyku d\u00fczeninin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fine dair \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Bir g\u00fcnl\u00fck uyku bozuklu\u011fu bile ciltte bozulmadan unutkanl\u0131\u011fa, ajitasyonel huzursuzluktan alg\u0131lama bozuklu\u011funa, tansiyon y\u00fcksekli\u011finden \u015feker metabolizmas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na yani ya\u011f birikimine, kilo al\u0131m\u0131na, karaci\u011fer ya\u011flanmas\u0131na ve \u015fekerin y\u00fckselmesine kadar bir\u00e7ok probleme neden oluyor. Etkilerini an\u0131nda g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin; ciltte kuruma, g\u00f6z alt\u0131ndaki torbalanmalar g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen etkileri. Bili\u015fsel fonksiyonlarla ilgili etkileri aras\u0131nda ise k\u0131sa haf\u0131za-uzun haf\u0131za d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc ve yeniden bilgiyi \u00e7a\u011f\u0131rmay\u0131 bozmas\u0131 yer al\u0131yor. Burada da unutkanl\u0131k meydana geliyor. Uyku gitti\u011finde i\u015f hayat\u0131nda veya trafikte ajitasyon, stres ve ani dengesiz hareketler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.”<\/p>\n
Uykusuzlu\u011fun g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcnmeyen etkilerinden birinin ise kaloriyle alakal\u0131 oldu\u011funa dikkati \u00e7eken Akkoyunlu, “Gece uyumad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ya da ge\u00e7 uyudu\u011funuzda daha fazla kalori al\u0131yorsunuz, kaloriyi yakam\u0131yorsunuz. Karaci\u011ferde birikme meydana geliyor. Gece uyumad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, g\u00fcnd\u00fcz kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda haz\u0131ms\u0131zl\u0131k, g\u00f6bek k\u0131sm\u0131nda \u015fi\u015fkinlik hissedersiniz ki bu i\u00e7erideki ya\u011flanman\u0131n etkisidir.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Akkoyunlu, bir gecelik uyku bozuklu\u011funda bile bu etkilerin ya\u015fanabilece\u011fini belirterek, bu nedenle d\u00fczenli uykunun uzun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam i\u00e7in en \u00f6nemli parametre oldu\u011funu vurgulad\u0131.<\/p>\n
Bayram tatilinde uyku d\u00fczeninde ya\u015fanan de\u011fi\u015fikliklerin de bu durumlara yol a\u00e7abilece\u011fini aktaran Akkoyunlu, \u015fu de\u011ferlendirmelerde bulundu:<\/p>\n
“\u00d6zellikle 7 ila 10 g\u00fcn s\u00fcren tatillerde mesainin ortadan kalkmas\u0131, gece daha ge\u00e7 yatmalar, aile bireyleriyle beraber bir araya gelmeler veya tatil beldelerinde ge\u00e7 saatlere kadar oturmalar, daha ge\u00e7 uyanmalar asl\u0131nda uyku dengemizi bozuyor. \u0130lk 1-2 g\u00fcn itibar\u0131yla g\u00fcnd\u00fcz uyumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z veya sabahlar\u0131 daha ge\u00e7 kalkmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman gece uykusundan kaybediyorsunuz. Bu nedenle, uyku gecenin ilerleyen saatlerinden sabah\u0131n ortalar\u0131na kadar s\u00fcren bir d\u00f6neme kay\u0131yor. 7 g\u00fcnl\u00fck periyottan sonra art\u0131k al\u0131\u015fkanl\u0131k oluyor, sirkadiyen ritminiz de buna adaptasyon sa\u011fl\u0131yor. Yeniden mesaiye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda asl\u0131nda uyku faz\u0131n\u0131z kaym\u0131\u015f oluyor. Daha ge\u00e7 uyudu\u011funuz i\u00e7in daha ge\u00e7 uyanman\u0131z gerekiyor ama erken kalk\u0131yorsunuz. \u00d6rne\u011fin, gece 01.00’de yatt\u0131n\u0131z, telefonlar\u0131n\u0131z\u0131n alarm\u0131n\u0131 saat 06.00-07.00’ye kuruyorsunuz. Yani, tatilde olu\u015fan faz kaymas\u0131, tatil sonunda i\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015fte uyku s\u00fcresinde azalmayla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.”<\/p>\n
Prof. Dr. Akkoyunlu, “pazartesi sendromu” olarak adland\u0131r\u0131lan durumun da esasen i\u015fin y\u00fckledi\u011fi huzursuzluk ve stresten kaynaklanan durumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na uykusuzlu\u011fun getirdi\u011fi bir stres oldu\u011funu anlatarak, “Cumartesi ge\u00e7 uyuma, pazar ge\u00e7 uyanma sonucunda pazartesi o uykusuzlu\u011fun getirdi\u011fi olayd\u0131r pazartesi sendromu. Asl\u0131nda bu bayram tatillerinden sonra pazartesi sendromu \u00e7ok daha yo\u011fun g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Duygusal fonksiyonlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen uyku bu durumda i\u015flevini yerine getiremiyor. Yani sinirlenme, a\u015f\u0131r\u0131 sevme, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fc ya\u015fan\u0131yor ve koordinasyon bozuklu\u011fu meydana geliyor.” bilgisini verdi.<\/p>\n
Tatil sonras\u0131 uyku d\u00fczenini sa\u011flayacak ad\u0131mlara de\u011finen Akkoyunlu, \u015fu \u00f6nerileri s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n
“Tatilin ard\u0131ndan i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda m\u00fcmk\u00fcnse ak\u015fam 17.00-18.00 sular\u0131nda bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapmak laz\u0131m. Aktivite veya hareket, uykusuzlu\u011fun getirdi\u011fi yorgunlu\u011fu k\u0131sa s\u00fcre de olsa atmam\u0131z\u0131, g\u00fcn i\u00e7erisinde uykuya meylimizi engelleyecek. B\u00f6ylece gece daha erken ve rahat uyuyaca\u011f\u0131z, uyku faz\u0131 kaymas\u0131ndan kaynaklanan problem sonlanacak. \u0130\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnden itibaren, 2-3 g\u00fcn boyunca saat 15.00-16.00’dan sonra m\u00fcmk\u00fcnse \u00e7ay, kahve, kola t\u00fcr\u00fc kafein i\u00e7eri\u011fi olan i\u00e7ecekler ile enerji i\u00e7eceklerini i\u00e7mememiz gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar 8 saat etkilidir ve uyku faz\u0131n\u0131 kayd\u0131rarak, uykunun olu\u015fmas\u0131n\u0131 engeller. En \u00f6nemli \u015fey de gece uyumad\u0131\u011f\u0131m\u0131z uykuyu g\u00fcn i\u00e7erisinde telafi etmemeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu gece uykumuzu bozar. Saat 22.00 ila 23.00’te uyuyup, art\u0131k rutin hayat\u0131m\u0131za d\u00f6nmemiz gerekiyor.”<\/p>\n
Akkoyunlu, bu s\u00fcre\u00e7te uyku \u00f6ncesinde led ekranlara maruz kalmaman\u0131n \u00f6nemine de\u011finerek, “Led ekranlar melatonin salg\u0131s\u0131n\u0131 bask\u0131larlar ve uykuya ge\u00e7meyi engellerler. O nedenle, m\u00fcmk\u00fcnse uyumadan 1-2 saat \u00f6nce televizyon, tablet, telefon gibi led ekranlardan uzak durulmal\u0131d\u0131r.” dedi.<\/p>\n
Uyku hijyeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan karanl\u0131k, sessiz ve serin bir odada uyumay\u0131 \u00f6nerdiklerini aktaran Akkoyunlu, bu \u00f6neriler yap\u0131l\u0131rsa uyku d\u00fczeninin sa\u011flanabilece\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Akkoyunlu, uyku bozuklu\u011fu seviyesi ciddi d\u00fczeydeyse bunun d\u00fczelmesinin de uzun s\u00fcrece\u011fini s\u00f6yleyerek, “Ancak tatil s\u00fcrecinde meydana gelmi\u015f bir durumdan bahsediyorsak, maksimum 7 g\u00fcnl\u00fck adaptasyon s\u00fcresi olabiliyor. Ama bu tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman 1-2 g\u00fcn i\u00e7erisinde tamamen toparlanabiliyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Tatil s\u00fcre\u00e7lerinde \u00e7ocuklar\u0131n da uyku al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015febildi\u011fi i\u00e7in ebeveynlere de tavsiyelerde bulunan Akkoyunlu, 6 ila 9 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklarda uyku s\u00fcresinin biraz daha uzun olmas\u0131 gerekti\u011fini, bu nedenle bu ya\u015f grubundakilerin eri\u015fkinlere g\u00f6re daha erken uyumalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
Prof. Dr. Akkoyunlu, tatil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc izleyen g\u00fcnlerde, \u00e7ocuklar\u0131n okuldan eve uykusuz ve yorgun gelebildi\u011fini, ancak gece vaktinde uyuyabilmeleri i\u00e7in g\u00fcnd\u00fcz uyumalar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi gerekti\u011fini belirtti. Akkoyunlu, ebeveynlere, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n derslerini erkenden bitirmelerini, saat 19.00’dan sonra tablet ve televizyon gibi led ekranlarla ilgilenmeyi b\u0131rakmalar\u0131n\u0131 ve saat 21.00’de uyumalar\u0131n\u0131 sa\u011flamalar\u0131n\u0131 \u00f6nerdi.<\/p>\n
Ergenlik \u00e7a\u011f\u0131ndakilerin uykular\u0131nda normalde de bir faz kaymas\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131ndan bahseden Akkoyunlu, “Onlar biraz daha ge\u00e7 uyuyacak ve ge\u00e7 uyanacaklard\u0131r. Bu nedenle saat 22.00-23.00 gibi uyumalar\u0131 gerekiyor.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Akkoyunlu, ergenlik \u00e7a\u011f\u0131ndakilerin de uyku d\u00fczenlerinin rutine d\u00f6nmesi i\u00e7in ak\u015fam saatlerinde hafif bir egzersiz yapmalar\u0131n\u0131, uykudan 2 saat \u00f6nce led ekranlara maruz kalmamalar\u0131n\u0131, karanl\u0131k bir odada uyumalar\u0131n\u0131 tavsiye etti.<\/p>\n