<\/p>\n
Hacettepe \u00dcniversitesi (H\u00dc) T\u0131p Fak\u00fcltesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastal\u0131klar\u0131 Bilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Okan B\u00fclent Y\u0131ld\u0131z, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, v\u00fccutta bir h\u00fccreden bir h\u00fccreye mesajlar\u0131 ta\u015f\u0131yan molek\u00fcllerin hormon olarak isimlendirildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
V\u00fccudu hormonlar\u0131n y\u00f6netti\u011fini ifade eden Y\u0131ld\u0131z, hormonlar\u0131n do\u011fru miktar, yer zamanda sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcm fonksiyonlar\u0131n i\u015flevi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulad\u0131. Y\u0131ld\u0131z, bu fonksiyonlar i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcme, geli\u015fme ve \u00fcremenin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktararak, “Dolay\u0131s\u0131yla v\u00fccudumuzda hormon salg\u0131layan bezlerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve normal konsantrasyonlarda salg\u0131lanmas\u0131 ve kanda bulunmas\u0131, b\u00fct\u00fcn doku ve organlar\u0131n i\u015flevlerini normal g\u00f6rebilmesi i\u00e7in gerekli. En ufak bir bozulma sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fik \u015fekillerde etkiler.” dedi.<\/p>\n
Hormonlardaki bozulmaya ba\u011fl\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 i\u00e7inde en \u00e7ok bilinenlerden birinin tiroit oldu\u011funu belirten Y\u0131ld\u0131z, \u015fu bilgileri payla\u015ft\u0131:<\/p>\n
“Tiroit, v\u00fccudun adeta gaz pedal\u0131d\u0131r. Tiroit hormonunun bir miktar azalmas\u0131 veya artmas\u0131 kilo almak veya vermek, so\u011fu\u011fa ve s\u0131ca\u011fa tahamm\u00fcl edememek, sinirli ve uykulu olmak, i\u015ftahta artma, azalma gibi bir\u00e7ok \u015fikayete neden olabilir.<\/p>\n
Toplumda ikinci olarak en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen ins\u00fclindir ve buna ba\u011fl\u0131 geli\u015fen diyabettir. Pankreastan sal\u0131nan \u015fekerin h\u00fccrelerin i\u00e7ine girmesini sa\u011flayan ins\u00fclin ad\u0131 verilen hormon eksikli\u011fi veya h\u00fccrelerdeki bu hormona diren\u00e7, v\u00fccutta kandaki \u015feker miktar\u0131n\u0131 artt\u0131r hatta \u015feker kullan\u0131lamaz hale gelir. Bu durumda ki\u015filerde \u00e7ok su i\u00e7me, \u00e7ok idrara \u00e7\u0131kma, kilo kayb\u0131 veya vermede g\u00fc\u00e7l\u00fck ortaya \u00e7\u0131kar.”<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z, obezitenin de en \u00f6nemli hormonal bozukluklardan biri oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, “Hormonlar i\u00e7inde i\u015ftah\u0131 d\u00fczenleyerek, al\u0131nan enerjinin etkili \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kontrol ederek, gerek beyin gerek ya\u011f dokusu ve gerek pankreastan salg\u0131lanan \u00e7ok say\u0131da hormon bulunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu hormonlardaki bozulma, obezite i\u00e7in de \u00f6nemli bir etkendir.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u0130\u015flenmi\u015f g\u0131dalar\u0131n ve kimyasallar\u0131n hormonlar \u00fczerinde etkili oldu\u011funa dikkati \u00e7eken Y\u0131ld\u0131z, yiyecekler, solunan kirli hava ve plastik saklama kaplar\u0131 gibi etkenlerin hormonlar\u0131 bozdu\u011funun bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarla ortaya kondu\u011funu bildirdi.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z, “\u00c7evreden al\u0131nan hormon bozucu kimyasallar ya hormonlar\u0131 taklit ederek olmas\u0131 gereken fonksiyonu tetikliyor ya da do\u011frudan kendisi hormonun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na engel oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla, i\u015flenmi\u015f g\u0131dalar, uygun olmayan i\u00e7me suyu, kirli havada bulunan hormon bozucu kimyasallar, maddeler, hormonlar\u0131n normal \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyerek hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Hormon bozucu kimyasallar\u0131n birden \u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesinden sorumlu oldu\u011funa i\u015faret eden Y\u0131ld\u0131z, s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Hormon bozucu kimyasallar, erken ergenlik, k\u0131s\u0131rl\u0131k, kalp ve damar hastal\u0131klar\u0131, diyabet, obezite, meme ve prostat kanseri ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok hastal\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n
AB’nin s\u00fcrd\u00fcrebilir kimyasallar stratejisinde yer alan bilgiye g\u00f6re, \u015fu anda piyasada 100 bin farkl\u0131 kimyasal bulunuyor ve her y\u0131l 2 bin farkl\u0131 kimyasal piyasaya ekleniyor. Bunlar\u0131n i\u00e7inde en az 250’si hormon bozucu olarak yer al\u0131yor. Bu hormon bozucu kimyasallar\u0131n i\u00e7inde en \u00e7ok bilinenleri, plastik ve ha\u015fere ila\u00e7lar\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulunan ‘Bisfenol-A’, b\u00fct\u00fcn ev e\u015fyalar\u0131nda \u00fcr\u00fcn\u00fc d\u0131\u015f etkenlerden korumak ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lan kimyasallar, tekstilde, mutfak e\u015fyalar\u0131nda, teflon \u00fcr\u00fcnlerde yer alan kimyasallar olarak s\u0131ralan\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck\u015fehirlerde kirli hava ve kapal\u0131 alanda maruz kal\u0131nan sigara duman\u0131, dokulardaki dengeyi bozuyor.”<\/p>\n
Avrupa Parlamentosu’nda 250 hormon bozucunun tamamen yasaklanmas\u0131na y\u00f6nelik bir yasa tasar\u0131s\u0131 g\u00fcndeme geldi\u011fini an\u0131msatan Y\u0131ld\u0131z, ancak hen\u00fcz buna y\u00f6nelik bir yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmedi\u011fini bildirdi.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z, hormon bozucu kimyasallar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine etkisine ili\u015fkin literat\u00fcre \u00e7ok say\u0131da yeni \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n girdi\u011fini belirterek, “2022’de Science Dergisi’nde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma, \u00f6zellikle bebeklik, anne karn\u0131nda ve \u00e7ocukluk d\u00f6neminde hormon bozuculara maruziyetin, sinir sistemi, dikkat ve tiroit bezi \u00fczerinde olumsuz etkilerin oldu\u011funu ortaya koydu.” dedi.<\/p>\n
Kanun koyucular\u0131n, bu alana ili\u015fkin yasal d\u00fczenlemeleri getirmeleri i\u00e7in bilim insanlar\u0131n \u00e7ok daha fazla say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fmaya imza atmas\u0131 gerekti\u011fi de\u011ferlendirmesinde bulunan Y\u0131ld\u0131z, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Risklerin tam olarak tan\u0131mlanabilmesi, boyutunun net olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilmesi \u00f6nemli. Bunun i\u00e7in sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, bilim kurulu\u015flar\u0131n\u0131n kanun koyucularla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekiyor. Vatanda\u015f olarak da al\u0131nabilecek tedbirler var elbette. Ellerin s\u0131k y\u0131kanmas\u0131, evde s\u0131k toz al\u0131nmas\u0131, elektrik s\u00fcp\u00fcrgesi kullan\u0131lmas\u0131, yemeklerin plastik de\u011fil cam kaplarda saklanmas\u0131 gerekiyor.”<\/p>\n
Ayr\u0131ca bilin\u00e7li t\u00fcketici olunmal\u0131, al\u0131\u015fveri\u015fte ambalajlar\u0131n \u00fczerindeki numaralara dikkat edilmeli. E\u011fer, \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde ‘1,2,4,5’ yaz\u0131yorsa bu ‘g\u00fcvenli plastik’ demektir, ‘3,6,7’ yaz\u0131yorsa ‘sa\u011fl\u0131\u011fa zararl\u0131 olabilecek bir ambalaj maddesi’ oldu\u011funu ifade eder. Bu nedenle, \u00fcr\u00fcnlerin \u00fczerine ‘Bisfenol-A maddesi i\u00e7ermez’ yaz\u0131l\u0131 olanlar tercih edilmeli, i\u00e7me suyu cam \u015fi\u015fede tercih edilmeli, plastik \u015fi\u015fede bulunan ve s\u0131ca\u011fa maruz kalan su t\u00fcketilmemeli, iyot al\u0131m\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmeli ve kesinlikle t\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnleri kullan\u0131lmamal\u0131.”<\/p>\n