<\/p>\n
ODT\u00dc Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Klinik Psikolog Prof. Dr. T\u00fclin Gen\u00e7\u00f6z, AA muhabirine, deprem gibi do\u011fal afetler ya da \u015fiddet olaylar\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin, ki\u015filerde yo\u011fun olumsuz duygulara yol a\u00e7abilece\u011finden, bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin daha dikkatli bir \u015fekilde yay\u0131nlanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin yay\u0131nlanmamas\u0131n\u0131n saklanmas\u0131n\u0131n da anlams\u0131z oldu\u011funa i\u015faret eden Gen\u00e7\u00f6z, olumsuzluklar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 veya ya\u015fananlar\u0131n daha az y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri olmas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve yap\u0131labilece\u011finin g\u00f6sterilmesinin \u00f6nemini vurgulad\u0131. <\/p>\n
Ya\u015fant\u0131lar\u0131 inkar etmeden ancak \u00e7aresizlik de ya\u015famadan bu konularda bireysel ve toplumsal olarak neler yap\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin sorular\u0131n canl\u0131 tutulmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan Gen\u00e7\u00f6z, “Payla\u015f\u0131lan g\u00f6rsellerin niteli\u011finin yo\u011fun olmamas\u0131 ve s\u00fcresinin uzun olmamas\u0131 \u00f6nemli bir kriter olmal\u0131.” dedi.<\/p>\n
Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin y\u0131llar sonra bile hat\u0131rlatma yapabilece\u011fi ve travmay\u0131 yeniden ya\u015fatabilece\u011fini ifade eden Gen\u00e7\u00f6z, “Travmatik olabilecek durumlara ili\u015fkin s\u00fcreci detaylar\u0131yla anlatan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ana ak\u0131m medya ya da sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrekli i\u015flenmesi, b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 bir konu; fark\u0131ndal\u0131k uyand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli ancak \u00e7aresizlik hissine neden olacak yo\u011fun duygular\u0131 desteklememeli.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin depremde binalar\u0131n yerle bir oldu\u011funu g\u00f6steren karelerin ekranlara yans\u0131yabilece\u011fini ancak bunlar\u0131n birka\u00e7 kareyle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulmas\u0131 gerekti\u011fini belirten Gen\u00e7\u00f6z, \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:<\/p>\n
“B\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 dedi\u011fim konu \u00f6nemli, nitekim a\u015f\u0131r\u0131 boyutlara gidildi\u011finde yaratt\u0131\u011f\u0131 duygusal yo\u011funluk travmatik sonu\u00e7lara, geri \u00e7ekilme ve \u00e7aresizli\u011fe neden olabilir. Ya\u015fanan \u00e7ok ac\u0131 durumlar\u0131, duygu s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne girercesine uzun s\u00fcreli olarak ekranlara ta\u015f\u0131man\u0131n bir anlam\u0131 yok. Afetin y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerinin, dramatik bir \u00fcslupla ve uzun uzun g\u00f6sterilerek anlat\u0131lmas\u0131, travmalar\u0131 tetikleyebilir, \u015fiddetli korku ve kayg\u0131, fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Korku g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle \u00f6zellikle \u00e7ocuklara, ‘hi\u00e7bir \u015feyi becermeye, \u00fcstesinden gelmeye yetkin de\u011filsin’ mesaj\u0131n\u0131 vermi\u015f oluruz. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travma dakikalarca ekranlara verildi\u011finde, bu art\u0131k ne oluyor i\u015fte b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131na d\u00f6n\u00fcyor olay ve hedefini \u015fa\u015f\u0131r\u0131p zarar verme boyutuna ge\u00e7ebiliyor.<\/p>\n
‘Bu ba\u015f edilemeyecek bir durum, burada yap\u0131lacak hi\u00e7bir \u015fey yok’ hissine neden oluyor. B\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131ndaki e\u015fi\u011fi ge\u00e7iyor ve kayg\u0131 \u015fiddeti artt\u0131k\u00e7a \u00e7aresizlik duygular\u0131na neden oluyor. Bu da kayg\u0131 ile ba\u015f etme motivasyonu aras\u0131ndaki ili\u015fkinin bozulmas\u0131 anlam\u0131na gelir.”<\/p>\n
Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 yay\u0131nlar<\/p>\n
Prof. Dr. Gen\u00e7\u00f6z, \u015fiddetli korku yaratma potansiyeli ta\u015f\u0131yan i\u00e7eriklere kar\u015f\u0131 “hassasiyet” uyar\u0131s\u0131 yaparak, “G\u00f6rseller fark\u0131ndal\u0131k amac\u0131na hizmet etmeli. Sosyal medya ve di\u011fer ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yay\u0131nlar\u0131nda korkutmak de\u011fil fark\u0131ndal\u0131k uyand\u0131rmak ana ama\u00e7 olmal\u0131. Fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artt\u0131racak ve bu durumlarda k\u0131sa ve uzun vadede yap\u0131labileceklerin neler oldu\u011funu anlatan yay\u0131nlar \u00e7ok de\u011ferli. Mesela bir deprem an\u0131nda nas\u0131l korunmal\u0131, bir ev al\u0131n\u0131rken nelere dikkat edilmeli gibi fark\u0131ndal\u0131k yay\u0131nlar\u0131 kontrol alg\u0131m\u0131z\u0131 kuvvetlendirir ve bu t\u00fcr \u00e7abalar hayattaki duru\u015fumuzu her zaman destekler.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z Teknik \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Prof. Dr. Mehmet Engin Deniz, felaket i\u00e7erikli haberlerin \u00f6zellikle \u00e7ocuklarda korku ve kayg\u0131 duygular\u0131n\u0131 tetikleyebildi\u011fini bildirdi.<\/p>\n
\u00c7ocuklar\u0131n bu t\u00fcr olaylarla ilgili sorular\u0131n\u0131n yan\u0131tlanmas\u0131 ve duygular\u0131n\u0131 ifade etmelerine imkan sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan Deniz, “Bu durumda \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n kendilerini g\u00fcvende hissetmesi \u00e7ok \u00f6nemli ve bunda ailelere \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00f6revler d\u00fc\u015f\u00fcyor.” dedi.<\/p>\n
Bu konular\u0131 yo\u011fun korku i\u00e7erikleriyle veren yay\u0131nlara maruz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda depresyon ve kayg\u0131 d\u00fczeyinin de artaca\u011f\u0131na i\u015faret eden Deniz, “Bu durum, felakete do\u011frudan maruz kalm\u0131\u015f \u00e7ocuklar ve bu haberleri izleyen \u00e7ocuklar i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu nedenle \u00e7ocuklar\u0131n medyadaki yo\u011fun haber trafi\u011finden uzak tutulmas\u0131 ve maruziyetin azalt\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Medya kurulu\u015flar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n bu i\u00e7eriklerden olumsuz etkilenece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek yapt\u0131klar\u0131 yay\u0131nlarda hassasiyet g\u00f6stermeli ve sorumlu yay\u0131nc\u0131l\u0131k yapmal\u0131.” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
E\u011fitim psikolojisi uzman\u0131 Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Osman Tolga Ar\u0131cak ise \u00e7ok fazla insan\u0131 etkileyen deprem, sel gibi do\u011fal afetler ile sald\u0131r\u0131 gibi olaylar\u0131n \u00fczerinden zaman ge\u00e7se de yaratt\u0131\u011f\u0131 travmatik etkilerinin uzun s\u00fcre devam edebilece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
Bu etkinin \u00e7e\u015fitli g\u00f6rsellerle veya durumlarla tetiklenebildi\u011fini ve bu durumun aylar hatta y\u0131llar boyu devam edebildi\u011fini aktaran Ar\u0131cak, bu felaketler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ba\u015f etme mekanizmalar\u0131n\u0131n ki\u015fiden ki\u015fiye farkl\u0131la\u015fabildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Ar\u0131cak, \u015fu de\u011ferlendirmeyi yapt\u0131:<\/p>\n
“\u00d6zellikle bu durumlar\u0131 ya\u015fayanlar i\u00e7in televizyonda veya sosyal medyada tekrar tekrar felaket g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine maruz kalmalar\u0131, onlar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 yaralar\u0131n\u0131 tetikleyebilir bu sebeple yay\u0131nlarda \u00e7ocuklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkatli olmak laz\u0131m. Elbette afetlerden dersler al\u0131ns\u0131n ac\u0131lar tekrar ya\u015fanmas\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bu t\u00fcr yay\u0131nlar yap\u0131l\u0131yor ancak yay\u0131nc\u0131lar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri yay\u0131nlarken \u00f6zenli davranmas\u0131 gerekiyor. Yay\u0131nlarda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturucu bilgilendirmeler yap\u0131lmas\u0131 daha uygun olur.”<\/p>\n
Travman\u0131n ki\u015finin sadece kendisinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ve anlat\u0131lar\u0131 izleyerek de ikincil travmalar\u0131n olu\u015fabildi\u011fini dile getiren Ar\u0131cak, “Televizyonda, sosyal medyada ya da internet ortam\u0131nda y\u00fcksek korku i\u00e7erikli g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere maruz kalma, olay\u0131 ya\u015famayanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da travmatik etki do\u011furabilir. Bu durum \u00f6zellikle \u00e7ocuklarda daha b\u00fcy\u00fck risk olu\u015fturabiliyor.” uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n