<\/p>\n
Beyin hasar\u0131 konusunda d\u00fcnyada dikkat \u00e7eken \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atan, n\u00f6rolog ve n\u00f6robilimci olarak Massachusetts General Hospital’da g\u00f6rev yapan, T\u00dcBA Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi Harvard \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi N\u00f6roloji Uzman\u0131 Prof. Dr. Cenk Ayata, AA muhabirine, hafif \u015fi\u015flik, morlukla seyreden yaralanmalardan ciddi beyin hasar\u0131na kadar uzanabilen kafa travmalar\u0131n\u0131n yol a\u00e7abilece\u011fi riskleri anlatt\u0131.<\/p>\n
Kafa travmalar\u0131n\u0131n farkl\u0131 seviyeleri oldu\u011funa i\u015faret eden Ayata, bilin\u00e7 kayb\u0131 olan veya olmayan hafif seviye kafa travmalar\u0131nda, beyinde olu\u015fabilecek herhangi bir hasar\u0131n MR, CT (bilgisayarl\u0131 tomografi) gibi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleriyle tespit edilemedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Kafatas\u0131nda k\u0131r\u0131\u011f\u0131n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 ikinci seviye travmalarda ise g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleriyle beyindeki baz\u0131 hasarlar\u0131n saptanabildi\u011fini anlatan Ayata, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc seviye kafa travmalar\u0131n\u0131n ise ciddi beyin hasar\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun kafatas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131, silahla yaralanma, trafik kazas\u0131 gibi durumlar\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Prof. Dr. Ayata, “Bilin\u00e7 kayb\u0131 ya\u015fanan veya ya\u015fanmayan hafif kafa travmalar\u0131nda, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemede herhangi bir beyin hasar\u0131 g\u00f6z\u00fckmemesine ra\u011fmen beyin fonksiyonlar\u0131nda yap\u0131sal bozukluklar olu\u015fuyor. Fakat bu, sadece mikroskobik incelemelerde saptanabiliyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kafa travmas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ve \u015feklinin beyin hasar\u0131n\u0131n boyutunu da belirledi\u011fini vurgulayan Ayata, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
“Kafa travmas\u0131 birka\u00e7 g\u00fcn veya birka\u00e7 hafta s\u00fcren beyin sars\u0131nt\u0131s\u0131 semptomlar\u0131na sebep olabiliyor. Bu noktada as\u0131l \u00f6nemli olan kafa travmas\u0131n\u0131n tekrarlanmamas\u0131. Bir kere kafa travmas\u0131 ya\u015fayan biri sonras\u0131nda daha hafif veya kuvvetli ikinci bir kafa travmas\u0131 ge\u00e7irirse ilk travman\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 hasardan birka\u00e7 kat daha fazla beyin hasar\u0131 olu\u015fuyor ve kal\u0131c\u0131 hasar riski \u00e7ok art\u0131yor.”<\/p>\n
Tekrarlayan kafa travmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zellikle baz\u0131 sporcular\u0131n risk alt\u0131nda oldu\u011funa dikkati \u00e7eken Ayata, “Tekrarlayan hafif boyuttaki kafa travmalar\u0131, CTE olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, beyinde yap\u0131sal bozuklu\u011fa yol a\u00e7an ‘kronik travmatik ensefalopati’ hastal\u0131\u011f\u0131na neden olabiliyor. \u00d6zellikle, boks, Amerikan futbolu, \u00fclkemizde de futbolun ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi baz\u0131 sporlarda, sporcular bazen y\u0131llar boyunca belli s\u0131kl\u0131klarda kafalar\u0131na hafif darbeler alabiliyor, bu da onlar\u0131 risk alt\u0131nda b\u0131rak\u0131yor.” dedi.<\/p>\n
Beyindeki yap\u0131sal bozuklu\u011fun, d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli enflamasyonun birikmesiyle olu\u015ftu\u011funu belirten Ayata, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Hafif kafa travmalar\u0131nda beyinde d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli enflamasyon olu\u015fuyor ve her darbede birikiyor. Beyin dokusu veya beyin zar\u0131 i\u00e7indeki bu enflamasyonu MR, CT gibi y\u00f6ntemlerle g\u00f6remiyoruz. Bu nedenle hastaya ‘bir \u015feyin yok, evine gidebilirsin’ diyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc o an a\u011f\u0131r bir hastal\u0131k tablosu yok. Yani te\u015fhisi olduk\u00e7a zor ve hafif kafa travmas\u0131n\u0131n bir tedavisi de yok. Bu nedenle hafif \u00e7arpmalar da dahil herhangi bir kafa travmas\u0131na maruz kalan ki\u015filerde bunun tekrarlanmamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n
Ba\u015fa al\u0131nan her darbede \u00f6l\u00e7e\u011fi farkl\u0131 da olsa mutlaka kafa travmas\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin, hakem Halil Umut Meler’in maruz kald\u0131\u011f\u0131 yumruk da araban\u0131za arkadan bir ba\u015fka araba \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131nda kafan\u0131z\u0131 vurup ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z darbe de kafa travmas\u0131 nedenidir.”<\/p>\n
Prof. Dr. Ayata, beyinde yava\u015f ilerleyerek, yap\u0131sal bozukluklara yol a\u00e7an CTE’nin kesin te\u015fhis edilemeyece\u011fine i\u015faret ederek, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
“CTE, genellikle bu tip hastalar ya\u015fam\u0131n\u0131 kaybettikten sonra ancak otopsi gibi y\u00f6ntemlerle belirlenebilir. Hastal\u0131k, genel bulgular\u0131 nedeniyle hastalarda ne yaz\u0131k ki ya\u015famay\u0131 zor hale getiriyor. \u00d6fke kontrol\u00fc bozuklu\u011fu, anksiyete, haf\u0131za kayb\u0131, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, dikkat bozuklu\u011fu, paranoya, depresyon gibi problemlere yol a\u00e7\u0131yor. Bu problemleri ya\u015fayan ki\u015filer de ne yaz\u0131k ki tekrarlanan kafa travmalar\u0131 sonucu CTE hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyor. Bazen ne yaz\u0131k ki hastal\u0131k sebebiyle intihara s\u00fcr\u00fcklenen ki\u015filer olabiliyor.”<\/p>\n
Amerikan futbolu oyuncular\u0131nda CTE y\u00fczdesinin \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu ama intihar durumunun herkeste ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna sosyal fakt\u00f6rlerin de etki etti\u011fini vurgulayan Ayata, “Kesin te\u015fhis olmasa da bir hastan\u0131n CTE olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya olma riskini hesaplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 klinik \u00f6l\u00e7\u00fctler var. Bunda ki\u015finin ka\u00e7 kere, ne kadar s\u0131kl\u0131kta ve a\u011f\u0131rl\u0131kta kafa travmas\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi, ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131 gibi baz\u0131 fakt\u00f6rleri bir araya getirdi\u011fimizde risk \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc sapt\u0131yoruz.” bilgisini payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Prof. Dr. Cenk Ayata, “Kafa travmas\u0131 ya\u015fayan insanlar\u0131n \u00f6zellikle en az 2 ay boyunca, ikinci bir kafa travmas\u0131na maruz kalmamak i\u00e7in kendilerini ekstra korumalar\u0131 gerekiyor. Tekrarlayan kafa travmas\u0131, tek kafa travmas\u0131ndan \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fc. Diyelim ki 1 ay boyunca 4 kafa travmas\u0131na maruz kald\u0131n\u0131z, bir ba\u015fka insan ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcdeki d\u00f6rt travmay\u0131 1 y\u0131l boyunca ge\u00e7irirse onda CTE hastal\u0131\u011f\u0131 geli\u015fme riski daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kafa travmas\u0131 riskine kar\u015f\u0131 baz\u0131 meslekler ve spor dallar\u0131nda \u00f6nlemlerin al\u0131nabilece\u011fini de aktaran Ayata, “Tekrarlanan kafa travmalar\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in sporda yeni d\u00fczenlemeler yap\u0131labilir. \u00d6zellikle futbolcular ve benzer sporcular risk alt\u0131nda.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n