Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Hakan All\u0131’n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, T\u00fcrkiye Bilimsel ve Teknolojik Ara\u015ft\u0131rma Kurumu (T\u00dcB\u0130TAK) deste\u011fiyle “Bilecik \u0130li Makrofungus \u00c7e\u015fitlili\u011finin ve Elde Edilecek Makrofungus \u0130zolatlar\u0131n\u0131n Biyoteknolojik Potansiyelinin Belirlenmesi” adl\u0131 proje ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Sel\u00e7uk \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hasan H\u00fcseyin Do\u011fan ve Eski\u015fehir Osmangazi \u00dcniversitesi Fen Edebiyat Fak\u00fcltesi Biyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Mustafa Yama\u00e7’\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma ekibi, Bilecik merkez ve il\u00e7elerindeki ormanl\u0131k alanlarda yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6steren yakla\u015f\u0131k 200 mantar t\u00fcr\u00fc tespit etti.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F32%2F20231207_2_61581068_95653882.jpg\"\/)
<\/p>\n
Mantarlar\u0131 numaraland\u0131r\u0131p foto\u011fraflayarak hangi b\u00f6lgede \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kay\u0131t alt\u0131na alan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, zehirli olanlar\u0131n bilinirli\u011fini art\u0131rmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor ve projede yer alan \u00fcniversitelerin Teknoloji Transfer Ofisleri taraf\u0131ndan kullan\u0131labilecek, ticari potansiyeli bulunan t\u00fcrleri belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmada en dikkat \u00e7ekici benzerlik, genellikle ilkbahar ve sonbahar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve vatanda\u015flarca t\u00fcketilen, Anadolu’da “melki”, “\u00e7\u0131ntar”, “tirmit”, “espit” gibi isimlerle de bilinen kanl\u0131ca mantar\u0131 ile zehirli olan “sahte kanl\u0131ca” aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Proje y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc Do\u00e7. Dr. All\u0131, AA muhabirine, saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda b\u00f6lgede yeti\u015fen mantarlar\u0131n neler oldu\u011fu, \u00f6zellikleri ve evrensel ge\u00e7mi\u015flerinin belirlenece\u011fini, bunlarla ilgili biyoteknoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F32%2F20231207_2_61581068_95653884.jpg\"\/)
<\/p>\n
T\u00fcrlerden izole edilecek saf k\u00fclt\u00fcrlerin, enzim ve bitki geli\u015fim d\u00fczenleyicisi \u00fcretimi, tekstil boyalar\u0131 ve endokrin bozucu kimyasallar\u0131n degredasyonu (bile\u015fi\u011fin kendisini daha basit par\u00e7alara ay\u0131rmas\u0131), yara iyile\u015ftirici potansiyelinin ortaya konulaca\u011f\u0131n\u0131 belirten All\u0131, \u00e7e\u015fitli t\u00fcrlere ait mantar \u00f6rnekleri toplad\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n
Bilecik’in mantar y\u00f6n\u00fcnden zengin oldu\u011funu ifade eden All\u0131, “Bilecik’te \u00f6zellikle ‘kanl\u0131ca mantar\u0131’, \u00fclkemizin ba\u015fka b\u00f6lgelerinde ‘\u00e7\u0131ntar’, ‘tirmit’ veya farkl\u0131 isimlerle tan\u0131nan mantarlar \u00e7ok toplan\u0131yor. Ayr\u0131ca ‘\u015femsiye’, ‘s\u00fcm\u00fckl\u00fcce’ ve ‘kuzug\u00f6be\u011fi’ denilen mantar t\u00fcrleri de var. Bunlar\u0131n haricinde yenilen bir\u00e7ok t\u00fcr var, bunlar\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.” dedi.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F32%2F20231207_2_61581068_95653886.jpg\"\/)
<\/p>\n
Sosyal medyada mantarlarla ilgili uzmanl\u0131\u011f\u0131 olmayanlar\u0131n verdi\u011fi tavsiyeler riskli<\/h3>\n
Prof. Dr. Hasan H\u00fcseyin Do\u011fan ise zehirli mantarlar\u0131 vatanda\u015flar\u0131n tespit etmesinin zor oldu\u011funu, t\u00fcr\u00fcn \u00f6zelliklerini bilmeleri gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
Ayn\u0131 yerde hem zehirli hem de zehirsiz mantarlar\u0131n olabilece\u011fini ifade eden Do\u011fan, “Bu b\u00f6lgede ‘mor cincile’ (mavi cincile) ve ‘\u015femsiye’ mantar\u0131 t\u00fcketilebilir ancak bu mantarlara \u00e7ok benzeyen baz\u0131 t\u00fcrler de yeti\u015fmekte, bu nedenle mantarlar\u0131 toplarken dikkatli olmal\u0131y\u0131z. Toplay\u0131c\u0131lar\u0131n mantar\u0131 birebir tan\u0131malar\u0131 gerekiyor. E\u011fer tan\u0131m\u0131yorsa toplamamas\u0131 veya uzman\u0131na sormas\u0131 gerekir.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F32%2F20231207_2_61581068_95653887.jpg\"\/)
<\/p>\n
Do\u011fan, yayg\u0131n olarak t\u00fcketilen kanl\u0131ca ve mavi cincileye benzeyen zehirli mantarlar\u0131n ay\u0131rt edilebilecek \u00f6zellikleri hakk\u0131nda, \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Kanl\u0131ca mantar\u0131na \u00e7ok benzeyen mantarlar da var fakat bu mantarlar\u0131n \u00e7o\u011fu zehirli \u00f6zellikte ve yenilmez. Kanl\u0131ca ve kanl\u0131caya benzeyen mantar t\u00fcrleri ayn\u0131 ormanda ve ayn\u0131 b\u00f6lgede \u00e7\u0131k\u0131yor, farkl\u0131 bir ortamda \u00e7\u0131km\u0131yor. Kanl\u0131can\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerde s\u00fct\u00fc sar\u0131 renkli olan ‘sahte kanl\u0131ca’ da yeti\u015fmektedir. Toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z mantarlar\u0131n i\u00e7ine yanl\u0131\u015fl\u0131kla bundan koyarsan\u0131z zehirlenmeme ihtimaliniz yok. Bu t\u00fcr mantarlar\u0131 t\u0131rna\u011f\u0131n\u0131zla hafif \u00e7izdi\u011finiz veya zedeledi\u011finiz zaman s\u00fct \u00e7\u0131kar. Genellikle \u015farap renginde veya k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte s\u00fct \u00e7\u0131karsa onlarda s\u0131k\u0131nt\u0131 yok ama bunun d\u0131\u015f\u0131nda sar\u0131 bir renk \u00e7\u0131karsa bu mantarlar\u0131 t\u00fcketmememiz gerekiyor. Buna dikkat edelim. Beyaz renkte s\u00fct de \u00e7\u0131kabilir. Bunun ilk rengi beyaz, sonra sarar\u0131r. Havayla temas edince s\u00fct\u00fc oksitlenme, renk de\u011fi\u015fimi yap\u0131yor. Ona \u00e7ok dikkat etmek laz\u0131m. Tepesinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman normal kanl\u0131caya benzer ama s\u00fct\u00fcn\u00fc fark etmezseniz risk alm\u0131\u015f olursunuz. O da b\u00fcy\u00fck tehlike.”<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F32%2F20231207_2_61581068_95653888.jpg\"\/)
<\/p>\n
Sap\u0131nda \u00f6r\u00fcmcek \u015feklinde yap\u0131lar olana dikkat<\/h3>\n
Mavi cincile olarak bilinen mantar\u0131n \u015fapka k\u0131sm\u0131n\u0131n mor renkte oldu\u011funu anlatan Do\u011fan, “Fakat bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 zehirli olan mantar var. Bunun sap\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u00f6r\u00fcmcek \u015feklinde yap\u0131lar ve lekeler var. O t\u00fcr mantarlar olursa onlar\u0131 kesinlikle toplamamak gerekiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar zehirli.” dedi.<\/p>\n
Prof. Dr. Do\u011fan, \u015f\u00fcphelenilen, teredd\u00fct edilen veya iyi bilinmeyen hi\u00e7bir mantar\u0131n yenilmemesi gerekti\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F01_2023%2F27_Aralik%2F28%2F20231207_2_61581068_95653883.jpg\"\/)
<\/p>\n
Sosyal medyadaki yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirme tehlikesine de\u011finen Do\u011fan, “Sosyal medyada foto\u011fraflar\u0131n\u0131 payla\u015fan, uzman olmayan ki\u015filerin \u00f6nerilerine dayanarak o mantarlar\u0131 kesinlikle t\u00fcketmesinler. Yapabilecekleri en b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f bu olur. ‘Biz bunlar\u0131 yedik, bir \u015fey olmad\u0131’ gibi farkl\u0131 yorumlar yap\u0131labiliyor. Biz bunlar\u0131 kabul etmiyoruz. Ba\u015fvuracaklar\u0131 yer kesinlikle uzmanlard\u0131r. D\u0131\u015far\u0131daki amat\u00f6r mantar avc\u0131lar\u0131n\u0131 destekliyoruz fakat profesyonel bir \u00f6neri vermesinler \u00e7\u00fcnk\u00fc neticede insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 var ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da korumam\u0131z gerekiyor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n