<\/p>\n
Dernek taraf\u0131ndan “1 Aral\u0131k D\u00fcnya AIDS G\u00fcn\u00fc” dolay\u0131s\u0131yla Beyo\u011flu’ndaki bir otelde bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 d\u00fczenlendi.<\/p>\n
Toplant\u0131da konu\u015fan Dernek Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Fehmi Tabak, HIV\/AIDS ile ilgili ilk vakalar\u0131n 1980 y\u0131l\u0131nda tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
HIV’in “\u0130nsan \u0130mm\u00fcn Yetmezlik Vir\u00fcs\u00fc” olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131, AIDS’in ise bu vir\u00fcs\u00fcn daha ileri evresi oldu\u011funu belirten Tabak, hastal\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fini “bula\u015f sonras\u0131, ileri evrelere gelmedi\u011fi takdirde hi\u00e7bir belirti vermemesi” \u015feklinde aktard\u0131.<\/p>\n
Vir\u00fcs\u00fcn sessizce ilerlerken ba\u015fkalar\u0131na bula\u015fmay\u0131 da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dikkati \u00e7eken Tabak, hastal\u0131\u011f\u0131n fark\u0131nda olunmas\u0131 ve tedaviye ba\u015flan\u0131lmas\u0131yla bula\u015fma durumunun da ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Dernek Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Prof. Dr. Dilek Y\u0131ld\u0131z Sevgi de hastal\u0131\u011f\u0131n ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihten bug\u00fcne kadar ge\u00e7en 43 senede t\u00fcm d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 85 milyon ki\u015finin HIV ile enfekte oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n
Bu s\u00fcre zarf\u0131nda, HIV\/AIDS ili\u015fkili hastal\u0131klardan 40 milyon ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini belirten Sevgi, “G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 1 milyon 300 bin ki\u015fi yeni HIV tan\u0131s\u0131 almakta. Yine her y\u0131l HIV ili\u015fkili \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131 630 bin. D\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 39 milyon ki\u015finin HIV ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyoruz. Bu ki\u015filerin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 kad\u0131n, 1,5 milyonu 14 ya\u015f ve alt\u0131ndaki \u00e7ocuklar. Di\u011fer yandan bu ki\u015filerin i\u00e7inde HIV tan\u0131s\u0131ndan haberi olmayanlar da var.” dedi.<\/p>\n
Sevgi, tan\u0131 almad\u0131klar\u0131 ve tedaviye ula\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in hastal\u0131klar\u0131 ilerlemeye devam eden bu ki\u015filerin ayn\u0131 zamanda tan\u0131lar\u0131n\u0131 bilmedikleri i\u00e7in bula\u015ft\u0131rmaya ve HIV’in d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131na arac\u0131l\u0131k ettiklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de ilk vakan\u0131n 1985’te g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaydeden Sevgi, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“HIV testi yap\u0131larak do\u011frulamas\u0131 bildirilen vaka say\u0131s\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar yakla\u015f\u0131k 40 bin. Bu bildirimleri ki\u015finin kimli\u011fini sakl\u0131 tutarak bir kodlama e\u015fli\u011finde yap\u0131yoruz. Ger\u00e7ek say\u0131n\u0131n \u00fclkemizde bunun \u00e7ok daha \u00fczerinde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde test say\u0131s\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00dclkemiz, yeni tan\u0131 HIV say\u0131lar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke. Her y\u0131l ortalama 3 bin ila 5 bin ki\u015fi HIV enfeksiyonu tan\u0131s\u0131 al\u0131yor. \u00dclkemizdeki vakalar\u0131n y\u00fczde 82’si erkek, y\u00fczde 18’i kad\u0131n. Yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 16’s\u0131 da yabanc\u0131 uyruklu ki\u015filer. Ya\u015f olarak da daha \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015f grubu, 25 ila 35 ya\u015f aras\u0131nda. Ancak giderek daha \u00e7ok ya\u015f grubunun enfekte oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.”<\/p>\n
Dernek Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Prof. Dr. Bilg\u00fcl Mete de tedavi alan\u0131nda y\u0131llar i\u00e7erisinde olumlu geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Daha \u00f6nceki y\u0131llarda herkese tedavi verilmezken, bug\u00fcn tan\u0131 konulan herkese tedavi ba\u015flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7eken Mete, b\u00f6ylelikle hastal\u0131\u011f\u0131n di\u011fer ki\u015filere bula\u015fmas\u0131n\u0131n da \u00f6nlendi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Prof. Dr. Mete, her ne kadar mevcut tedavilerle hastal\u0131\u011f\u0131 tamamen yok etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmese de vir\u00fcs\u00fcn kanda saptanamaz d\u00fczeylere kadar bask\u0131lanabildi\u011fini belirterek, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6sterdi ki erken tan\u0131 ve \u00f6m\u00fcr boyu tedaviyle birlikte HIV ile ya\u015fayan ki\u015filerde beklenen ya\u015fam s\u00fcresi HIV ile enfekte olmayan ya\u015f\u0131tlarla benzer. HIV enfeksiyonu art\u0131k \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hastal\u0131k de\u011fil, erken tan\u0131 ve \u00f6m\u00fcr boyu tedaviyle birlikte kronik, y\u00f6netilebilir bir hastal\u0131k. D\u00fcnyada g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tedavi alan\u0131nda belirlenen “95-95-95″ diye tan\u0131mlanan bir hedef var. Burada hedef, hastalar\u0131n y\u00fczde 95’ine tan\u0131 konulmas\u0131, tan\u0131 koyulanlar\u0131n y\u00fczde 95’inin tedaviye ula\u015fabilmesi ve tedavi alanlar\u0131n da y\u00fczde 95’inde vir\u00fcs\u00fcn saptanamaz d\u00fczeylere gelmesi ve ba\u015fka ki\u015filere bula\u015ft\u0131rmamas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131. 2022 tahminlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda d\u00fcnyada bu oranlar ilk 95 i\u00e7in y\u00fczde 86, ikinci i\u00e7in y\u00fczde 89, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u00e7in de y\u00fczde 93 gibi bir rakam. Bu da y\u0131llar i\u00e7inde olduk\u00e7a iyile\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor.”<\/p>\n
\u00dclkemizde HIV pozitif tan\u0131 alanlar\u0131n tedaviye ula\u015fmas\u0131nda bir sorun bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Mete, uzun s\u00fcreli enjeksiyon tedavisi d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm g\u00fcncel tedavilerin T\u00fcrkiye’de ula\u015f\u0131labilir oldu\u011funu ve Sosyal G\u00fcvenlik Kurumunun \u00f6m\u00fcr boyu bu tedavileri kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Bilg\u00fcl Mete, riskli davran\u0131\u015flar\u0131 olanlar\u0131n test yapt\u0131rarak, pozitif tan\u0131 ald\u0131klar\u0131nda bir an \u00f6nce tedaviye ba\u015flamalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funa i\u015faret ederek, “Erken tan\u0131 ve \u00f6m\u00fcr boyu tedaviyle birlikte hastalar normal, kaliteli bir ya\u015fam s\u00fcrebilir, evlenebilir ve do\u011fal yollarla da \u00e7ocuk sahibi olabilirler.” dedi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’deki “95-95-95” oran\u0131n\u0131n ne durumda oldu\u011funa da de\u011finen Mete, “\u0130stanbul’u kapsayan \u00e7al\u0131\u015fmada, ilk 90 y\u00fczde 74 civar\u0131nda, ikincisi y\u00fczde 90, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc y\u00fczde 70’lerin \u00fczerinde.” bilgisini verdi.<\/p>\n
Dernek Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyesi Uz. Dr. Esra Zerdali ise HIV’in tan\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok basit oldu\u011funu, yap\u0131lan bir antikor testiyle tan\u0131 konulabildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Kurulan g\u00f6n\u00fcll\u00fc dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve test merkezlerinde ki\u015filerin isim vermeden test yapt\u0131rabildiklerini belirten Zerdali, “Testin sonucuyla da ki\u015filere hem HIV hem de di\u011fer cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar hakk\u0131nda dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti veriliyor. \u00dclkemizde b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde olmak \u00fczere 7 g\u00f6n\u00fcll\u00fc dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve test merkezi var. Say\u0131 daha da artar ve teste ula\u015f\u0131labilirlik artarsa daha \u00e7ok tan\u0131 koyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve daha \u00e7ok tedaviye ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu merkezler d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6n\u00fcll\u00fc test yapt\u0131rmaya gelenler de oldu\u011funu anlatan Zerdali, \u015fu de\u011ferlendirmeleri yapt\u0131:<\/p>\n
“Genellikle g\u00f6n\u00fcll\u00fc test yapt\u0131rmaya gelenlerin erkekler oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. D\u00fcnya genelinde hastalar\u0131n y\u00fczde 50’si kad\u0131nken, \u00fclkemizde bu oran y\u00fczde 18,5’e kadar d\u00fc\u015fmekte. Kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ok bir fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 yok. Kad\u0131nlar pediatrik HIV enfeksiyonunu \u00f6nlemede \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc bebe\u011fe bula\u015ftaki en \u00f6nemli yol anneden bebe\u011fe bula\u015ft\u0131r. E\u011fer anneden bebe\u011fe bula\u015f\u0131 engellersek sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir nesil yeti\u015fmesini sa\u011flar\u0131z. Bu hamilelik, emzirme veya do\u011fum s\u0131ras\u0131nda bula\u015fabilir. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son verilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, 2023 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde anneden bebe\u011fe bula\u015f hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmedi. Bu da hamilelik s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan tan\u0131 testleri, tedaviye ba\u015flanmas\u0131, emzirmeyle ilgili \u00f6zel prosed\u00fcrler sayesinde engellendi.”<\/p>\n
Toplant\u0131da, Dernek Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyeleri Prof. Dr. \u00d6zlem Altunta\u015f Ayd\u0131n, Prof. Dr. Meliha Meri\u00e7 Ko\u00e7, Prof. Dr. Hayat Kumbasar Karaosmano\u011flu ile Uz. Dr. Alper G\u00fcnd\u00fcz de yer ald\u0131.<\/p>\n