\u00c7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131nda tip 1 diyabet te\u015fhisi alan bireyler, yemek yiyebilmek i\u00e7in \u00f6m\u00fcr boyu ins\u00fclini d\u0131\u015far\u0131dan almak zorunda kal\u0131yor. G\u00fcnde en az d\u00f6rt kez ins\u00fclin yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor, dikkat gerektiren diyabet y\u00f6netimi hayat\u0131 da zorla\u015ft\u0131rabiliyor.<\/p>\n
Jones’a g\u00f6re, pankreas\u0131 taklit eden yapay zeka sistemlerinin devreye girmesiyle hastalar\u0131n diyabeti d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi g\u00fcnler ba\u015flad\u0131. Yapay zeka destekli sens\u00f6rler ve pompalar, hastalar\u0131n kan \u015fekerini s\u00fcrekli izleyerek ins\u00fclin dozlar\u0131n\u0131 otomatik olarak ayarl\u0131yor ve hastalar\u0131n ya\u015fam kalitesini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Prof. Dr. Filiz Mine \u00c7izmecio\u011flu Jones, AA muhabirine, her zaman yanlar\u0131nda doktor veya hem\u015fire olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in hasta ve ailesinin diyabeti nas\u0131l y\u00f6neteceklerini bilmesini gerekti\u011fini, bu nedenle diyabetlilerin sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n bir\u00e7o\u011fu kadar hastal\u0131\u011f\u0131n y\u00f6netimini bildiklerini ifade etti.<\/p>\n
\u0130ns\u00fclinin ke\u015ffinden \u00f6nce tip 1 diyabetlilerin ya\u015fam s\u00fcresinin \u00e7ok k\u0131sa oldu\u011funu, ke\u015fifle diyabetlilerin ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini anlatan Jones, yine de g\u00fcnde 4 defa parmaktan kan \u015fekeri \u00f6l\u00e7\u00fcp 4 kez ins\u00fclin yaparak 24 saati y\u00f6netmenin zorlu\u011funa dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F002_2023%2F24_Kasim%2F25%2F20231114_2_61232447_94903067.jpg\"\/)
<\/p>\n
“Sens\u00f6r ve pompay\u0131 yapay zeka yard\u0131m\u0131yla konu\u015fturabiliyoruz”<\/h3>\n
Jones, ins\u00fclinin ke\u015ffinden sonra ikinci d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131n s\u00fcrekli kan \u015fekeri izleme ve s\u00fcrekli ins\u00fclin verme sistemlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 oldu\u011funu i\u015faret ederek \u015f\u00f6yle bilgi payla\u015ft\u0131:<\/p>\n
“\u015eimdi 5 dakikada bir doku s\u0131v\u0131s\u0131ndan kan \u015fekeri \u00f6l\u00e7en sistemler var. Bozuk para b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde sistemler. Bunu kola, g\u00f6be\u011fe, v\u00fccudun bir yerine y\u00fczeyden uyguluyoruz. Cilt alt\u0131na inen k\u00fc\u00e7\u00fck bir kan\u00fcl (iki ucu a\u00e7\u0131k, esnek yap\u0131l\u0131 t\u00fcp) var. Bu kan\u00fcl, doku aras\u0131ndaki s\u0131v\u0131dan kan \u015fekerini b\u00fcy\u00fck do\u011frulukla \u00f6l\u00e7\u00fcyor ve gelecek yar\u0131m saatte \u015feker y\u00fckselecek mi, d\u00fc\u015fecek mi, ne kadar y\u00fckselecek, ne kadar d\u00fc\u015fecek, stabil mi gidiyor, bunu g\u00f6steriyor. Bu sens\u00f6rler \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7t\u0131 ve parma\u011f\u0131 delip \u015feker bakmak ile sens\u00f6rle \u015feker izlemi aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck fark olmaya ba\u015flad\u0131.”<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F002_2023%2F24_Kasim%2F25%2F20231114_2_61232447_94903068.jpg\"\/)
<\/p>\n
Yine son y\u0131llarda s\u00fcrekli ins\u00fclin veren setsiz pompalar\u0131n \u00fclkeye geldi\u011fi bilgisini veren Jones, sens\u00f6r ve pompan\u0131n tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uygulamada yapay zekan\u0131n da yard\u0131m\u0131yla bu aksamlar aras\u0131nda irtibat sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131.<\/p>\n
Jones, “S\u00fcrekli ins\u00fclin veren sistemler, kan \u015fekerinin y\u00fckselme, d\u00fc\u015fme e\u011filimlerine g\u00f6re e\u011fer kan \u015fekeri ilerleyen dakikalarda d\u00fc\u015fecekse ins\u00fclin vermeyi kesiyorlar. Yemek yedikten sonra kan \u015fekeri y\u00fckseliyorsa, araya k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck ins\u00fclin enjeksiyonlar\u0131yla girerek kan \u015fekerini dengeye getiriyorlar.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Yapay zeka yard\u0131m\u0131yla kan \u015fekerini \u00f6l\u00e7en sens\u00f6r ve ins\u00fclin enjeksiyon pompas\u0131n\u0131 konu\u015fturarak kan \u015fekerinin hedef aral\u0131kta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabildiklerini bildiren Jones, “Bu da bence diyabet tedavisinde ins\u00fclinin ke\u015ffinden sonra ikinci d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131. Art\u0131k yapay zekan\u0131n her \u015feye girmesi, \u00f6zellikle ins\u00fclin uygulama ve kan \u015fekerinin s\u00fcrekli izlenmesiyle diyabet tedavisinde ger\u00e7ekten \u00e7ok h\u0131zl\u0131, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlere sebep olacak.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F002_2023%2F24_Kasim%2F25%2F20231114_2_61232447_94903069.jpg\"\/)
<\/p>\n
“Sens\u00f6rle pompay\u0131 konu\u015fturabilmek asl\u0131nda yapay pankreas”<\/h3>\n
Jones, hastalar\u0131n diyabeti d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek istedi\u011fine de\u011finerek \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Yani biz diyoruz ki onlara, ‘Art\u0131k pankreas\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Bunun yerine beyninizi koyacaks\u0131n\u0131z’. Devaml\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecekler. ‘Bu yeme\u011fi yersem ne kadar karbonhidrat gelecek? Ne kadar ins\u00fclin yaparsam kan \u015fekerimi ne kadar d\u00fc\u015f\u00fcrecek? Aktivite ne kadar bunu etkileyecek? Kan \u015fekeri ins\u00fclinimi nereden yaparsam daha h\u0131zl\u0131 etki g\u00f6sterecek?’ Halbuki bu sistemler yapay zekan\u0131n yard\u0131m\u0131yla diyabetliyi tan\u0131y\u0131p onlara bir g\u00fcnlerini \u00e7ok da fazla d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aktivitelerini normal \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcrme olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam \u015fans\u0131 veriyor.”<\/p>\n
Yapay zekayla art\u0131k hastalar\u0131n diyabeti d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi g\u00fcnlerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Jones, “Ge\u00e7en seneden bu seneye bile de\u011fi\u015fim \u00e7ok fazla. Sens\u00f6rle pompay\u0131 konu\u015fturabilmek asl\u0131nda yapay pankreas. Kapal\u0131 sistem dedi\u011fimiz sens\u00f6r ve pompan\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, asl\u0131nda yapay pankreas\u0131 cilt y\u00fczeyinden uygulayabilmeniz demek.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Prof. Dr. Jones, bu sistemlerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ekonomik engellerin a\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, diyabetli \u00e7ocuklar\u0131n setli veya setsiz pompalar, sens\u00f6rlerle \u00e7ok daha sa\u011fl\u0131kl\u0131, uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc, normal ya\u015fam s\u00fcrebileceklerini s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n