<\/p>\n
Anadolu Ajans\u0131n\u0131n (AA) Cumhuriyet’in 100. y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc dolay\u0131s\u0131yla haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 “T\u00fcrkiye’nin As\u0131rl\u0131k Anayasa Ser\u00fcveni” temal\u0131 3 b\u00f6l\u00fcml\u00fck dosya haberin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi Siyaset Bilimi Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Haluk Alkan ve Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Ersoy Kontac\u0131, yeni anayasa yap\u0131m s\u00fcrecini AA muhabirine de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Prof. Dr. Alkan, yak\u0131n d\u00f6nem T\u00fcrkiye anayasalar\u0131n\u0131n askeri darbe ve m\u00fcdahalelerden sonra, ara rejim ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde \u015fekillendirildiklerini ve demokratik kurucu iktidar sorunu ta\u015f\u0131yan belgeler olduklar\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu anayasal s\u00fcre\u00e7te darbeciler ve onlar\u0131n destek\u00e7ilerinin \u00f6tekile\u015ftirdi\u011fi toplumsal gruplar\u0131n ve onlar\u0131n siyasi temsilcilerinin anayasa yap\u0131m s\u00fcrecine dahil edilmediklerine dikkati \u00e7eken Alkan, olu\u015fturulan rejimlerin de dar bir kadronun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tan bir kurumsal yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
Alkan, getirdi\u011fi t\u0131kan\u0131kl\u0131klar nedeniyle \u00e7ok say\u0131da, d\u00f6nemsel ve genellikle tepkisel i\u00e7erikte de\u011fi\u015fikli\u011fe konu olan 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n, anayasal anlamda b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de kaybetti\u011fini vurgulad\u0131. Prof. Dr. Alkan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Bu \u00e7er\u00e7evede T\u00fcrkiye, So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde o g\u00fcn\u00fcn k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 dengelerinin \u015fekillendiricili\u011fi alt\u0131nda kendi sosyoekonomik dinamiklerini bask\u0131lamaya d\u00f6n\u00fck bir anayasal oligar\u015fi ile y\u00f6netilen \u00fclkelerden biriydi. So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda bu konumda olan Latin Amerika \u00fclkeleri, Portekiz, T\u00fcrkiye, G\u00fcney Kore gibi \u00fclkelerde askeri vesayetin g\u00f6lgesinde farkl\u0131 form\u00fclasyonlarla \u015fekillendirilmi\u015f vesayet sistemlerine sahip \u00fclkelerde ya\u015fanan anayasal tart\u0131\u015fmalar, vesayet\u00e7i kurumlar ile se\u00e7ime dayal\u0131 otoriteler aras\u0131ndaki gerilimi yans\u0131tmaktad\u0131rlar. T\u00fcrkiye’de yeni bir anayasa yap\u0131m s\u00fcreci se\u00e7imle siyasal de\u011fi\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftiren bir gelene\u011fin demokratik anlamda konsolide edilmesi ile yak\u0131ndan ilgilidir ve s\u00fcrece bu bilin\u00e7le yakla\u015f\u0131lmas\u0131 zorunlulu\u011fu bulunmaktad\u0131r.”<\/p>\n
Siyaset d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerin zor yoluyla yapt\u0131klar\u0131 m\u00fcdahaleler veya d\u0131\u015f n\u00fcfuzun bir uzant\u0131s\u0131 olarak meydana getirilen anayasalar d\u0131\u015far\u0131da tutuldu\u011funda demokratik bir anayasa yap\u0131m s\u00fcrecinin iki unsura dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtilebilece\u011fini dile getiren Alkan, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“Bu unsurlardan ilki siyasal elitler veya \u00f6nde gelen siyasal akt\u00f6rler, ikincisi sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, sekt\u00f6r temsilcileri ve daha geni\u015f talep gruplar\u0131n\u0131 i\u00e7eren halkt\u0131r. Demokratik bir anayasa yap\u0131m s\u00fcreci bu iki unsur aras\u0131nda bir dengenin kurulmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnekler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yeni bir anayasa yap\u0131m\u0131nda siyasal akt\u00f6rler aras\u0131nda bir uzla\u015fma zeminin olu\u015fturulmas\u0131 ile s\u00fcrecin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 yararl\u0131 olacakt\u0131r. Siyasal akt\u00f6rlerin m\u00fczakereleri ile olu\u015fan ve farkl\u0131 alternatifleri i\u00e7eren bu metnin kamuoyunda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecin ikinci a\u015famas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Bu a\u015famada isteyen t\u00fcm grup ve kurumlar\u0131n katk\u0131 sunaca\u011f\u0131, zaman zaman siyasal akt\u00f6rlerin de kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k olan bu m\u00fczakereler sonucunda al\u0131nan \u00f6nerilerin, metin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korunarak yeniden Meclisin b\u00fcnyesine ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve karar a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi yararl\u0131 olacakt\u0131r. Mecliste siyasal akt\u00f6rlerin m\u00fczakereleri sonucunda olu\u015facak metin genel kurulda hangi yeterli \u00e7o\u011funlukla kabul edilirse edilsin, \u00f6nerinin yap\u0131lacak bir halk oylamas\u0131 ile sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. S\u00fcrecin t\u00fcm a\u015famas\u0131nda m\u00fczakere kanallar\u0131 a\u00e7\u0131k olmal\u0131 ve kamuoyu s\u00fcrekli bilgilendirilmelidir.”<\/p>\n
Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Ersoy Kontac\u0131 da yeni bir anayasan\u0131n hem demokratik y\u00f6ntemle hem de demokratik olmayan y\u00f6ntemlerle yap\u0131labilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda, demokratik anayasa yap\u0131m y\u00f6nteminin anahtar kavram\u0131n\u0131n “kat\u0131l\u0131m” oldu\u011funu dile getiren Kontac\u0131, demokratik olmayan anayasa yap\u0131m y\u00f6ntemlerinin “elitler aras\u0131 uzla\u015fma”dan, do\u011frudan veya dolayl\u0131 i\u00e7 veya d\u0131\u015f “dayatma”ya kadar giden \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerine rastlanabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Kontac\u0131, “Demokratik anayasa yap\u0131m y\u00f6ntemindeki ‘kat\u0131l\u0131m’ olgusundan anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey, yaln\u0131zca siyasi elitlerin de\u011fil, vatanda\u015flar\u0131n da olabildi\u011fince geni\u015f \u015fekilde s\u00fcrece kat\u0131l\u0131m\u0131 ve farkl\u0131 a\u015famalarda belirleyici s\u00f6z sahibi olabilmeleridir. Bu temel hedef \u00e7er\u00e7evesinde bug\u00fcne kadar geli\u015ftirilen ve \u00e7e\u015fitli \u00fclke uygulamalar\u0131nda denenen ve halen denenebilecek \u00e7e\u015fitli usul ve mekanizmalardan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.” dedi.<\/p>\n
TBMM’nin yeni bir anayasa yap\u0131p yapamayaca\u011f\u0131 konusunu da de\u011ferlendiren Kontac\u0131, bir \u00fclkede halihaz\u0131rda g\u00f6revde olan yasama organ\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle yeni ba\u015ftan bir anayasa yap\u0131p yapamayaca\u011f\u0131, yani anayasa hukuku literat\u00fcr\u00fcndeki yerle\u015fik ifadeyle, “asli kurucu iktidar” i\u015flevini de \u00fcstlenip \u00fcstlenemeyece\u011fi konusunda \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler bulundu\u011funu aktard\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n daha ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131ndan itibaren bu zorlu ayr\u0131mlar\u0131n gerilimine itilmemesinin daha makul bir tercih olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Kontac\u0131, “Bu ba\u011flamda ‘yeni bir anayasa’ tabirinin siyaset d\u00fcnyas\u0131nda belli bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7ekicili\u011fi oldu\u011funu g\u00f6zlemlemekle birlikte, Cumhuriyet’in kurulu\u015fundan bu yana gelen ve b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc 1982 Anayasas\u0131’nda ‘de\u011fi\u015ftirilemez maddeler’ olarak korunan esaslar\u0131n tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131, buna kar\u015f\u0131n, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler katalo\u011funun g\u00fc\u00e7lendirilece\u011fi, iyi i\u015flemedi\u011fi g\u00f6zlemlenen kurumlar\u0131n iyile\u015ftirilece\u011fi, hukuk tekni\u011fi ve kullan\u0131lan dil bak\u0131m\u0131ndan daha p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir metne ula\u015fman\u0131n temel hedef olaca\u011f\u0131 bir ‘anayasal yenilenme’ s\u00fcrecinden s\u00f6z etmenin daha do\u011fru bir kavramsal tercih olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.” de\u011ferlendirmesini yapt\u0131.<\/p>\n
Demokratik anayasa yap\u0131m\u0131 ya da kapsaml\u0131 anayasal yenilenme s\u00fcre\u00e7leri a\u00e7\u0131s\u0131ndan varl\u0131\u011f\u0131 genel olarak aranan t\u00fcm hususlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Kontac\u0131, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“Bu ba\u011flamda, bir ‘anayasal fark\u0131ndal\u0131k’ yarat\u0131lmas\u0131, vatanda\u015flar\u0131n anayasal de\u011fi\u015fim ihtiyac\u0131 ile e\u011fer b\u00f6yle bir ihtiya\u00e7 tan\u0131ml\u0131yorlarsa bunun y\u00f6n\u00fc konusundaki fikirlerini in\u015fa edebilecekleri bir haber alma, tart\u0131\u015fma ortam\u0131 in\u015fas\u0131 ile bu fikirlerin serbest\u00e7e dile getirilebildi\u011fi bir hukuki g\u00fcvenlik ortam\u0131n\u0131n tesis edilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, demokratik anayasa yap\u0131m\u0131, anayasal de\u011fi\u015fim s\u00fcreci ba\u011flam\u0131nda ‘haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131’ olarak adland\u0131r\u0131labilecek bu s\u00fcre\u00e7teki eksikliklerin sonradan giderilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131n bilinciyle, bu evrede harcanacak zaman\u0131n ve eme\u011fin uzun vadede daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7lar elde etme ihtimalini kuvvetlendiren bir anahtar olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.”<\/p>\n