<\/p>\n
Emrah Dokuzlu, Polonya se\u00e7imlerinde iktidar\u0131n parlamentoda \u00e7o\u011funlu\u011fu kaybetmesiyle, Avrupa’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 ak\u0131mlar y\u00fckselirken Polonya’da sa\u011f\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 AA Analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
Polonya’da pazar g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirilen parlamento se\u00e7imleri iktidardaki muhafazakar Adalet ve Hukuk (PiS) partisinin en y\u00fcksek oy oran\u0131n\u0131 elde etmesine ra\u011fmen parlamentodaki \u00e7o\u011funlu\u011fu kaybetmesiyle neticelendi. Polonya i\u00e7 siyaseti ba\u015fta olmak \u00fczere, Avrupa Birli\u011fi (AB) ile ili\u015fkilerde ve d\u0131\u015f politikaya ili\u015fkin radikal de\u011fi\u015fimlerin beklenmesine neden olan se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131, irdelenmeye de\u011fer bir\u00e7ok olguyu da beraberinde getiriyor.<\/p>\n
Oylar\u0131n y\u00fczde 100’\u00fcn\u00fcn say\u0131lmas\u0131yla birlikte Ulusal Se\u00e7im Komisyonu (PKW) verilerine g\u00f6re; Hukuk ve Adalet (PiS) y\u00fczde 35,38 ile 194 sandalye; Sivil Koalisyon (KO) y\u00fczde 30,70 ile 157 sandalye, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Yol (Trzecia Droga) y\u00fczde 14,40 oy oran\u0131yla 65 sandalye, Sol (Lewica) y\u00fczde 8,61 ile 26 sandalye, Konfederasyon (Konfederacja) ise y\u00fczde 7,16 ile 18 sandalye elde etti. <\/p>\n
Pazar g\u00fcn\u00fc Polonya’da parlamento se\u00e7imleri ile birlikte \u00fclke \u00e7ap\u0131nda referandum ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Referandumda Polonyal\u0131lara; devlet i\u015fletmelerinin sat\u0131\u015f\u0131, emeklilik ya\u015f\u0131n\u0131n y\u00fckseltilmesi, Orta Do\u011fu ve Afrika’dan binlerce yasa d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7men kabul\u00fcn\u00fcn desteklenmesi ve Belarus s\u0131n\u0131r\u0131ndaki duvar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili 4 soru y\u00f6neltildi.<\/p>\n
S\u00f6z konusu se\u00e7im ve referandum sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n neticesinde, 3 olgu \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlardan ilki yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 72,9’la kat\u0131l\u0131m oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi. Bu, kom\u00fcnizm sonras\u0131 Polonya parlamento se\u00e7imlerinde \u015fimdiye kadar kaydedilen en y\u00fcksek oran. Bir \u00f6nceki rekor, 1989’da y\u00fczde 62,7 idi. \u0130kinci olgu, sa\u011f tandansl\u0131 muhafazakar iktidar partisine verilen deste\u011fin, oylar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 44’\u00fcn\u00fc kazand\u0131\u011f\u0131 2019’daki son se\u00e7imden bu yana azalarak pop\u00fclaritesini kaybetmesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, se\u00e7imlerle birlikte yap\u0131lan referanduma kat\u0131l\u0131m\u0131n y\u00fczde 40’la s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Mevcut sonu\u00e7lar, iktidar partisinin Polonya se\u00e7imlerini kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak muhalefet h\u00fck\u00fcmetinin daha olas\u0131 oldu\u011funu, Polonya’n\u0131n ana muhalefet lideri Donald Tusk taraf\u0131ndan y\u00f6netilen yeni bir h\u00fck\u00fcmete do\u011fru gitti\u011fini g\u00f6steriyor. Hukuk ve Adalet (PiS) partisinin 8 y\u0131ll\u0131k y\u00f6netiminden sonra dikkate de\u011fer bir siyasi makas de\u011fi\u015fikli\u011fi beklentiler aras\u0131nda. Di\u011fer taraftan, se\u00e7imlerle birlikte yap\u0131lan referanduma kat\u0131l\u0131m\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, referandumun ge\u00e7ersiz olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Oy kullanmaya gidenler ile referanduma kat\u0131lanlar\u0131n aras\u0131ndaki fark \u00e7ok a\u00e7\u0131k, neredeyse iki se\u00e7menden biri referanduma kat\u0131lmay\u0131 reddetmi\u015f durumda.<\/p>\n
Bu se\u00e7imlerin g\u00fcndemini, iktidar partisinin yeterli sandalyeye ula\u015famamas\u0131 ve Avrupa’da y\u00fckselen sa\u011f\u0131n aksine Polonya’da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefetin se\u00e7im ba\u015far\u0131s\u0131 elde etmesi belirledi. 8 y\u0131ld\u0131r y\u00f6netimde olan, bu s\u00fcre zarf\u0131nda pandemiyle ve Ukrayna’da ba\u015flayan sava\u015f\u0131n etkileriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan iktidar\u0131n, bu se\u00e7imlerde yine birinci olmas\u0131 az\u0131msanamaz. Fakat, se\u00e7im kampanyalar\u0131 s\u00fcresince PiS’in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir parti program\u0131 yoktu. PiS \u015fu ana kadar emeklilere ekstra \u00f6deme yapmak ve \u00e7ocuklara y\u00f6nelik s\u00fcbvansiyonlar\u0131 y\u00fczde 60 oran\u0131nda art\u0131rmak gibi \u00f6nceki se\u00e7imlerden a\u015fina oldu\u011fu stratejilerine devam etti. Ancak bunlar yeterli olmad\u0131. Pop\u00fcler politikalara ve partinin Ukrayna’ya verdi\u011fi deste\u011fe ra\u011fmen PiS demografik bir sorunu analiz edemedi; PiS se\u00e7menlerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fclkenin do\u011fusundan, k\u0131rsal kesimden geliyor ve ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek. Anketler, PiS’in 50 ya\u015f \u00fcst\u00fc se\u00e7men aras\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Parti; 18-29 ya\u015f grubunda ise sol ve konfederasyon partilerinin de gerisinde kalarak be\u015finci olabildi. <\/p>\n
Ele\u015ftiriler genel olarak PiS’in toplumu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yanl\u0131\u015f okudu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde. Se\u00e7im kampanyalar\u0131 \u00f6zellikle son g\u00fcnlerde g\u00f6\u00e7 konusuna odakland\u0131. Muhalefetin iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesi durumunda bekleyen tehlikelere vurgular yap\u0131ld\u0131 ve “Polonyal\u0131lar i\u00e7in G\u00fcvenli Bir Gelecek” mottosuyla hareket edildi. Halbuki, sosyal ara\u015ft\u0131rmalar merkezi taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir ankete g\u00f6re; g\u00f6\u00e7 ve m\u00fclteciler konusu kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sadece y\u00fczde 7,1’i taraf\u0131ndan se\u00e7im karar\u0131nda \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olarak g\u00f6steriliyor. En \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan konular, y\u00fczde 27,8 ile ekonomi ve y\u00fczde 16,5 ile k\u00fcrtaj oldu. Yani m\u00fclteciler \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen korku politikas\u0131 pek i\u015fe yaram\u0131\u015fa benzemiyor.<\/p>\n
Muhalefet liderinin agresif\u00e7e ele\u015ftirilmesi ise toplumda sadece kutupla\u015fmaya sebep olmakla kalmayarak ayn\u0131 zamanda se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m\u0131 da art\u0131rd\u0131. Sonu\u00e7ta, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n partisine mesaj vermek i\u00e7in harekete ge\u00e7en se\u00e7menler KO’yu ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Yolu g\u00fc\u00e7lendirdi ve onlara iktidar yolunu a\u00e7t\u0131. <\/p>\n
\u00dclkede artan enflasyonla birlikte, uzun zamand\u0131r hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tart\u0131\u015fmalar\u0131, AB ile ya\u015fanan gerilimler neticesinde bloke edilen fonlar, kamu kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin sorular, LGBT ve k\u00fcrtaj kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ile olu\u015fturulan yo\u011fun ajanda, muhalefetin eline yeterli enstr\u00fcmanlar\u0131 sa\u011flad\u0131. Fakat, Tusk da bu noktada muhalefeti birle\u015ftirmek ad\u0131na stratejik hamleler yapt\u0131. Muhalefet partilerinin kendi programlar\u0131na m\u00fcdahale etmedi ve sadece iktidar\u0131 ele\u015ftirmeye odaklanmak yerine se\u00e7mene olumlu alternatifler de sunma yoluna gitti. Dahas\u0131, Tusk sosyal destekleri durdurmayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. Dolay\u0131s\u0131yla muhalefetin “halk\u0131n paras\u0131n\u0131 elinden alaca\u011f\u0131” \u015feklinde iddialar ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. \u0130ktidar cephesinin muhalefetin ba\u015far\u0131s\u0131 durumunda Almanya ile \u00e7at\u0131\u015fmaya gidilebilece\u011fine ve m\u00fcltecilerle ilgili sorunlara i\u015faret eden kartlar\u0131 da i\u015fe yaramad\u0131. \u0130ktidar cephesinin oylar\u0131n\u0131 art\u0131rabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc referandum ise kat\u0131l\u0131m d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc sebebiyle ba\u015ftan \u00f6l\u00fc do\u011fdu.<\/p>\n
Ortaya \u00e7\u0131kan tabloda Polonya siyasetini kolay g\u00fcnlerin beklemedi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bundan sonraki s\u00fcre\u00e7te PiS, h\u00fck\u00fcmeti kurmak i\u00e7in \u00f6nceli\u011fi elde edecek ve destek aray\u0131\u015f\u0131na girecektir. Muhalefet partilerini ikna edemedi\u011fi takdirde, KO, Sol ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Yol’dan olu\u015fan bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n
Muhalefet partisi lideri Donald Tusk liderli\u011finde kurulacak bir h\u00fck\u00fcmetin Polonya i\u00e7in sosyal, politik ve k\u00fclt\u00fcrel olarak b\u00fcy\u00fck bir y\u00f6n de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7aca\u011f\u0131; \u00fclkenin anayasal d\u00fczeni, LGBT ve k\u00fcrtaj gibi hususlarda \u00f6nceki iktidardan farkl\u0131 y\u00f6nde kararlar alaca\u011f\u0131 bekleniyor.<\/p>\n
Bununla birlikte Tusk’un AB ile gergin ve y\u0131pranm\u0131\u015f ili\u015fkileri yeniden onaraca\u011f\u0131 Avrupa Konseyi Ba\u015fkan\u0131 olarak 5 y\u0131ll\u0131k g\u00f6revinden sonra onu iyi tan\u0131yan Polonya’n\u0131n Avrupal\u0131 ortaklar\u0131na kar\u015f\u0131 kesinlikle daha tan\u0131d\u0131k bir y\u00fcz olaca\u011f\u0131, Polonya’n\u0131n AB siyasetinde daha yap\u0131c\u0131 bir oyuncu olaca\u011f\u0131 de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n
Sonu\u00e7, Polonya’n\u0131n Ukrayna ile ili\u015fkilerini de etkileyecektir. \u0130yi ili\u015fkiler eyl\u00fcl ay\u0131nda Ukrayna tah\u0131l\u0131n\u0131n Polonya pazar\u0131na girmesi ve bu pazar\u0131 etkilemesi nedeniyle bozulmu\u015ftu. Son aylarda Polonya’da giderek artan bir “Ukrayna yorgunlu\u011fu” konu\u015fulmaya ba\u015fland\u0131. PiS k\u0131smen Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 olan a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 Konfederasyona se\u00e7menini kaybettirmemek i\u00e7in s\u00f6ylemini sertle\u015ftirdi. Cumhurba\u015fkan\u0131 Andrzej Duda ge\u00e7en ay Ukrayna’y\u0131 “bo\u011fulan bir insana” benzetirken, Ba\u015fbakan Mateusz Morawiecki de tah\u0131l ihracat\u0131 konusunda ya\u015fanan tart\u0131\u015fman\u0131n ard\u0131ndan Kiev’e silah sevkiyat\u0131n\u0131n durduruldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Muhalefet ise Ukrayna konusunda iktidar\u0131n tutumunu ele\u015ftirirken Ukrayna’ya deste\u011fi s\u00fcrd\u00fcrme s\u00f6z\u00fc vermi\u015fti.<\/p>\n
Ancak, belirtmek gerekir ki h\u00fck\u00fcmeti kurmay\u0131 ba\u015farsalar da muhalefetin i\u015fi zor. PiS k\u00f6kenli Duda, 2025 y\u0131l\u0131na kadar Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funda oturmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek ve yasalar\u0131 veto edebilecek. Bununla birlikte, ge\u00e7ici yeni parlamentoda g\u00fc\u00e7l\u00fc ve muhtemelen sesli bir sa\u011f muhalefet olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, Y\u00fcksek Mahkemenin se\u00e7imlerin ge\u00e7erlili\u011fini 90 g\u00fcn i\u00e7inde ilan etmesi gerekiyor. D\u00fc\u015f\u00fck bir ihtimal olsa dahi Y\u00fcksek Mahkeme Dairesi, se\u00e7imlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde usuls\u00fczl\u00fck oldu\u011funa karar verirse, se\u00e7imlerin tamamen ya da k\u0131smen tekrarlanmas\u0131na h\u00fckmedebilir.<\/p>\n
Sonu\u00e7 ne olursa olsun, se\u00e7im s\u00fcresince yap\u0131lan kampanyalar ve s\u00f6ylemler g\u00f6sterdi ki Polonya toplumunda ve siyasetinde ciddi bir kutupla\u015fma s\u00f6z konusu. Bu durum uzun s\u00fcrecek bir siyasi belirsizli\u011fe de neden olabilir.<\/p>\n
[Emrah Dokuzlu, Polonya Bilimler Akademisi Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc’nde (GSSR) Avrupa\u2019daki T\u00fcrklerin siyasile\u015fme s\u00fcreci hakk\u0131nda akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r, Polonya siyasetiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar da yapmaktad\u0131r.]<\/p>\n
* Makalelerdeki fikirler yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n