<\/p>\n
T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi (TBMM) Ba\u015fkanvekili Bekir Bozda\u011f, yeni anayasa s\u00fcrecine ili\u015fkin, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, T\u00fcrkiye’nin 62 y\u0131ld\u0131r darbeciler taraf\u0131ndan yap\u0131lan anayasalarla y\u00f6netildi\u011fini, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n da darbe \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n
Darbe \u00fcr\u00fcn\u00fc anayasadan kurtulmaya ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funa i\u015faret eden Bozda\u011f, mevcut anayasan\u0131n, milletin de\u011fil darbecilerin anayasas\u0131 oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n
Bekir Bozda\u011f, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n hi\u00e7 kimseye, yasamaya, y\u00fcr\u00fctmeye, yarg\u0131ya, millete g\u00fcvenmedi\u011fini, herkesi kontrol eden bir yakla\u015f\u0131m\u0131 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n
Millete g\u00fcvenen, milletin de “Benim” dedi\u011fi bir anayasaya ihtiya\u00e7 oldu\u011funu ifade eden Bozda\u011f, “Bu anayasan\u0131n \u00fczerinde bug\u00fcne kadar 19 de\u011fi\u015fiklik paketi getirilmi\u015f, 184 de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lm\u0131\u015f, toplam 223 noktas\u0131na dokunulmu\u015f. Eskilerin deyimiyle ’40 yamal\u0131 boh\u00e7a’ diyorlar ama esas\u0131nda bizim bundan daha ileri bir tabir kullanmam\u0131z gerekir. 40 yamal\u0131 boh\u00e7adan \u00f6te bir \u015fey. Bir ‘yamayasayla’ kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Onun i\u00e7in de T\u00fcrkiye’nin bu ‘yamayasadan’ kurtulmas\u0131 laz\u0131m.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
De\u011fi\u015fikliklerin, anayasan\u0131n maddeleri aras\u0131nda insicam\u0131, dil birli\u011fini bozdu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Bozda\u011f, 19 de\u011fi\u015fikli\u011fin farkl\u0131 siyasi iktidarlar d\u00f6neminde yap\u0131lmas\u0131 nedeniyle anayasadaki felsefe birli\u011finin de bozuldu\u011funu aktard\u0131.<\/p>\n
Bekir Bozda\u011f, “Adeta anayasan\u0131n i\u00e7erisinde siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fler yar\u0131\u015fmas\u0131 var. Mevcut anayasada darbecilerin ruhu var bir yandan, bir yandan da 19 defa de\u011fi\u015fiklik yapan Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funun yakla\u015f\u0131m\u0131 var.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Mevcut anayasan\u0131n tam anlam\u0131yla insan haklar\u0131na dayanan, tam anlam\u0131yla insan haklar\u0131n\u0131 koruyan bir yakla\u015f\u0131ma sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Bozda\u011f, mevcut anayasan\u0131n demokratik standartlar\u0131 korumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun T\u00fcrkiye’nin daha ileri demokratik standarda eri\u015fmesinde en b\u00fcy\u00fck engel oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
TBMM Ba\u015fkanvekili Bozda\u011f, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki de\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire bu anayasay\u0131 insan haklar\u0131na dayal\u0131 bir anayasa haline getirme imkan\u0131 yok. De\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire bu anayasay\u0131 anayasadaki darbeci ruhu yok etme imkan\u0131 yok. De\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire bu anayasay\u0131 hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc esas alan bir anayasa haline getirme imkan\u0131 yok. De\u011fi\u015ftire de\u011fi\u015ftire bu anayasay\u0131 milletine, yasamaya, y\u00fcr\u00fctmeye, yarg\u0131ya g\u00fcvenen bir anayasa haline getirme imkan\u0131 yok. O y\u00fczden de\u011fi\u015fiklikler, anayasadaki baz\u0131 eksiklikleri gidermi\u015f olsa bile temel noksanl\u0131klar\u0131 maalesef giderememi\u015ftir. T\u00fcrkiye’nin, T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131’nda yeni bir anayasaya ihtiyac\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Bu ihtiya\u00e7 sadece benim s\u00f6yledi\u011fim bir \u015fey de\u011fil. Neredeyse 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonra kurulmu\u015f siyasi partilerimizin tamam\u0131n\u0131n program\u0131nda yeni anayasa vaadi var. T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131’n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131’n\u0131n da anahtar\u0131 yeni anayasad\u0131r. T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131’n\u0131 yeni anayasayla ta\u00e7land\u0131rmak, T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir onur ve \u015feref olacakt\u0131r.”<\/p>\n
“Neden T\u00fcrkiye, bunca anayasa birikimine ra\u011fmen yeni anayasa yapamas\u0131n?” sorusunu y\u00f6nelten Bozda\u011f, T\u00fcrkiye’nin, “d\u00fcnyan\u0131n en iyi anayasas\u0131n\u0131” yapabilme g\u00fcc\u00fcne sahip oldu\u011funa dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
\u00d6nceki d\u00f6nemlerde anayasa konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hat\u0131rlatan Bozda\u011f, H\u00fcsamettin Cindoruk d\u00f6neminde siyasi partilerin genel ba\u015fkanlar\u0131yla toplant\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, AK Parti iktidarlar\u0131nda 2008’de TBMM Ba\u015fkan\u0131 K\u00f6ksal Toptan’\u0131n partilere “yeni anayasa komisyonu” kurma teklifi g\u00f6nderdi\u011fini, CHP’nin bu teklife “Hay\u0131r” cevab\u0131 verdi\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n
Cemil \u00c7i\u00e7ek’in 2011’de Meclis Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemde de “Anayasa Uzla\u015fma Komisyonu” \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Bozda\u011f, 341 milletvekili olmas\u0131na ra\u011fmen AK Parti’nin “Komisyonda e\u015fit say\u0131da \u00fcyeyle temsil, oy birli\u011fiyle karar” ilkesini benimseyerek, b\u00fcy\u00fck bir fedakarl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, samimiyet ortaya koydu\u011funu dile getirdi.<\/p>\n
Bozda\u011f, \u0130smail Kahraman’\u0131n Meclis Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemde ise “Anayasa Mutabakat Komisyonu” kuruldu\u011funu, ancak komisyonun 12 g\u00fcn g\u00f6rev yapabildi\u011fini an\u0131msatt\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin yeni anayasa konusunda b\u00fcy\u00fck birikimi ve tecr\u00fcbesi oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Bozda\u011f, “T\u00fcrkiye, eninde sonunda yeni anayasay\u0131 yapacakt\u0131r. Endi\u015fem, bu yeni anayasa konusunda T\u00fcrkiye’nin ge\u00e7 kalmas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n son \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 da dikkate al\u0131narak, g\u00f6nl\u00fcm\u00fcz arzu ediyor ki yeni anayasan\u0131n 28. D\u00f6nem Parlamentosuna nasip olmas\u0131d\u0131r. \u0130n\u015fallah b\u00f6yle bir iklim, b\u00f6yle bir zemin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde olu\u015fur. Milletin anayasas\u0131n\u0131, milletin vekilleri yapma imkan ve f\u0131rsat\u0131 bulur.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Yeni anayasa i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri de anlatan Bozda\u011f, Anayasa’n\u0131n, anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin ve yeni anayasan\u0131n nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini bildirdi.<\/p>\n
Bekir Bozda\u011f, yeni anayasa yap\u0131m\u0131na, anayasan\u0131n imkan verdi\u011fini belirtti.<\/p>\n
Komisyon \u00f6ncesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n her zaman \u00f6nem arz etti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Bozda\u011f, \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri payla\u015ft\u0131:<\/p>\n
“Uzla\u015fma Komisyonu ge\u00e7mi\u015fte kuruldu, bu tecr\u00fcbe de edildi. Bu komisyonlar\u0131n ciddi de birikimleri oldu. E\u011fer yeni bir anayasa olacaksa elbette bu yeni anayasa konusunda siyasi partiler aras\u0131nda mutabakatla olacakt\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131nda da \u00e7\u0131kacak metin \u00fczerinde de uzla\u015fma ihtiyac\u0131 var. 2023 Milletvekili Se\u00e7imlerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda da halk\u0131n sand\u0131kta verdi\u011fi oy, yolu da g\u00f6steriyor. Halk sand\u0131kta hi\u00e7bir siyasi parti grubuna tek ba\u015f\u0131na yeni anayasa yapma yetkisi vermedi. Daha da \u00f6nemlisi hi\u00e7bir ittifaka da vermedi. Cumhur \u0130ttifak\u0131’na da Millet \u0130ttifak\u0131’na da ‘Siz yeni anayasa yapabilirsiniz’ demedi. Milletin sand\u0131kta verdi\u011fi emir ve talimat \u00e7ok a\u00e7\u0131k, iki ittifaka da Meclis’te temsil edilen b\u00fct\u00fcn partilere de millet diyor ki ‘Bir araya gelin, anla\u015f\u0131n, uzla\u015f\u0131n, yeni anayasa yap\u0131n.’ Vatanda\u015f\u0131n, sand\u0131kta ortaya koydu\u011fu iradeyle, milletin vekillerine, parlamentoya, siyasi parti gruplar\u0131na, partilerimizin hepsine verdi\u011fi talimat, ‘Uzla\u015farak yeni bir anayasay\u0131 yap\u0131n’ demektir. Uzla\u015fmay\u0131 bizim becermemiz gerekiyor. Herkes fikirlerinde diretirse, hi\u00e7 kimse bir ad\u0131m ileri ya da bir ad\u0131m geri atmazsa uzla\u015fma imkan\u0131 olmaz.”<\/p>\n
Bozda\u011f, yeni anayasan\u0131n \u00f6nce konu\u015fma, sonra da uzla\u015fmakla olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n
TBMM \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bir\u00e7ok konuda uzla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7eken Bozda\u011f, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n
“Yeni anayasa konusunda niye uzla\u015fmayal\u0131m? Bir s\u00fcr\u00fc i\u015fte uzla\u015f\u0131yoruz. Burada neden uzla\u015fmayal\u0131m? \u0130htilaf olan konularda gerekiyorsa mutabakatla ayn\u0131 madde oldu\u011fu gibi yeni anayasaya da ta\u015f\u0131nabilir. Hi\u00e7 de\u011fi\u015fiklik yapmadan. Yeni anayasaya bunu koyar\u0131z. Ge\u00e7mi\u015fte Ceza Kanunu’nda uzla\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 maddeler vard\u0131, o zaman CHP ile AK Parti Meclis grubundayd\u0131, biz eski Ceza Kanunu’ndaki maddeyi oldu\u011fu gibi ald\u0131k yeni Ceza Kanunu’na koyduk. Yani anayasada diyelim baz\u0131 konularda ihtilaf \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda mevcut anayasadan da orada denebilir ki ‘Bu metni biz al\u0131p oldu\u011fu gibi kullanabiliriz’. Bu, yeni anayasan\u0131n, yeni anayasa olma vasf\u0131n\u0131 ortadan \u00e7\u0131karmaz. \u00d6nemli olan oradaki 1982 Anayasas\u0131 ifadesinin gidip 2023 Anayasas\u0131 ifadesinin gelmesi. Bu, b\u00fcy\u00fck bir psikolojik de\u011fi\u015fimi de beraberinde getirecektir.”<\/p>\n
Bekir Bozda\u011f, “\u015eu anda anayasan\u0131n ilk 4 maddesi konusunda AK Parti’de bir \u015fey yok. Tart\u0131\u015f\u0131yorlar, ‘\u0130lk 4 maddeye dokunacaklar’ diye. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n, Say\u0131n Bah\u00e7eli’nin a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ortada. \u0130lk 4 maddeyle ilgili herhangi bir de\u011fi\u015fiklik s\u00f6z konusu de\u011fil. \u0130lk 4 madde konusunda zaten milletin kahir ekseriyetinin bir mutabakat\u0131 var. Milletin mutab\u0131k oldu\u011fu konular\u0131 tart\u0131\u015fman\u0131n bize zaman kaybettirme d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir faydas\u0131 olmaz. Milletin \u00fczerinde mutab\u0131k oldu\u011fu maddeler, fazlaca tart\u0131\u015fmadan yeni anayasaya ta\u015f\u0131nabilir. Hem milletin dedi\u011fi olmu\u015f olur, hem de milletin mutabakat\u0131na milletin vekilleri uymu\u015f olur. B\u00f6ylelikle de b\u00fcy\u00fck bir tart\u0131\u015fma \u00e7\u0131kar\u0131p yeni anayasay\u0131 \u00f6nlemek isteyenlere f\u0131rsat verilmemi\u015f olur.” dedi.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmayla ilgili karar\u0131 partilerin verece\u011fini ifade eden Bozda\u011f, \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fck’te ve anayasada, yeni anayasa metni teklifinin TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sunulduktan sonra bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n
Bozda\u011f, “Bundan \u00f6nce bir haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 var. Anayasa Uzla\u015fma Komisyonu veya Mutabakat Komisyonu ya da Yeni Anayasa Komisyonu, ad\u0131 farkl\u0131 olabilir. B\u00f6yle bir Komisyon olur ki ge\u00e7mi\u015fte biz bunu yapt\u0131k. 2011’deki Komisyon, bir araya geldi, ‘\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 \u015fu esaslara g\u00f6re yapaca\u011f\u0131z’ dedi. Komisyon metnini bitirmi\u015f olsayd\u0131 b\u00fct\u00fcn siyasi parti gruplar\u0131n\u0131n, milletvekillerinin ortak imzas\u0131yla Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sunulacakt\u0131. \u0130\u015f oraya gelse, \u00f6b\u00fcr k\u0131s\u0131m anayasada yaz\u0131yor.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Partilerin \u00e7al\u0131\u015fma usul\u00fcn\u00fc kendi aralar\u0131nda kararla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 belirten Bozda\u011f, metin \u00fczerinde mutabakata var\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunun teklife d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclece\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n
Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin referandumla kabul\u00fc i\u00e7in 360 oyun gerekti\u011fini an\u0131msatan Bozda\u011f, Cumhur \u0130ttifak\u0131’nda ve Millet \u0130ttifak\u0131’nda b\u00f6yle bir \u00e7o\u011funlu\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, iki taraf\u0131n anla\u015fmas\u0131n\u0131n zorunlu k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
Referandumsuz kabul i\u00e7in ise 400 oy gerekti\u011fini hat\u0131rlatan Bozda\u011f, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Yeni anayasan\u0131n, her hal\u00fckarda 400 de\u011fil, 600 oyla bile kabul edilse halk oyuna gitmesi gerekir. \u0130\u015fin do\u011fas\u0131 da bunu gerektirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni anayasalar\u0131n hepsi me\u015fruiyetini, halk\u0131n s\u00f6zle\u015fmesine d\u00f6n\u00fc\u015fme vasf\u0131n\u0131, halktan al\u0131rsa daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olur. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n da a\u00e7\u0131klamalar\u0131 var. Yeni anayasa her hal\u00fckarda halk oyuna sunulacak. Parlamento de\u011fil 400, 500, hatta 600 vekil oy birli\u011fiyle kabul etse bile biz bunu milletimizin iradesine soraca\u011f\u0131z, milletimizin kabul\u00fcne veya reddine arz edece\u011fiz. Aziz milletimiz kabul ederse o zaman bu, millet s\u00f6zle\u015fmesi olur, toplumsal s\u00f6zle\u015fmeye tam d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.”<\/p>\n