\n<\/p>\n
Hazine ve Maliye Bakan\u0131 Nureddin Nebati, Haber Global televizyonunda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 programda g\u00fcndeme ili\u015fkin sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n
Mart ay\u0131 enflasyon rakamlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren ve gelecek d\u00f6neme ili\u015fkin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini a\u00e7\u0131klayan Nebati, bir taraftan ekonomik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan d\u00f6viz art\u0131\u015flar\u0131 bir taraftan Kovid-19 salg\u0131n\u0131 bir taraftan da Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 nedeniyle d\u00fcnyada enflasyon olgusunun \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r bir hale geldi\u011fini ifade etti. Geli\u015fen, geli\u015fmekte olan \u00fclke fark\u0131 ya da co\u011frafya fark\u0131 olmaks\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada enflasyonun bir ger\u00e7eklik haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlatan Nebati, bu s\u00fcre\u00e7te en \u00e7ok etkilenen \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda, enerjide d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 ve d\u00f6vizle beraber enerji fiyatlar\u0131n\u0131n da artmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye’nin geldi\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Nebati, d\u00fcnyan\u0131n ekonomiyi so\u011futarak enflasyonla m\u00fccadeleyi parasal s\u0131k\u0131la\u015fma ve faiz y\u00fckseltme \u00fczerine kurulu bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7ekerek, \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:<\/p>\n
“Biz ayk\u0131r\u0131 bir hareket yapt\u0131k. Buna sadece mekanik bir anlay\u0131\u015fla, teknik bir de\u011ferlendirmeden ziyade toplumsal bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131 do\u011frultusunda hareket etmemiz gerekti. ‘B\u00fcy\u00fcmeden taviz vermeden enflasyonla da zamana yayarak m\u00fccadele etmeyi hedefliyoruz.’ diye yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Bu d\u00f6nemde Rusya – Ukrayna Sava\u015f\u0131 ve sonras\u0131ndaki etkiler elbette ki hedeflerimizi bir miktar \u00f6telemi\u015f olsa bile yazla birlikte toparlamaya ba\u015flad\u0131k. Enflasyonla m\u00fccadelemizi \u00e7ok daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir hale getirdik. Toplum da enflasyonla m\u00fccadeleyi bizim s\u00f6yledi\u011fimiz \u015fekilde i\u00e7selle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. B\u00fcy\u00fcmeden taviz vermedi\u011fimiz i\u00e7in i\u015fletmeler \u00fcretime devam ettiler, salg\u0131n ve sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi imkanlardan faydalanan i\u015fletmelerimiz yak\u0131n co\u011frafyaya ihracatlar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131lar. B\u00f6ylelikle bir taraftan \u00fcretim ve yat\u0131r\u0131m artarken di\u011fer taraftan da i\u015fsizlikle ilgili herhangi bir problem ya\u015fanmad\u0131.”<\/p>\n
D\u00fcn a\u00e7\u0131klanan enflasyonun, beklentilerini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Nebati, memur maa\u015flar\u0131nda, asgari \u00fccrette art\u0131\u015flar oldu\u011funu, asr\u0131n felaketi depremlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunlara ra\u011fmen enflasyonun bu seviyelere gelmesinin beklentileriyle uyumlu bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi\u011fini belirtti.<\/p>\n
Nebati, y\u0131ll\u0131k enflasyonda \u00fc\u00e7 ayda 35 puanl\u0131k bir azal\u0131\u015f oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, “\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te ramazan ay\u0131n\u0131n getirdi\u011fi g\u0131da fiyat art\u0131\u015flar\u0131na ra\u011fmen bir tarafta emtia fiyatlar\u0131nda halen sakinli\u011fin devam ediyor olmas\u0131 \u00f6b\u00fcr tarafta d\u00f6viz fiyatlar\u0131n\u0131n makul seviyelerde hareket etmesinden kaynakl\u0131 olarak may\u0131s ay\u0131na girdi\u011fimizde enflasyonun y\u00fczde 50’nin alt\u0131na inece\u011fini ve zaman i\u00e7erisinde daha da d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rece\u011fiz. Sizi temin ederim ki enflasyonla m\u00fccadele konusunda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalarda enflasyonun artaca\u011f\u0131 beklentilerinin k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Bu, ‘enflasyon d\u00fc\u015fecek’ beklentisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bir ara enflasyonu tetikleyen sebeplerden birisi, beklentilerdeki oran y\u00fczde 40’t\u0131. ‘Yar\u0131n fiyatlar artacak alay\u0131m’ diyerek ilerideki ihtiyac\u0131n\u0131 erkene \u00e7ekme davran\u0131\u015f\u0131 ve beklentisi k\u0131r\u0131ld\u0131.” de\u011ferlendirmelerinde bulundu.<\/p>\n
Enflasyonun etkisinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131n hissedilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Nebati, T\u00fcrkiye’de k\u0131\u015f aylar\u0131nda di\u011fer \u00fclkelerden ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir durum oldu\u011funu, sera \u00fcr\u00fcnlerinin yeti\u015ftirildi\u011fi bu aylarda maliyet nedeniyle g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaz aylar\u0131nda ise g\u00f6receli fiyat d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n
Bakan Nebati, mart ay\u0131nda en \u00e7ok artan dana eti ve so\u011fan fiyatlar\u0131na ili\u015fkin de de\u011ferlendirmelerde bulunarak, d\u00fcnyan\u0131n tamam\u0131nda g\u0131da enflasyonunun genel enflasyonun \u00fczerinde seyretti\u011fine dikkati \u00e7ekti. Nebati, Tah\u0131l Koridoru’nun olu\u015fturulmas\u0131na ra\u011fmen Rusya – Ukrayna Sava\u015f\u0131 nedeniyle ya\u015fanan fiyat art\u0131\u015flar\u0131 ve y\u00fcksek seviyeye \u00e7\u0131kan kurakl\u0131\u011f\u0131n \u00fclkelerdeki g\u0131da enflasyonunu tetikledi\u011fini belirtti.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye’ye domates talebinin \u00e7ok y\u00fckseldi\u011fini kaydeden Nebati, \u00fcreticilerin domatesi ge\u00e7en y\u0131l\u0131n y\u00fczde 50 \u00fczerinde bir fiyata d\u0131\u015far\u0131ya satmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bununla ilgili olarak da Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Nebati, may\u0131s ay\u0131ndan itibaren tarla \u00fcr\u00fcnlerinin \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131, haziran ay\u0131nda bu fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6receklerine i\u015faret ederek, tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde \u00fcretim planlamas\u0131n\u0131n \u00f6nemini vurgulad\u0131.<\/p>\n
Ge\u00e7en y\u0131l patates \u00fcretiminin \u00e7ok oldu\u011funu ve sat\u0131n alarak da\u011f\u0131tt\u0131klar\u0131n\u0131 ifade eden Nebati, bu y\u0131l \u00fcreticinin fiyatlar\u0131n y\u00fcksekli\u011finden mutlu oldu\u011funu, \u00e7ift\u00e7inin bir y\u0131l kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir y\u0131l kaybetti\u011fini, \u00e7ift\u00e7inin iyi korunup kollanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Nebati, Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131 Vahit Kiri\u015fci ile konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 ifade ederek, \u015funlar\u0131 aktard\u0131:<\/p>\n
“\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki se\u00e7imlerden sonra so\u011fan patates gibi asgari d\u00fczeyde ge\u00e7im sa\u011flayan insanlar\u0131n temel g\u0131da maddelerinden olan bu \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesini engelleyici s\u00fcbvansiyonlara ve \u00fcr\u00fcn baz\u0131nda \u00fcretimin belli bir planlamayla yap\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda Tar\u0131m Bakan\u0131m\u0131zla bir anla\u015fmaya varm\u0131\u015f durumday\u0131z. Bununla ilgili hem desenin daha rahat belirlenebilmesi ve \u00fcretimin normal bir seviyede gitmesi i\u00e7in ad\u0131mlar at\u0131l\u0131yor. Biz de Hazine ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 olarak Ticaret Bakan\u0131m\u0131za ve Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131m\u0131za ayn\u0131 ifadelerde bulunuyoruz. Bu d\u00fczlemi bizim yakalamam\u0131z laz\u0131m. Televizyon programlar\u0131nda ya da tarlada insanlar\u0131, so\u011fan\u0131n, patatesin pahal\u0131 oldu\u011funu konu\u015fmaktan \u00e7\u0131karmam\u0131z laz\u0131m. Bu bizim sorumlulu\u011fumuzda… \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey, fiyatlar y\u00fckseldiyse \u00e7ift\u00e7i mutlu olsun \u00e7\u00fcnk\u00fc bizim \u00e7ift\u00e7iye ihtiyac\u0131m\u0131z var, para kazans\u0131n. O d\u00f6nemde t\u00fcketiciye bir zarar\u0131 varsa t\u00fcketiciye y\u00fcklenecek y\u00fck\u00fcn kamu taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fi noktas\u0131nda bir maliyeci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011fil, toplumsal duru\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ifademi net olarak ortaya koyay\u0131m.”<\/p>\n
Nebati, fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesinde s\u00fcrekli bir su\u00e7lu aramaktan ziyade bu i\u015flerin belli bir plan \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lmas\u0131, kamunun gerekti\u011finde elini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koymas\u0131 noktas\u0131nda \u00e7ekinmemesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, “G\u0131da \u00f6nemli ve vazge\u00e7ilmez bir emtia. Bizim burada yapmam\u0131z gereken, arac\u0131lar\u0131n fiyatlar\u0131 art\u0131r\u0131p art\u0131rmamas\u0131 elbette ki \u00e7ok \u00f6nemli, burada tedbir al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda fahi\u015f fiyat katlamalar\u0131 olabiliyor ama ayn\u0131 zamanda bizim \u00fcretimi belli bir standart \u00e7er\u00e7evesinde ve T\u00fcrkiye’nin ger\u00e7eklerine ve ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun bir \u015fekilde y\u00f6netiyor olmam\u0131z gerek.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kas\u0131tl\u0131 olarak fiyatlar\u0131 y\u00fckseltenlerin \u00fczerine vergi m\u00fcfetti\u015flerinin incelemeleri ile gittiklerini ifade eden Nebati, “Ayn\u0131 zamanda Ticaret ve Tar\u0131m Bakanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n da ayn\u0131 ad\u0131mlar\u0131 at\u0131yor olmas\u0131 laz\u0131m. E\u011fer bunlarla ilgili fahi\u015f bir gelir elde ediyorlarsa bunlar\u0131n engellenmesi gerekiyorsa yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey o anda bir k\u0131s\u0131t\u0131n\u0131z varsa ithalat yoluyla da insanlar\u0131n ucuz fiyata et yemesini sa\u011flamam\u0131z gerekiyor.” dedi.<\/p>\n
Nebati, alacak vadelerinin fiyat art\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerindeki etkisine de dikkati \u00e7ekerek, uzun d\u00f6nemler boyunca hastanelerin, \u00fcniversitelerin \u00f6demelerinin y\u0131llara sari oldu\u011funu, Bakan olduktan sonra Devlet Malzeme Ofisinden bir ilanda bulunduklar\u0131n\u0131 belirtti. Mal\u0131n\u0131 satan\u0131n paras\u0131n\u0131 90 g\u00fcn i\u00e7erisinde almas\u0131 gerekti\u011fini ilan ettiklerini dile getiren Nebati, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Bazen 36 aya kadar \u00e7\u0131kan tahsilat\u0131n\u0131 alamam\u0131\u015f \u00fcreticiler vard\u0131. \u015eimdi biz bu konuda taviz vermeden 3 aya d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck ve ge\u00e7en y\u0131l itibar\u0131yla \u00fcniversitelerde bunu uygulad\u0131k. \u00dcniversitelerin borcunu kapatt\u0131k hatta te\u015fekk\u00fcr ettiler sa\u011f olsunlar. Bununla ilgili olarak bir \u00fcniversite rekt\u00f6r\u00fc ‘Bir firma bile mal sat\u0131m\u0131na girmekten imtina ederken \u015fimdi en az 10’a yak\u0131n firma giriyor, ne olursunuz bu konuda taviz vermeyin.’ dedi. Aral\u0131kta tedbirlerimizi iyi alm\u0131\u015ft\u0131k. Kasam\u0131zda iyi bir param\u0131z da vard\u0131. Ula\u015ft\u0131rma ve Tar\u0131m Bakan\u0131n\u0131 kendim arad\u0131m, ‘Ne kadar ihtiyac\u0131n\u0131z var? Piyasada kimsenin alaca\u011f\u0131 kalmas\u0131n’ dedim. ‘Sen Hazine ve Maliye Bakan\u0131 m\u0131s\u0131n?’ diye \u015faka yapt\u0131lar Adil ve Vahit Beyler. Do\u011frusunu yapmam\u0131z laz\u0131m.”<\/p>\n
Kamuya i\u015f yapan herhangi birisi paras\u0131n\u0131 ne zaman alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fi i\u00e7in \u00f6deme plan\u0131n\u0131 da yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Nebati, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Asl\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey, kamu bor\u00e7lar\u0131n\u0131 ki\u015fiye ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi maliyet ve kasa hesaplamalar\u0131na g\u00f6re, 45, 60, 90’\u0131nc\u0131 g\u00fcn hangisiyse o g\u00fcn \u00f6demek zorunda olsun. O g\u00fcn \u00f6denmedi\u011fi takdirde paras\u0131n\u0131 alamayan ki\u015fi nas\u0131l ki borcunu \u00f6demedi\u011finde bir faizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yorsa devlet de onun finansal maliyetini kar\u015f\u0131las\u0131n. Kasada para varsa, kamu y\u00f6neticisi bunu \u00f6demiyorsa zimmet su\u00e7uyla da cezaland\u0131r\u0131ls\u0131n. Market i\u00e7in de do\u011fru olan \u015fey \u015fudur, ben Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131yken bununla ilgili \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131k, bir t\u00fcrl\u00fc neticelendiremedik. G\u0131dada 30 g\u00fcnde, di\u011fer \u00fcr\u00fcnlerde de azami 45-60 g\u00fcn i\u00e7erisinde \u00f6demenin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zorunlu hale getirilmesi laz\u0131m ama bu kanun veya bununla ilgili d\u00fczenlemenin herhalde art\u0131k \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te yap\u0131lma gibi bir sonucu \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Sadece marketlerde, kamuda de\u011fil T\u00fcrkiye’de her i\u015flemde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 laz\u0131m. \u00d6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131, hesap kitab\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeninde i\u015f do\u011fru d\u00fcr\u00fcst y\u00fcr\u00fcmez. Onun i\u00e7in ben bu konuda \u00fcreticilerden yanay\u0131m. Marketler de bu konuda \u015fikayet etmeyecektir, ona g\u00f6re yap\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. Net olarak \u00f6deme vadesi azalt\u0131lm\u0131\u015f her \u00fcr\u00fcnde fiyatlar d\u00fc\u015fer ve enflasyona da olumlu katk\u0131 sa\u011flar.”<\/p>\n