<\/p>\n
B\u00fc\u015fra Zeynep \u00d6zdemir, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin Paris \u0130klim Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 onaylamas\u0131n\u0131n y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrkiye’nin yenilenebilir enerji g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve bu alandaki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 AA Analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
1973 Petrol Krizi sonras\u0131nda ithal enerji kaynaklar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olan \u00fclkelerin enerji arz g\u00fcvenliklerini art\u0131rmak ad\u0131na y\u00f6neldi\u011fi yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131, 2000\u2019li y\u0131llar itibar\u0131yla k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele kapsam\u0131nda daha da \u00f6nem kazand\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde artan enerji talebinin de neticesinde biyok\u00fctle ve hidroelektrik gibi geleneksel yenilenebilir kaynaklar\u0131n yan\u0131na r\u00fczgar ve g\u00fcne\u015f enerjisi, jeotermal enerji, dalga enerjisi ve biyoyak\u0131tlar eklendi. Yenilenebilir enerji portf\u00f6y\u00fc \u00e7e\u015fitlendi.<\/p>\n
Co\u011frafi ko\u015fullarla do\u011frudan ilgili yenilenebilir enerji, genellikle y\u00fcksek potansiyelin bulundu\u011fu \u00fclkelerde siyasi vizyonun ve ekonomik ko\u015fullar\u0131n elveri\u015fli olmas\u0131 durumunda y\u00fcksek yat\u0131r\u0131m al\u0131rken az geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ise geri planda kalabiliyor.<\/p>\n
Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aras\u0131nda yer alan T\u00fcrkiye de bilhassa 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan bu yana yenilenebilir enerji konusunda ciddi mesai harcayan \u00fclkelerden biridir. T\u00fcrkiye, yenilenebilir kaynaklara y\u00f6nelerek bir yandan ithal enerji kaynaklar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaya ve enerji arz g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmaya di\u011fer yandan taraf\u0131 oldu\u011fu Birle\u015fmi\u015f Milletler (BM) \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi ve Paris \u0130klim Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n gerekliliklerini yerine getirerek sera gaz\u0131 sal\u0131m\u0131n\u0131 azaltmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. 2053\u2019te net s\u0131f\u0131r emisyon hedefi, elektrik enerjisi sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra ula\u015f\u0131m ve \u0131s\u0131tma gibi enerji yo\u011fun di\u011fer sekt\u00f6rlerin de karbonsuzla\u015fmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131larken T\u00fcrkiye\u2019nin elektrikli otomobil ve hidrojen enerjisi gibi alanlardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla hedefini ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere kararl\u0131l\u0131kla hareket etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
D\u00fcnya geneline benzer \u015fekilde T\u00fcrkiye, yenilenebilir enerji alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, elveri\u015fli co\u011frafi ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirerek hidroelektrik santrali yat\u0131r\u0131mlar\u0131yla ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n
Uzun y\u0131llar T\u00fcrkiye’nin yenilenebilir kurulu g\u00fcc\u00fc yaln\u0131zca hidroelektrik santrallerinden (HES) olu\u015furken jeotermal enerjiye dayal\u0131 santraller, 1980\u2019lerin ortas\u0131na do\u011fru kurulu g\u00fcce eklendi. R\u00fczgar enerjisi, elektrik \u00fcretimine 1998 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla katk\u0131 sunmaya ba\u015flarken yenilenebilir kaynaklar, elektrik enerjisi kurulu g\u00fcc\u00fc i\u00e7inde 2000\u2019lerden sonra \u00f6nemli yer edindi. 2002 y\u0131l\u0131nda 12.278 megavat olan yenilenebilir enerjiye dayal\u0131 elektrik enerjisi kurulu g\u00fcc\u00fc, 2012 y\u0131l\u0131nda 22.180 megavata, 2022 y\u0131l\u0131 sonunda ise 56.393 megavata ula\u015ft\u0131. S\u00f6z konusu kapasiteyle Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck 5. yenilenebilir kurulu g\u00fcc\u00fcne sahip olan T\u00fcrkiye, jeotermal kurulu g\u00fcc\u00fcnde d\u00fcnyada 4’\u00fcnc\u00fc, Avrupa\u2019da birinci, hidroelektrik kurulu g\u00fcc\u00fcnde d\u00fcnyada 8’inci, Avrupa\u2019da ikinci, r\u00fczgar ve g\u00fcne\u015f kurulu g\u00fc\u00e7lerinde ise d\u00fcnyada s\u0131ras\u0131yla 12’nci ve 16’nc\u0131, Avrupa\u2019da da 7’nci s\u0131rada yer al\u0131yor. <\/p>\n
Yenilenebilir enerjiden elektrik \u00fcretimini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yeni bir d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k alan\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ad\u0131na T\u00fcrkiye, yenilenebilir enerji teknolojilerine de yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor. Yenilenebilir Enerji Kaynaklar\u0131 Destekleme Mekanizmas\u0131 (YEKDEM) ve Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanlar\u0131 (YEKA) kanunlar\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131yla \u00f6zellikle r\u00fczgar ve g\u00fcne\u015f enerjisi sistemleri ekipmanlar\u0131n\u0131n \u00fcretimi konusunda yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. \u00c7al\u0131\u015fmalar sonucu bug\u00fcn T\u00fcrkiye, g\u00fcne\u015f paneli \u00fcretiminde kapasite bak\u0131m\u0131ndan Avrupa\u2019da birinci, d\u00fcnyada 4’\u00fcnc\u00fc, r\u00fczgar t\u00fcrbini ekipman\u0131nda ise Avrupa\u2019da 5’inci b\u00fcy\u00fck \u00fcretici konumundad\u0131r. T\u00fcrkiye, bu sayede bir yandan yerli teknoloji geli\u015ftirirken di\u011fer yandan istihdam alan\u0131 olu\u015fturuyor, \u00f6te yandan da “know-how” geli\u015fiminin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini sa\u011fl\u0131yor. <\/p>\n
Yenilenebilir enerji alan\u0131nda artan kurulu g\u00fc\u00e7, T\u00fcrkiye\u2019nin elektrik enerjisi \u00fcretimindeki artan pay\u0131yla da kendisini hissettiriyor. 2002 y\u0131l\u0131nda toplam elektrik enerjisi \u00fcretiminin y\u00fczde 26,2\u2019si yenilenebilir kaynakl\u0131 iken 2012 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 27\u2019si, 2022 y\u0131l\u0131nda ise y\u00fczde 42\u2019si yenilenebilir kaynakl\u0131d\u0131r. Her ne kadar mevsimsellikle do\u011frudan ilgili olsa da yenilenebilir kaynaklardan elektrik \u00fcretimi, son 20 y\u0131lda y\u00fczde 60\u2019tan fazla art\u0131\u015f kaydederek T\u00fcrkiye\u2019nin enerji arz g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra enerji kaynakl\u0131 ithalat giderlerinin azalmas\u0131nda da etkili oluyor. <\/p>\n
Ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu ekonomi modellerinin gerektirdi\u011fi \u015fekilde elektrik enerjisi sekt\u00f6r\u00fcnde yenilenebilir kurulu g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rarak emisyon azaltma yolunda ilerleyen T\u00fcrkiye, karbon sal\u0131m\u0131n\u0131n en fazla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir di\u011fer sekt\u00f6r olan ula\u015f\u0131m alan\u0131nda da \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yor. Toplu ula\u015f\u0131mda kullan\u0131lan ve fosil yak\u0131tla \u00e7al\u0131\u015fan otob\u00fcs, midib\u00fcs, tren gibi ta\u015f\u0131tlar, bug\u00fcn \u00e7ok say\u0131da b\u00fcy\u00fck\u015fehir ve il\u00e7e belediyesi taraf\u0131ndan elektrikli versiyonlar\u0131yla ikame edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. <\/p>\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra uzun y\u0131llard\u0131r projelendirilen ancak bir t\u00fcrl\u00fc hayata ge\u00e7irilemeyen yerli otomobil giri\u015fiminin elektrikli motora sahip olacak \u015fekilde yeniden tasarlan\u0131p hayata ge\u00e7irilmesi, olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir. “T\u00fcrkiye’nin Otomobili Giri\u015fim Grubu (TOGG)” ad\u0131 verilen yerli otomobil, benzin, motorin ve s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f petrol gaz\u0131 gibi akaryak\u0131t t\u00fcrleriyle \u00e7al\u0131\u015fan ara\u00e7lara k\u0131yasla seyir esnas\u0131nda karbon sal\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeyerek ula\u015f\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde karbon sal\u0131m\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sunuyor. \u00c7evre kirlili\u011finin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yine akaryak\u0131tla \u00e7al\u0131\u015fan otomobillere k\u0131yasla daha sessiz \u00e7al\u0131\u015fan TOGG\u2019un g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fi seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine katk\u0131 sundu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r. 2030 y\u0131l\u0131na dek 1 milyon adetlik \u00fcretim hedefleyen TOGG, kara yollar\u0131ndaki mevcudiyetinin artmas\u0131yla uzun vadede ula\u015f\u0131m kaynakl\u0131 \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n giderilmesinde \u00f6nemli rol oynayacakt\u0131r.<\/p>\n
Yenilenebilir kaynaklardan maksimum fayda sa\u011flaman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra elektrikli ara\u00e7 \u00fcretiminin olmazsa olmaz\u0131 batarya\/depolama sistemleri, gelece\u011fin teknolojileri aras\u0131nda yer al\u0131yor. Bu durum T\u00fcrkiye gibi hem y\u00fcksek yenilenebilir enerji potansiyeline sahip hem de kendi elektrikli otomobilini \u00fcreten bir \u00fclke i\u00e7in \u00fczerinde \u00f6nemle durulmas\u0131 gereken konular\u0131n aras\u0131nda.<\/p>\n
Milli Enerji ve Maden Politikas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde madenlerden ve nadir toprak elementlerinden m\u00fcmk\u00fcn olan en y\u00fcksek d\u00fczeyde faydan\u0131n sa\u011flanmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin hedefleri aras\u0131nda yer al\u0131rken ilgili madenlerin depolama ve batarya teknolojilerinde kullan\u0131lmas\u0131, d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ad\u0131na da son derece \u00f6nemlidir. TOGG\u2019un \u00fcretiminde kullan\u0131lacak lityum bataryan\u0131n da \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u00fcretilmesi i\u00e7in Bursa\u2019da \u00c7in merkezli bir firmayla fabrika kuruldu ancak ASELSAN\u2019\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu baz\u0131 \u00f6zel sekt\u00f6r payda\u015flar\u0131n\u0131n da lityum pil \u00fcretimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmek gerekir.<\/p>\n
Elektrik \u00fcretimi ve ula\u015f\u0131m\u0131n ard\u0131ndan en fazla karbon sal\u0131m\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi di\u011fer sekt\u00f6rler olan sanayi ve konut \u0131s\u0131tma, do\u011fal gaz ve k\u00f6m\u00fcr gereksinimleriyle d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrmesine katk\u0131 sunarken hidrojen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde do\u011fal gaz ve k\u00f6m\u00fcre alternatif olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. <\/p>\n
Elde edildi\u011fi kayna\u011fa g\u00f6re farkl\u0131 renklerle adland\u0131r\u0131lan hidrojenin \u00e7evresel etkilerinin en aza indirilmi\u015f t\u00fcr\u00fc ye\u015fil hidrojenken yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131ndan \u00fcretilen elektrikle elde edilen bu hidrojen \u00e7e\u015fidi, bug\u00fcn \u00e7ok say\u0131da \u00fclkenin yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019nin de net s\u0131f\u0131r hedefi do\u011frultusunda g\u00fcndeminde yer al\u0131yor. Hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r yenilenebilir enerji potansiyeliyle elektrik \u00fcretirken di\u011fer yandan elde edilen elektrikle hidrojen \u00fcretilmesi, y\u00fcksek maliyetine kar\u015f\u0131l\u0131k m\u00fcmk\u00fcn. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemli ye\u015fil hidrojen \u00fcretim potansiyeline sahip \u00fclkelerinden biri oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurumu (EPDK) taraf\u0131ndan sa\u011flanan ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme (AR-GE) destekleri ile 2019 y\u0131l\u0131ndan bu yana ye\u015fil hidrojen \u00fcretimine y\u00f6nelik projeler hayata ge\u00e7iriliyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Konya\u2019da kurulan Temiz Enerji, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc ve Temiz Enerji Teknolojileri Merkezi, ye\u015fil hidrojen konusunda AR-GE faaliyetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcrken yerli ve yabanc\u0131 16 payda\u015f\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 G\u00fcney Marmara Hidrojen K\u0131y\u0131s\u0131 Platformu ise “T\u00fcrkiye\u2019nin ilk ye\u015fil hidrojen vadisi” s\u0131fat\u0131yla hidrojenin hem \u00fcretilmesi hem de depolanmas\u0131 konusunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere T\u00fcrkiye, yenilenebilir enerjinin yaln\u0131zca elektrik \u00fcretiminde de\u011fil teknolojilerinin geli\u015ftirilmesinde ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin sa\u011flanmas\u0131nda da \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. T\u00fcrkiye, bir yandan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131rken di\u011fer yandan 2053\u2019te net s\u0131f\u0131r emisyon hedefine ula\u015fabilmek i\u00e7in yo\u011fun \u00e7aba g\u00f6steriyor. Bu sayede \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda da T\u00fcrkiye\u2019nin yenilenebilir enerji alan\u0131nda hem Avrupa\u2019da hem de d\u00fcnyada \u00f6nemli \u00fclkelerden biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fi tahmin edilebilir.<\/p>\n
[B\u00fc\u015fra Zeynep \u00d6zdemir, SETA Vakf\u0131, Ara\u015ft\u0131rmac\u0131] <\/p>\n
* Makalelerdeki fikirler yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n