Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek \u0130sti\u015fare Kurulu \u00fcyesi ve eski TBMM Ba\u015fkan\u0131 \u0130smail Kahraman, T\u00fcrkiye’nin, bir onar\u0131m anayasas\u0131na ihtiyac\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, “Kendi \u00f6z\u00fcne ait anayasa yapacaks\u0131n. Eski anayasalara bakmayacaks\u0131n, yeniden yazacaks\u0131n. Onlar sadece bir kaynak.” dedi.<\/p>\n
Kahraman, yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00f6nceki y\u0131llardaki uzla\u015fma aray\u0131\u015flar\u0131 ve ya\u015fanan tart\u0131\u015fmalar\u0131, AA muhabirine de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Kanunlar\u0131n toplumla \u00f6rt\u00fc\u015fmesi gerekti\u011fini vurgulayan Kahraman, “Toplumumuzun dokusuna, DNA’s\u0131na uygun bir anayasa olmas\u0131 laz\u0131m. Anayasalar, ila\u00e7 prospekt\u00fcsleri gibi uzun sayfalar dolusu olmaz. Anayasalar k\u0131sa ve \u00f6z olur.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kendisinin meclis ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden evvel TBMM’nin 24. D\u00f6nemi’nde anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Kahraman, “Her partiden \u00fc\u00e7er ki\u015fi, toplamda 12 ki\u015fi istendi. Fakat ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6l\u00fc do\u011fan bir te\u015febb\u00fcs. Zira d\u00f6rt partinin d\u00f6rd\u00fc de i\u015ftirak edecek, o h\u00fck\u00fcmler, kesin h\u00fck\u00fcm say\u0131lacak. D\u00f6rt partinin d\u00f6rd\u00fc de ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede olsayd\u0131; d\u00f6rt tane grup olmazd\u0131 ki. D\u00f6rtte d\u00f6rt ittifak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. 25 ay s\u00fcrd\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar; havanda su d\u00f6v\u00fcld\u00fc.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/9c85db40-ef31-40fe-a989-05c7e506d5d0\/10_2023%2F02102023%2Fkahraman1_.jpg\"\/)
<\/p>\n
“Komisyonun isminde dahi anla\u015famad\u0131k”<\/h3>\n
Kahraman, meclis ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 26. D\u00f6nem’de ise b\u00fct\u00fcn siyasi partilere bir mektup yazarak, yeni bir anayasa haz\u0131rlama komisyonu kurulmas\u0131 i\u00e7in her partiden \u00fc\u00e7er isim istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
CHP’nin “Anayasa haz\u0131rlamadan evvel 1980 darbesinden sonra \u00e7\u0131kan kanunlar\u0131 ele alaca\u011f\u0131z, anayasaya ayk\u0131r\u0131, antidemokratik kanunlar\u0131 eleyece\u011fiz” \u015feklinde bir taleple g\u00f6r\u00fc\u015fmelere geldi\u011fini anlatan Kahraman, “Peki ortada anayasa yok. O kanunun antidemokratik oldu\u011funu anlamak i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fc laz\u0131m. Anayasa yokken onlar\u0131 inceleyemeyiz ki…” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
CHP’nin, komisyonun ad\u0131n\u0131n “T\u00fcrkiye’yi darbe hukukundan ar\u0131nd\u0131rma komisyonu” olarak de\u011fi\u015ftirilmesini istedi\u011fini hat\u0131rlatan Kahraman, 3 toplant\u0131da da komisyonun isminde dahi anla\u015famad\u0131klar\u0131n\u0131 aktard\u0131.<\/p>\n
\u0130smail Kahraman, “Yeni anayasa yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemiyor CHP, bu zab\u0131tlar\u0131m\u0131zda var. Ben de, ‘Ben sizi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken yeni bir anayasa, sivil anayasa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapaca\u011f\u0131z diye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. Ama antidemokratik kanunlar hakk\u0131nda inceleme yapmak i\u00e7in ayr\u0131 bir komisyon kurabiliriz’ dedim. Bir hesaplama yapt\u0131k; 1980 sonras\u0131 \u00e7\u0131kan kanunlar\u0131 incelemek i\u00e7in meclisin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, 8 seneden daha fazla s\u00fcr\u00fcyordu. CHP, bu mevzuda engelleyici oldu, neticeye gidemedik.” yorumunu yapt\u0131.<\/p>\n
Bu \u015fekilde yeni bir anayasa yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunan Kahraman, “Onun yerine bir metin haz\u0131rlars\u0131n\u0131z, referanduma sunars\u0131n\u0131z. Tabi; sivil toplum kurulu\u015flar\u0131ndan, siyasi partilerden, \u00fcniversitelerden fikirler al\u0131rs\u0131n\u0131z ve bir araya getirirsiniz, bir metin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131rs\u0131n\u0131z. ‘Herkesin ittifak etti\u011fi bir anayasa’; \u00f6yle bir toplum varsa anayasaya gerek yok zaten.” d\u00fc\u015f\u00fcncesini dile getirdi.<\/p>\n
Kahraman’\u0131n 1961 Anayasas\u0131 i\u00e7in tasar\u0131 haz\u0131rlayanlardan H\u00fcseyin Nail Kubal\u0131 ile “anayasa” an\u0131s\u0131<\/h3>\n
\u0130smail Kahraman, \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesinde \u00f6\u011frenciyken 1961 Anayasas\u0131 i\u00e7in tasar\u0131 haz\u0131rlayan \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinden H\u00fcseyin Nail Kubal\u0131 ile aras\u0131nda ge\u00e7en diyalo\u011fu \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/p>\n
“Kad\u0131k\u00f6y’e gidiyorum, H\u00fcseyin Nail Bey’e rastlad\u0131m. Yolda kendisine sordum; ‘1961 Anayasas\u0131 i\u00e7in kurulan komisyonda siz de \u00fcyeydiniz, 1961’den sonra ka\u00e7 defa de\u011fi\u015fiklikler oldu, 71 muht\u0131ras\u0131 oldu, ne diyorsunuz d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda?’ dedim. Bana tarihi bir cevap verdi: ‘Kahraman, biz odadaki 18 ki\u015fiye anayasa yapm\u0131\u015f\u0131z; bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda bir T\u00fcrkiye varm\u0131\u015f bunu d\u00fc\u015f\u00fcnemedik’. Ben, ‘Hocam bu \u00e7ok m\u00fchim bir s\u00f6z, bunu yaz\u0131l\u0131 hale getirdiniz mi?’ dedim. H\u00fcseyin Nail Bey, ‘Yaz\u0131l\u0131 hale getirdim. Arkada\u015flar\u0131m da biliyor. Fakat beni \u00f6telediler. Fak\u00fclteye gittim, beni odalar\u0131na almad\u0131lar, selamla\u015fmad\u0131lar.’ dedi.”<\/p>\n
Kahraman, “T\u00fcrkiye var, ona yap\u0131yorsunuz bu kanunu; taklit yapmay\u0131n, bu toplumun yap\u0131s\u0131na uygun yap\u0131n.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Adaletin bozuldu\u011fu her toplumda huzurun ortadan kalkaca\u011f\u0131n\u0131, adaletin bozuldu\u011fu her devletin de \u00e7\u00f6kece\u011fini dile getiren Kahraman, yeni bir anayasa yap\u0131l\u0131rken bunlar\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
“Laikli\u011fin tarifi olmal\u0131”<\/h3>\n
Anayasada laiklik kelimesinin tarifinin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirten Kahraman, “Fransa’da var. Fransa, laikli\u011fin anavatan\u0131d\u0131r, e\u011fitimin temel esaslar\u0131 y\u00f6netmeli\u011finde ‘Laiklik, devletin din, felsefe, siyaset ve e\u011fitim konusunda tarafs\u0131z olmas\u0131d\u0131r’ diyor. Bizde bir tarif yok. H\u00fcrriyetse, h\u00fcrriyetler aras\u0131na; yasaksa yasaklar aras\u0131na konmal\u0131d\u0131r.” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Anayasalar\u0131n inanca g\u00f6re tasnif edilirken “dindar anayasalar”, “dinsiz anayasalar” diye ikiye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Kahraman, “T\u00fcrkiye anayasalar\u0131n\u0131n hepsi ‘dindar anayasalar’ s\u0131n\u0131f\u0131na girer. Bunu (laikli\u011fi) kalk\u0131p dinsizlikmi\u015f gibi anlatmak \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. Neden oluyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarifi yok.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Birlik Vakf\u0131nda 85 maddelik bir anayasa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 haz\u0131rlad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatan Kahraman, “\u00dcmit ederim ki toplumla bar\u0131\u015f\u0131k, dokusuna, yap\u0131s\u0131na, irfan\u0131na uygun, k\u0131sa ve \u00f6z bir anayasay\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131r\u0131z.” dedi.<\/p>\n
“T\u00fcrkiye, o de\u011fi\u015fikliklerle makas de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir”<\/h3>\n
Muhalefet partilerinin 2007 y\u0131l\u0131ndan sonra yap\u0131lan anayasa de\u011fi\u015fikliklerine olan ele\u015ftirilerine y\u00f6nelik Kahraman, “T\u00fcrkiye, o de\u011fi\u015fikliklerle makas de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’nin rotas\u0131, rahatl\u0131\u011fa, huzura do\u011fru gitmi\u015ftir. Engebeli, t\u00fcnellerle, karanl\u0131klarla dolu yoldan ayd\u0131nl\u0131k geni\u015f bir yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Parlamenter sistemin ne kadar s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011funu ben ya\u015fad\u0131m, bizzat i\u00e7inde.” kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n
Muhalefetin “g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f parlamenter sistem” \u00f6nerisine de de\u011finen Kahraman, “Neyi g\u00fc\u00e7lendiriyorsun? ‘Parlamenter sistem olsun’, yine pazarl\u0131klar. Nitekim pazarl\u0131k ba\u015ftan ba\u015flad\u0131; b\u00fct\u00fcn parti liderleri cumhurba\u015fkan\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131, yetmedi iki b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131 da cumhurba\u015fkan\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131. Bu sistemde pazarl\u0131k yok, istikrar var.” yorumunu yapt\u0131.<\/p>\n
\u0130smail Kahraman, 2007 y\u0131l\u0131ndan sonra yap\u0131lan anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin do\u011fru ve yerinde oldu\u011funu belirterek, “Onu uygun g\u00f6rmeyenler, T\u00fcrkiye’nin tekrar aya\u011fa kalkmas\u0131n\u0131 istemeyenlerdir.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Kahraman, yap\u0131lacak anayasan\u0131n milli bir anayasa olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
“T\u00fcrkiye bir hukuk devleti olmal\u0131d\u0131r, kanun devleti de\u011fil”<\/h3>\n
\u0130smail Kahraman, “T\u00fcrkiye ‘take off’ noktas\u0131na geliyor, tam havalanacak \u00f6n\u00fcm\u00fcz kesiliyor. Bu anayasa de\u011fi\u015fikliklerine mani olanlar; T\u00fcrkiye’nin sisteminin birbirini yiyen, tenkit eden, birbirine giren bir havada olmas\u0131n\u0131 temin etmek i\u00e7in mevzuat\u0131 d\u00fczelttirmek istemiyorlar. A\u015faca\u011f\u0131z in\u015fallah.” g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verdi.<\/p>\n
Meclisin \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelece\u011fini s\u00f6yleyen Kahraman, “Onar\u0131m anayasas\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z yok, kendi \u00f6z\u00fcne ait anayasa yapacaks\u0131n. Eski anayasalara bakmayacaks\u0131n, yeniden yazacaks\u0131n. Onlar sadece bir kaynak. ‘Onu tamir ediyorum’ demeyeceksin, yeni anayasa.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Kahraman, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131 “taklit\u00e7i ve kifayetsiz” olarak nitelendirirken, yeni anayasan\u0131n k\u0131sa, \u00f6z, inanca dayal\u0131, taklit olmayan, milleti g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6ren, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 bir anayasa olmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
“T\u00fcrkiye bir hukuk devleti olmal\u0131d\u0131r, kanun devleti de\u011fil” diyen Kahraman, yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda referandumla neticeye gidilmesi gerekti\u011fine i\u015faret etti.<\/p>\n
Kahraman, “Diyelim ki; Meclis’te \u00e7o\u011funluk kabul etti ve referanduma da ihtiya\u00e7 olmad\u0131. Hay\u0131r, referanduma gitmeli. Meclis’ten ge\u00e7en \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olsa da referanduma gitmeli ve halk m\u00fchr\u00fcn\u00fc basmal\u0131.” s\u00f6zlerini sarf etti.<\/p>\n
\u0130smail Kahraman, “T\u00fcrkiye, tok esirlerin ve a\u00e7 h\u00fcrlerin \u00fclkesi de\u011fil; tok ve h\u00fcr insanlar\u0131n \u00fclkesi olacak. Ona do\u011fru y\u00fcr\u00fcyoruz.” dedi.<\/p>\n