<\/p>\n
Eski Meclis Ba\u015fkan\u0131 \u015eentop, yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u00f6nceki y\u0131llardaki uzla\u015fma aray\u0131\u015flar\u0131 ve ya\u015fanan tart\u0131\u015fmalar\u0131 AA muhabirine de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’nin en kadim tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan oldu\u011funu ifade eden \u015eentop, 1940’l\u0131 y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n devam etti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
TBMM Anayasa Uzla\u015fma Komisyonu’nun 2011 ve 2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na i\u015faret eden \u015eentop, bu tarihe kadar tart\u0131\u015fmalar anayasada de\u011fi\u015fiklik yapmak \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcrken, 12 Haziran 2011 se\u00e7imlerinde b\u00fct\u00fcn kampanyalar\u0131n yeni anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131yla devam etti\u011fini ve se\u00e7imden hemen sonra yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n
\u015eentop, 1961 ve 1982 anayasalar\u0131n\u0131n da komisyonlarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu komisyonlar\u0131n milleti temsil eden komisyonlar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
Anayasalarda iki b\u00f6l\u00fcm oldu\u011funa, birinci b\u00f6l\u00fcmde insan haklar\u0131yla ilgili d\u00fczenlemelerin bulundu\u011funa, ikinci b\u00f6l\u00fcmde devletin yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fczenlendi\u011fine dikkati \u00e7eken \u015eentop \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Hukuk\u00e7u olmayanlar\u0131n anayasa bak\u0131\u015f\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sanki ilk olarak insan haklar\u0131yla ilgili k\u0131sm\u0131n daha \u00f6nemli oldu\u011fu \u015feklinde bir kanaat ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Halbuki \u00f6yle de\u011fildir. \u0130nsan haklar\u0131yla ilgili d\u00fczenlemeler, ilkesel, soyut d\u00fczenlemelerdir. Bunlar\u0131 realize edecek, uygulamaya aktaracak olan devletin kurumsal mimarisiyle ilgili esas te\u015fkilat d\u00fczenlemeleridir. Anayasa hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n bildi\u011fi bir \u015fey vard\u0131r. ‘Bir anayasada hangi b\u00f6l\u00fcm eksik olursa o metin anayasa olmaya devam eder?’ diye sorarsan\u0131z; temel haklarla ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fc eksik olan bir anayasa, anayasa olur. Ama esas te\u015fkilatla, kurumsal mimariyle ilgili b\u00f6l\u00fcm eksikse ona ‘anayasa’ diyemeyiz. O zaman sadece bir insan haklar\u0131 belgesinden s\u00f6z edebiliriz. Nitekim baz\u0131 anayasalarda temel haklarla ilgili bir b\u00f6l\u00fcm yok, \u00f6nceki anayasa h\u00fck\u00fcmlerine ve Frans\u0131z \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirgesine at\u0131f yap\u0131yorlar. Dolay\u0131s\u0131yla anayasalarda esas olan k\u0131s\u0131m kurumsal mimari k\u0131sm\u0131d\u0131r. Bu d\u00fczg\u00fcn d\u00fczenlendi\u011fi zaman insan haklar\u0131, temel haklarla ilgili d\u00fczenlemeler de hayat bulur, ger\u00e7eklik kazan\u0131r.”<\/p>\n
Muhalefet partilerinin 2007 y\u0131l\u0131ndan sonra yap\u0131lan anayasa de\u011fi\u015fikliklerine olan ele\u015ftirilerine y\u00f6nelik \u015eentop, “Biz, bu de\u011fi\u015fikliklerin T\u00fcrkiye’nin daha iyi y\u00f6netilmesi ve ger\u00e7ek manada anayasadaki d\u00fczenlemelerin hayata ge\u00e7irilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011fu kanaatindeydik. Nitekim ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar da bizim tezimizi do\u011frulayan sonu\u00e7lard\u0131r.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u015eentop, muhalefetin bu ele\u015ftirilerini hakl\u0131 bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00d6nceki Meclis Ba\u015fkan\u0131 \u015eentop, 2011 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan uzla\u015fma aray\u0131\u015flar\u0131ndan neden sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik soruya, “H\u00fck\u00fcmet sistemi tart\u0131\u015fmalar\u0131 sebebiyle sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131.” yan\u0131t\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n
O d\u00f6nem yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda 25 bin civar\u0131nda sayfaya ula\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015f toplad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatan \u015eentop, “Bu g\u00f6r\u00fc\u015fler de\u011ferlendirildi. Orada olu\u015fturdu\u011fumuz yap\u0131 i\u00e7inde her partiden arkada\u015flar\u0131m\u0131z vard\u0131. Biz de AK Parti’yi temsilen orada g\u00f6rev yapt\u0131k.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Bunun her partinin e\u015fit temsil edildi\u011fi bir yap\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u015eentop, “Anayasa konusundaki samimiyetimizi g\u00f6stermek i\u00e7in e\u015fit temsili kabul ettik. Bu, AK Parti’nin, o zaman Ba\u015fbakan olan Cumhurba\u015fkan\u0131’m\u0131z\u0131n \u00f6nerisiydi. Her partiden \u00fc\u00e7er ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir komisyon olu\u015fturuldu.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda 60 civar\u0131nda madde \u00fczerinde tam mutabakat sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan \u015eentop, devam\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131n h\u00fck\u00fcmet sistemi \u00fczerinden \u00e7\u0131kmaza girdi\u011fine i\u015faret etti.<\/p>\n
O zaman da AK Parti’nin h\u00fck\u00fcmet sistemiyle ilgili \u00f6nerisinin ba\u015fkanl\u0131k sistemi \u00fczerine oldu\u011funu ve o \u00f6nerideki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikle 2017’de kabul edildi\u011fini dile getiren \u015eentop, o d\u00f6nemde ya\u015fananlar\u0131 \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/p>\n
“Biz, bu \u00f6neriyi verdi\u011fimiz zaman kategorik olarak di\u011fer partiler ‘B\u00f6yle bir \u00f6neriyi tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131z’ dediler. Bir s\u00fcre b\u00f6yle devam ettikten sonra m\u00fczakereler y\u00fcr\u00fcmez hale geldi ve konu kapand\u0131, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Bir \u015feyin burada alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek isterim, o tarihlerde, yeni anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na, Uzla\u015fma Komisyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kendi yay\u0131n organlar\u0131nda destek veren FET\u00d6, AK Parti’nin h\u00fck\u00fcmet sistemi \u00f6nerisi ‘ba\u015fkanl\u0131k sistemi’ olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra Uzla\u015fma Komisyonu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aleyhine yay\u0131nlar yapmaya ba\u015flad\u0131. Bu konuda AK Parti’nin \u00f6nerisinin aleyhinde ele\u015ftirel yaz\u0131lara, yurt d\u0131\u015f\u0131nda da baz\u0131 kesimlerce bu t\u00fcr siyasi i\u00e7erikli ele\u015ftirel yay\u0131nlara \u015fahit olduk.”<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan’\u0131n “Tam mutabakat sa\u011flanan maddeleri Meclis’ten ge\u00e7irelim” \u015feklindeki \u00f6nerisini hat\u0131rlatan \u015eentop, “Bu bir meydan okumayd\u0131 asl\u0131nda. \u015eu anlamda \u00f6nemliydi; bu yap\u0131labilirse ikinci bir \u00e7al\u0131\u015fmayla geri kalan k\u0131sm\u0131 da tamamlanabilirdi. Hat\u0131rl\u0131yorum o zaman Say\u0131n K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu \u00f6nce buna s\u0131cak bakabileceklerini ifade etmi\u015fti, daha sonra ise ‘Di\u011fer partiler de buna s\u0131cak bakarsa veya di\u011fer maddelerde anla\u015f\u0131rsak olur’ gibi bir noktaya \u00e7evirdi i\u015fi ve \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7suz kald\u0131.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Mustafa \u015eentop, AK Parti’nin e\u015fit temsili kabul ederek ve \u00e7al\u0131\u015fmaya sahip \u00e7\u0131karak yeni anayasa konusundaki samimiyetini ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n
Esas tart\u0131\u015fman\u0131n h\u00fck\u00fcmet sistemi tart\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funu ifade eden \u015eentop, h\u00fck\u00fcmet sistemi tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n da 16 Nisan 2017’deki halkoylamas\u0131yla milletimiz taraf\u0131ndan bir sonuca ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
\u00d6nceki Meclis Ba\u015fkan\u0131 \u015eentop, 1982 Anayasas\u0131’ndan herkesin \u015fikayet\u00e7i oldu\u011funu kaydederek, “\u015eikayet\u00e7iysek; o zaman samimiyetle ve kararl\u0131l\u0131kla bu \u015fikayet\u00e7i oldu\u011fumuz \u015feyi de\u011fi\u015ftirelim, sadece \u015fikayet\u00e7i olmakla kalmayal\u0131m.” dedi.<\/p>\n
Samimiyet oldu\u011fu takdirde form\u00fcller geli\u015ftirilebilece\u011fini dile getiren \u015eentop, “T\u00fcrkiye, \u015fimdiye kadar halk\u0131n se\u00e7ti\u011fi temsilciler eliyle bir anayasa yapmam\u0131\u015f. Darbe d\u00f6neminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve halk\u0131n onay\u0131na sunulmu\u015f metinler var. Burada bununla ilgili bir yap\u0131m y\u00f6ntemi \u00fczerinde konu\u015fulmal\u0131 ve anla\u015f\u0131lmal\u0131.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn maddeler \u00fczerinde mutab\u0131k kal\u0131nacak bir metnin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n zor oldu\u011funu kendisinin de kabul etti\u011fini belirten \u015eentop, “Mutab\u0131k kal\u0131nan ve kal\u0131namayan k\u0131s\u0131mlar olabilir. Mutab\u0131k kal\u0131namayan k\u0131s\u0131mlarda bir alternatif olarak mevcut anayasa h\u00fck\u00fcmleri kenarda tutulabilir. Y\u00fczde 70’inde mutab\u0131k kal\u0131nd\u0131 ama y\u00fczde 30’unda mutab\u0131k kal\u0131namad\u0131 mesela; o zaman mevcut anayasan\u0131n o h\u00fck\u00fcmleri mutabakat sa\u011flanamayan k\u0131s\u0131mlar i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir. Ama bu yeniden de\u011ferlendirilmi\u015f, ele al\u0131nm\u0131\u015f ve kabul edilmi\u015f bir metin, b\u00f6ylece yeni bir anayasa olarak ortaya konabilir.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
“Eski anayasa h\u00fck\u00fcmleri olursa, yeni bir anayasa olur mu?” sorusunun abes bir soru oldu\u011funu kaydeden \u015eentop, “Yeni bir anayasa yazsan\u0131z da mutlaka mevcut anayasan\u0131n bir\u00e7ok h\u00fckm\u00fcn\u00fc, ayn\u0131 c\u00fcmlelerle ya da farkl\u0131 c\u00fcmlelerle koruyacaks\u0131n\u0131z. Yeni anayasa demek anayasadaki her c\u00fcmleden farkl\u0131 c\u00fcmlelerle kurulmu\u015f bir anayasa demek de\u011fil esasen. \u00d6nemli olan anayasan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, ortaya koydu\u011fu anlay\u0131\u015f, olu\u015fturdu\u011fu paradigma ve ruhu.” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Yeni anayasaya; T\u00fcrkiye’yi gelece\u011fe ta\u015f\u0131yacak, T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir metin olarak bakmak gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen \u015eentop, “Yeni anayasa, ‘T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131’n\u0131n Anayasas\u0131’ olarak isimlendirilmeli.” dedi.<\/p>\n
Daha \u00f6nceki anayasalar\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fartlar i\u00e7erisinde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden \u015eentop, “T\u00fcrkiye’de ilk defa \u00e7ok partili demokratik hayat i\u00e7erisinde milletin temsilcileri eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f bir anayasa olacak.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Yeni anayasa konusundaki iyi niyet ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n her \u015fart alt\u0131nda yeni anayasa yap\u0131lmas\u0131na imkan sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 dile getiren \u015eentop, “Uzla\u015fma Komisyonu tecr\u00fcbesi de bunu g\u00f6sterdi. Siyasi partilerin \u015f\u00fcphesiz farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri, \u00f6nerileri olur. Anla\u015f\u0131labilecek kadar k\u0131s\u0131m \u00fczerinde anla\u015f\u0131l\u0131r, bunun ben \u00e7o\u011funlu\u011funu te\u015fkil edece\u011fi kanaatindeyim, ama anla\u015f\u0131lamayacak k\u0131s\u0131mlar ya mevcut anayasadaki h\u00fck\u00fcmlerle ya da milletimizin onay\u0131na sunulmak suretiyle a\u015f\u0131labilir.” de\u011ferlendirmesini yapt\u0131.<\/p>\n