V\u00fccutta t\u00fcm doku ve organlar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan k\u00f6k h\u00fccreler, ihtiya\u00e7 duyulan h\u00fccre tipine d\u00f6n\u00fc\u015ferek hastal\u0131k ve yaralanma gibi nedenlerle olu\u015fan organ ve doku hasar\u0131n\u0131 onarmay\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
Teknoloji ve t\u0131p biliminin geli\u015fimiyle son y\u0131llarda kemik ili\u011fi ya da ya\u011f dokusundan al\u0131narak, bir\u00e7ok hastal\u0131k t\u00fcr\u00fcn\u00fcn tedavisinde kullan\u0131labilen k\u00f6k h\u00fccreler, insanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kedi, k\u00f6pek ve atlarda da tedavisi zor bir\u00e7ok hastal\u0131k i\u00e7in iyile\u015ftirici rol \u00fcstleniyor.<\/p>\n
Hayvanlarda g\u00f6r\u00fclen \u00e7e\u015fitli g\u00f6z, eklem, karaci\u011fer, b\u00f6brek, kalp, deri ve yang\u0131sal ba\u011f\u0131rsak hastal\u0131klar\u0131, iyile\u015fmeyen yara, yan\u0131k ve k\u0131r\u0131klar, kire\u00e7lenme, kas ve tendon hasarlar\u0131, omurilik ve perifer sinir hasarlar\u0131na ba\u011fl\u0131 fel\u00e7ler, his kay\u0131plar\u0131, akut ve kronik di\u015f eti rahats\u0131zl\u0131klar\u0131, \u00e7oklu organ yetmezlikleri ile kedilerde F\u0130P’in kuru, k\u00f6peklerde gen\u00e7lik hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n sinirsel formunun tedavisinde k\u00f6k h\u00fccre y\u00f6ntemi tercih edilebiliyor.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/a54ea27f-6036-4f79-88c6-6bc9ba19a35d\/08_Nisan%2F09%20mart%2F26%2FAA-30707233.jpg\"\/)
<\/p>\n
K\u00f6k h\u00fccre tedavisi 1,5 ya\u015f\u0131ndaki hasta kedide uyguland\u0131<\/h3>\n
T\u00fcrkiye’de ilk kez hayvanlarda 2017’de ba\u015flayan bu y\u00f6ntemi Veteriner Cerrah Do\u00e7. Dr. Cem Perk de 2020’den beri uygulayarak, bir\u00e7ok kedi ve k\u00f6pe\u011fin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
Perk, k\u00f6k h\u00fccre tedavisini, bir hayvansever taraf\u0131ndan sokakta bulunarak kendisine getirilen ve travma sonras\u0131 n\u00f6rolojik fonksiyon yetmezli\u011fi tan\u0131s\u0131 konulan 1,5 ya\u015f\u0131ndaki kediye uygulayarak g\u00f6sterdi.<\/p>\n
So\u011fuk zincirle getirilen k\u00f6k h\u00fccreyi, lokal anestezi yap\u0131lan kediye enjekte eden Perk, tedaviye ili\u015fkin AA muhabirine bilgi verdi.<\/p>\n
Perk, hekimlikte son 10 y\u0131lda bir\u00e7ok vakada ba\u015far\u0131yla uygulanan tedavinin veteriner t\u0131p alan\u0131nda da modern tedavi se\u00e7enekleri aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
Herhangi bir hastal\u0131k ve yaralanma gibi durumlarda devreye girerek h\u0131zla onar\u0131m sa\u011flayan k\u00f6k h\u00fccrenin, iyile\u015fmeyi h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi sayesinde \u00f6zellikle enjeksiyon \u015feklindeki lokal uygulamalarda ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar verdi\u011fini belirten Perk, ortopedik ve n\u00f6rolojik olgularda, g\u00f6z hastal\u0131klar\u0131 ve fel\u00e7 durumlar\u0131nda efektif bir tedavi se\u00e7ene\u011fi olu\u015fturdu\u011funu vurgulad\u0131.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/admin.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/a54ea27f-6036-4f79-88c6-6bc9ba19a35d\/08_Nisan%2F09%20mart%2F26%2FAA-30707230.jpg\"\/)
<\/p>\n
Tedavide, uygulama b\u00f6lgesine enjekte edilen milyon d\u00fczeyindeki k\u00f6k h\u00fccrenin bir s\u00fcre sonra dokuya yerle\u015fip orijinal h\u00fccrelere d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin hedeflendi\u011fini aktaran Perk, tedavinin avantajlar\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n
“\u00d6rne\u011fin kire\u00e7lenme (osteoartrit), yani ortopedik vakalar hayvanlarda a\u011fr\u0131ya, topall\u0131\u011fa sebep olabilir. Kedi ve k\u00f6peklerde de ileri ya\u015fta \u00e7ok s\u0131k rastlayabiliyoruz. Eklem i\u00e7erisine enjekte etti\u011fimizde, bir s\u00fcre sonra bu h\u00fccreler o b\u00f6lgede \u00e7o\u011fal\u0131p, geli\u015fip orijinal k\u0131k\u0131rdak doku h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. K\u0131k\u0131rdaktaki hasar\u0131 bir an evvel onar\u0131yorlar ve eklemde h\u0131zl\u0131 iyile\u015fme, hareketlerin rahatlamas\u0131 ve eklem s\u0131v\u0131s\u0131 art\u0131\u015f\u0131yla m\u00fckemmel sonu\u00e7lar elde ediyoruz. Klasik y\u00f6ntemlerde eklem i\u00e7ine kortizon veya hyal\u00fcronik asit enjeksiyonu gibi metotlar yap\u0131l\u0131r ve bunlar\u0131n tekrar\u0131 gerekirdi. Halbuki k\u00f6k h\u00fccre enjekte edildi\u011finde direkt orijinal doku h\u00fccrelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnden, o b\u00f6lgede yeni bir k\u0131k\u0131rdak doku, yeni eklem s\u0131v\u0131s\u0131 art\u0131\u015f\u0131yla osteoartritin neredeyse k\u00f6kten \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sa\u011flan\u0131yor. Her y\u0131l koruyucu bir doz yap\u0131lmas\u0131yla iyile\u015fme elde edilebiliyor.”<\/p>\n
K\u00f6k h\u00fccre hayvanlarda nas\u0131l uygulan\u0131yor?<\/h3>\n
Do\u00e7. Dr. Cem Perk, k\u00f6k h\u00fccre tedavisinin d\u00fcnyada kedi, k\u00f6pek ve atlara uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirerek, tedavinin, \u00e7oklu organ, karaci\u011fer ve b\u00f6brek yetmezliklerinde damar i\u00e7i yolla kornea hastal\u0131klar\u0131 ile \u00fclserlerinde ise g\u00f6z kapaklar\u0131 i\u00e7indeki yumu\u015fak dokuya k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u011fneyle lokal olarak uygulanabildi\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n
Fel\u00e7lerde, n\u00f6rolojik fonksiyon yetmezliklerinde sinirin ge\u00e7ti\u011fi b\u00f6lgeye \u00e7ok yak\u0131n enjekte edildi\u011finde bir s\u00fcre sonra sinir rejenerasyonunu te\u015fvik etti\u011fini anlatan Perk, k\u00f6k h\u00fccre uygulamalar\u0131n\u0131n, 2-3 hafta arayla minimum 2 enjeksiyon, fel\u00e7te ise 3 enjeksiyon yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetti.<\/p>\n
Perk, T\u00fcrkiye’de, hayvanlara k\u00f6k h\u00fccre uygulamas\u0131n\u0131n 2017’de bir kurum taraf\u0131ndan laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla geli\u015ftirildi\u011fini, ard\u0131ndan veteriner t\u0131bb\u0131n kullan\u0131m\u0131na sunuldu\u011funu anlatt\u0131.<\/p>\n
K\u00f6k h\u00fccrenin genellikle kemik ili\u011fi, kordon kan\u0131 ve ya\u011f dokusundan, bazen de plasenta ve amniyon s\u0131v\u0131s\u0131ndan elde edildi\u011fini, ancak en pratik y\u00f6ntemin ya\u011f dokudan al\u0131nmas\u0131 oldu\u011funu belirten Perk, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“\u00d6rne\u011fin, bir k\u00f6pe\u011fe k\u00f6k h\u00fccre tedavisi yapacaksak, ba\u015fka bir k\u00f6pekten al\u0131nan ya\u011f doku \u00f6rne\u011fi, laboratuvarda \u00f6zel enjeksiyonlu sol\u00fcsyon haline getiriliyor. \u00d6nce par\u00e7alan\u0131yor. Koruyucu sol\u00fcsyonlarda bekletiliyor. Sonra da eksi 178 derecedeki s\u0131v\u0131 azot tanklar\u0131na konuluyor. Enjeksiyon yap\u0131laca\u011f\u0131 zaman uygun ko\u015fullarda \u00e7\u00f6zd\u00fcr\u00fcl\u00fcp, so\u011fuk zincirle klini\u011fe ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Hekim, steril ko\u015fullarda, genel anestezi gereksinimi olmaks\u0131z\u0131n, hafif sakinle\u015ftirici ya da lokal anestezi e\u015fli\u011finde ilgili b\u00f6lgeye bunu enjekte ederek, tedavi prosed\u00fcr\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Damar i\u00e7i uygulamalar, bacaktaki toplardamar\u0131n i\u00e7erisine kateter yerle\u015ftirildikten sonra oraya enjekte edilmesiyle yap\u0131l\u0131yor.”<\/p>\n
“Esas sonu\u00e7lar ikinci uygulamada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor”<\/h3>\n
Perk, tedavide ilk uygulamadan sonra h\u00fccrelerin ilerlemesi, \u00e7o\u011falmas\u0131 ve b\u00f6lgede \u00fcremesi i\u00e7in en az 2-3 haftal\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 gerekti\u011fini belirterek, esas sonu\u00e7lar\u0131n ikinci uygulamadan sonra k\u00f6k h\u00fccrelerin orijinal h\u00fccreye d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n
Sinirle ilgili problemde yakla\u015f\u0131k 6 haftada yeni n\u00f6rolojik h\u00fccreleri destekleyecek geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Perk, iyile\u015fmeyen k\u0131r\u0131klarda k\u00f6k h\u00fccre direkt b\u00f6lgeye enjekte edildi\u011finde kemik h\u00fccrelerinin h\u0131zla \u00fcreyip, \u00e7o\u011fal\u0131p ideal kaynaman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini kaydetti.<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Cem Perk, tedavideki ba\u015far\u0131 oran\u0131na ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede, “Tedavide fel\u00e7li hayvanlarda y\u00fczde 60-70 ba\u015far\u0131 elde ediyoruz. Osteoartrit dedi\u011fimiz eklemle ilgili problemlerde neredeyse y\u00fczde 90-100’e yak\u0131n m\u00fckemmel iyile\u015fmeler oluyor. Fel\u00e7ler de sinir hasar\u0131n\u0131n derecesi \u00e7ok \u00f6nemli. Sinir iyile\u015fmesi \u00e7ok zor. \u0130nsanlarda oldu\u011fu gibi hayat boyu fel\u00e7 kalan kediler, k\u00f6pekler de var. Hangi hedefe bu h\u00fccreleri enjekte edece\u011fimiz konusunda MR ile yeri belirledikten sonra uygulamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
K\u00f6k h\u00fccre, enkazdan yaral\u0131 kurtar\u0131lan hayvanlara da \u015fifa kayna\u011f\u0131 olabilir<\/h3>\n
Kahramanmara\u015f merkezli depremlerde bir\u00e7ok “patili dostun” da enkaz alt\u0131nda kalarak yaraland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Perk, bunlar i\u00e7in de k\u00f6k h\u00fccre tedavisinin uygulanabilece\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Perk, baz\u0131 rahats\u0131zl\u0131klarda, bu y\u00f6ntemle birlikte fizik tedavi de uygulanarak yararl\u0131 sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131.<\/p>\n