<\/p>\n
Afganistan’\u0131n bir zamanlar yo\u011fun Yahudi n\u00fcfusuna sahip Herat \u015fehrinde do\u011fan Zebulun Simantov’un ibadetini yapt\u0131\u011f\u0131, misafirlerini a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 evi ve evinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yakla\u015f\u0131k 30 metrekarelik sinagoguna bug\u00fcnlerde kimse u\u011fram\u0131yor.<\/p>\n
AA muhabiri, son Afgan Yahudisi’nden kalan sinagogu ziyaret etti ve Simantov’un kom\u015fular\u0131yla konu\u015ftu.<\/p>\n
Simantov’un evinin alt kat\u0131nda, kiradaki kebap salonu ve bakkal d\u00fckkan\u0131nda m\u00fc\u015fteri yo\u011funlu\u011fu g\u00f6zlenirken \u00fcst kattaki sinagog ve tek odal\u0131 evinde ise sessizlik h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Bir zamanlar Yahudilerin u\u011frak yeri olan k\u00fc\u00e7\u00fck ibadethaneye d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sinagog oldu\u011funa dair herhangi bir i\u015faret bulunmuyor.<\/p>\n
Simantov’un kendisi i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kata gitmek i\u00e7in \u00f6nce alt kattaki kebap salonuna girmek ve oradaki i\u00e7 avludan \u00fcst kata \u00e7\u0131kmak gerekiyor. Sinagog i\u00e7inde geni\u015f\u00e7e say\u0131labilecek bir Bimah ve \u00fczerinde ibadet i\u00e7in kullan\u0131lan birka\u00e7 ara\u00e7 ve gere\u00e7 bulunuyor.<\/p>\n
\u00d6te yandan, pencerelerin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 balkon ve balkonla ayn\u0131 hizada uzanan sac tavanlar\u0131n oldu\u011fu k\u0131s\u0131mlar esnaf taraf\u0131ndan depo gibi kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Kom\u015fular\u0131, Simantov’un Kabil’in merkezinde \u00c7i\u00e7ek\u00e7iler Soka\u011f\u0131’ndaki iki katl\u0131 evinin \u00fcst k\u0131sm\u0131nda bir oday\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in bir oday\u0131 da ibadeti i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, maddi s\u0131k\u0131nt\u0131dan dolay\u0131 da evin alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u015fletmelere kiraya verdi\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n
Sinagogun bir zamanlar Pakistan ve Afganistan’\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinden gelen Yahudileri a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten kom\u015fular, Simantov Afganistan’dan ayr\u0131l\u0131rken anahtar\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sinagoga o g\u00fcnden sonra kimsenin ayak basmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendilerine emanet edildi\u011fi i\u00e7in ibadethaneye sahip \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 kaydetti.<\/p>\n
Simantov’u uzun y\u0131llar tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydeden Hac\u0131 M\u00fcmtaz Hekimi, gen\u00e7li\u011finde bu b\u00f6lgede 50’ye yak\u0131n Yahudi ailenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7o\u011funun o zamanlar ticaret yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve zamanla hepsinin gitti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
25-30 y\u0131ld\u0131r Simantov’u tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Hekimi, gidi\u015finden sonra kendisiyle telefonda konu\u015ftu\u011funu ancak daha sonra haber alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Hekimi, “3 ay (Afganistan’dan ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan) sonra beni arad\u0131. Bana ‘Bu b\u00f6lgeyi bilen bir dostumsun. Ben gelene kadar ya da birini g\u00f6nderene kadar sinagogumla ilgilenin. Size haber verece\u011fim.’ dedi. Son 8-9 ayd\u0131r da irtibat\u0131m\u0131z yok. Haberimiz yok kendisinden. \u00d6lm\u00fc\u015f oldu\u011funu duyduk. Gitti\u011fi g\u00fcnden beri sinagogu kilitli. Bizde anahtar yok.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Simantov ile yak\u0131n dost olduklar\u0131n\u0131, ondan kalan bu yerin kendilerine emanet oldu\u011funu ve sahip \u00e7\u0131kacaklar\u0131n\u0131 dile getiren Hekimi, “\u0130lgili her kimse e\u011fer, \u0130srail ya da Amerika, onlar buraya ne olaca\u011f\u0131na kadar verecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n yeri, onlar\u0131n sinagogu. Bizimle alakas\u0131 yok. B\u00f6lge sakini olarak sadece, bir \u015fey \u00e7al\u0131nmamas\u0131 ya da bir sorun olmamas\u0131 i\u00e7in buray\u0131 koruyoruz.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Afganistan’\u0131n \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Herat vilayetinde 1980’lere kadar yo\u011fun Yahudi n\u00fcfusu bulunuyordu. Ancak, 1978 y\u0131l\u0131nda kom\u00fcnist iktidar\u0131n y\u00f6netime gelmesi ve o tarihten g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcregelen \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ortam nedeniyle Afgan Yahudilerinin n\u00fcfusu her ge\u00e7en g\u00fcn azald\u0131.<\/p>\n
AA muhabirinin yerel makamlardan elde etti\u011fi bilgilere g\u00f6re, daha \u00f6nce Herat’ta Afganistan Yahudilerinden kalma 4 sinagog, bir hamam ve bir de mezarl\u0131k vard\u0131.<\/p>\n
Sinagoglardan biri cami, di\u011feri okul olarak kullan\u0131l\u0131rken biri de \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle a\u011f\u0131r tahribata u\u011fram\u0131\u015f durumda. Bu 3 sinagogun d\u0131\u015f\u0131nda, bir zamanlar Yahudi mahallesi olarak bilinen Momanda b\u00f6lgesinde ise Yu Av ad\u0131nda, \u015fu an ziyarete kapal\u0131 bir sinagog daha bulunuyor.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, Herat’ta 100’den fazla kabrin oldu\u011fu bir Yahudi mezarl\u0131\u011f\u0131 yer al\u0131yor.<\/p>\n