![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/96f91bbd-282f-4a24-a12c-1b1092cfeb3b\/009_2023%2F04_2023%2F19_Eyl%C3%BCl%2F35%2F750.jpg\"\/)
<\/a><\/p>\nDini \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle ilgili att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlar kapsam\u0131nda Menderes, 1932 y\u0131l\u0131ndan itibaren Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n talimat\u0131yla uygulanan “Arap\u00e7a ezan okuma yasa\u011f\u0131n\u0131” 18 y\u0131l aradan sonra kald\u0131rd\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin 16 Haziran 1950 tarihli oturumunda kabul edilen de\u011fi\u015fiklik, Anadolu Ajans\u0131na da ayn\u0131 g\u00fcn Ba\u015fbakanl\u0131k’tan gelen bir yaz\u0131yla bildirildi. Yaz\u0131da, kanunun Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan tasdik edildi\u011fi, 17 Haziran 1950 tarihli Resmi Gazete’de yay\u0131mlanaca\u011f\u0131 ve ayn\u0131 g\u00fcn y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girece\u011fi belirtildi. \u00d6te yandan yaz\u0131da, 17 Haziran 1950 tarihinden itibaren ezan\u0131n ve kametin Arap\u00e7a okunmas\u0131n\u0131n serbest oldu\u011funun Ba\u015fbakanl\u0131ktan vilayetlere “telle tebli\u011f edildi\u011fi” vurguland\u0131.<\/p>\n
Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcft\u00fcl\u00fcklere dini lisanla ezan okumay\u0131 bilmeyen m\u00fcezzin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 soran yaz\u0131<\/h3>\n
D\u00f6nemin Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131 Ahmet Hamdi Akseki’nin imzas\u0131yla 23 Haziran 1950’de bir m\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011fe g\u00f6nderilen yaz\u0131da, “Ezan ve kameti din lisan\u0131 ile okumak yasa\u011f\u0131n\u0131n ahiren B. Millet Meclisince kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hadisesinin vatanda\u015flar \u00fczerinde husule getirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck ferahl\u0131k ve ho\u015fnutluk, yurdun muhtelif b\u00f6lgelerinden gelen yaz\u0131larda a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.” ifadelerine yer verildi.<\/p>\n
Yaz\u0131da ayr\u0131ca m\u00fcft\u00fcl\u00fckten ezan ve kametin dini lisanla ne zamandan itibaren okunmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve dini lisanla ezan okumay\u0131 bilmeyen m\u00fcezzin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bildirilmesi istendi.<\/p>\n
Menderes, \u0130zmir \u0130l Kongresi’nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada konuyla ilgili \u015fu ifadelere yer verdi:<\/p>\n
“\u015eimdiye kadar bask\u0131 alt\u0131nda bulunan dinimizi bask\u0131dan kurtard\u0131k. \u0130nk\u0131lap softalar\u0131n\u0131n yaygaralar\u0131na ehemmiyet vermeyerek ezan\u0131 Arap\u00e7ala\u015ft\u0131rd\u0131k. Mekteplerde din derslerini kabul ettik. Radyoda Kur’an okuttuk. T\u00fcrkiye bir M\u00fcsl\u00fcman devletidir ve M\u00fcsl\u00fcman kalacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn icaplar\u0131 yerine getirilecektir.”<\/p>\n
Menderes’in Kore harekat\u0131yla ilgili Amerikan Uluslararas\u0131 Haber Ajans\u0131’na verdi\u011fi r\u00f6portaj<\/h3>\n
Menderes h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan, 25 Temmuz 1950’deki Bakanlar Kurulu toplant\u0131s\u0131nda Kore’ye askeri bir kuvvet g\u00f6nderilmesine karar verildi.<\/p>\n
T\u00fcrk askerinin Kore’deki ba\u015far\u0131s\u0131 T\u00fcrkiye’nin NATO’ya \u00fcye olmas\u0131nda etkili oldu.<\/p>\n
T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan NATO’ya girmek i\u00e7in ilk ba\u015fvuru 11 May\u0131s 1950’de yap\u0131l\u0131rken, Adnan Menderes h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde ise T\u00fcrkiye, 1952’de NATO’ya tam \u00fcye olarak kabul edildi.<\/p>\n
Cumhuriyet Ar\u015fivinde bulunan belgeler aras\u0131nda Ba\u015fbakan Menderes’in, Kore harekat\u0131yla ilgili Amerikan Uluslararas\u0131 Haber Ajans\u0131 Avrupa Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Kingsbury Smith’in sorular\u0131na verdi\u011fi yan\u0131tlar da yer al\u0131yor.<\/p>\n
Menderes m\u00fclakatta, nereden gelirse gelsin tecav\u00fcze u\u011fram\u0131\u015f herhangi bir memleketin yard\u0131m talebine icabetin, b\u00fct\u00fcn \u00fcye devletlerin vazifesi oldu\u011funu vurgulayarak, “Di\u011fer yandan, \u015fart\u0131n derpi\u015f etti\u011fi ve\u00e7hile, d\u00fcnya emniyetini ve bar\u0131\u015f\u0131 korumakla m\u00fckellef bir milletler aras\u0131 askeri te\u015fkilat\u0131n bir an evvel kurulmas\u0131ndaki zaruret bu hadise ile de belirmi\u015f bulundu\u011fundan, bu konunun ciddiyetle ele al\u0131nmas\u0131 hususunun daha fazla geciktirilmesi caiz olmayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz.” ifadelerine yer verdi.<\/p>\n
Halkevlerinin kapat\u0131lmas\u0131<\/h3>\n
Demokrat Parti milletvekilleri, halkevlerinin CHP’nin bir yan kurulu\u015fu gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu.<\/p>\n
Adnan Menderes, 12 Aral\u0131k 1950 g\u00fcn\u00fc partisinin meclis grubunda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, “Halkevleri denilen m\u00fcessese bug\u00fcn toplumsal yap\u0131m\u0131zda bir diken gibi, bir yabanc\u0131 cisim gibi \u00f6nemsiz bir \u015feydir. Toplumsal, siyasal bir i\u015flevi kalmam\u0131\u015f, kap\u0131lar\u0131na zincir vurulmu\u015ftur.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Halkevleri, CHP’nin itirazlar\u0131na ra\u011fmen 1951 y\u0131l\u0131nda kapat\u0131ld\u0131, k\u00f6y enstit\u00fcleri ise \u00f6\u011fretmen okullar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Halkevlerinin kapat\u0131lmas\u0131 konusu, DP’liler ile CHP’liler aras\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konulardan biri oldu.<\/p>\n
Menderes’in ekonomik kalk\u0131nma at\u0131l\u0131mlar\u0131<\/h3>\n
Devletin ekonomik hayata m\u00fcdahalesini yo\u011fun bir \u015fekilde ele\u015ftiren Menderes, iktidara geldi\u011fi ilk g\u00fcnden itibaren ekonomide liberal bir politika izledi. Menderes’in ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi politikalarla ekonomide kalk\u0131nma d\u00f6nemine giren T\u00fcrkiye’de, serbest piyasa ekonomisine ge\u00e7i\u015fe h\u0131z verildi.<\/p>\n
\u0130thalata getirilen k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 kald\u0131ran Menderes h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan kredi faizleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn daha fazla kredi kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edildi. Gelen kredilerin \u00f6zellikle tar\u0131m alan\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilirken tar\u0131mda makinele\u015fme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Yabanc\u0131 sermaye giri\u015fini te\u015fvik etmek amac\u0131yla yasal mevzuat haz\u0131rlanarak K\u0130T’lerin \u00f6zel sekt\u00f6re devri \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Marshall Plan\u0131’n\u0131n da katk\u0131s\u0131yla \u00fclkede yeni sanayi tesisleri kuruldu. 1954 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye Vak\u0131flar Bankas\u0131 kuruldu. Bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye’nin gayrisafi milli has\u0131las\u0131 y\u0131lda ortalama y\u00fczde 9 b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/p>\n
1954 genel se\u00e7imlerinde ikinci b\u00fcy\u00fck zafer<\/h3>\n
2 May\u0131s 1954’te yap\u0131lan genel se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m, hi\u00e7bir kanuni zorlama olmamas\u0131na ra\u011fmen y\u00fczde 88,63 gibi olduk\u00e7a y\u00fcksek bir oranda ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n
Demokrat Parti, y\u00fczde 58 oy oran\u0131yla, Meclis’teki milletvekili sandalyelerinin y\u00fczde 93’\u00fcn\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n
Darbenin ayak sesleri “6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131”<\/h3>\n
Demokrat Parti’nin 1954’te kazand\u0131\u011f\u0131 bu se\u00e7im zaferinin ard\u0131ndan, K\u0131br\u0131s’ta ya\u015fanan sorunlar t\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla hissedilmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n
K\u0131br\u0131s konusunun m\u00fczakere edilmesi i\u00e7in 29 A\u011fustos 1955’te ger\u00e7ekle\u015ftirilen Londra Konferans\u0131’ndan, T\u00fcrkiye’de ya\u015fanan “6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131” nedeniyle bir sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131.<\/p>\n
“Atat\u00fcrk’\u00fcn evinin bombaland\u0131\u011f\u0131na” ili\u015fkin bir haberle ba\u015flayan “6-7 Eyl\u00fcl Olaylar\u0131”, s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan edilerek ancak bast\u0131r\u0131labildi.<\/p>\n
Cumhuriyet ar\u015fivinde bulunan belgeler aras\u0131nda, d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar’\u0131n imzas\u0131yla yay\u0131nlanan s\u0131k\u0131y\u00f6netim kararnamesi de yer al\u0131yor.<\/p>\n
Kararnamede \u015fu ifadelere yer veriliyor:<\/p>\n
“K\u0131br\u0131s meselesini ve Selanik’te Atat\u00fcrk’\u00fcn do\u011fdu\u011fu eve ve Konsoloshanemize kar\u015f\u0131 vuku bulan tecav\u00fcz\u00fc vesile ittihaz ederek vatanda\u015flar\u0131 tahrik ve memleketin y\u00fcksek menfaatlerine ayk\u0131r\u0131 olarak h\u00fck\u00fcmet kuvvetlerine kar\u015f\u0131 koymak suretiyle giri\u015filen toplu hareketlerin amme huzur ve asayi\u015fini ihlal edecek istidat g\u00f6stermesi muvacehesinde, Te\u015fkilat\u0131 Esasiye Kanununun 86. maddesi h\u00fckm\u00fcne tevfikan \u0130stanbul, \u0130zmir ve Ankara vilayetlerinde \u00d6rfi \u0130dare \u0130lan\u0131, \u0130cra Vekilleri Heyetinin 7.9.1955 tarihli toplant\u0131s\u0131nda kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n
Olaylar bast\u0131r\u0131lana kadar \u0130stanbul’da Rumlara ait \u00e7ok say\u0131da kilise, okul, i\u015f yeri yak\u0131ld\u0131, ya\u011fmaland\u0131. Binlerce Rum, uzun y\u0131llard\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131.<\/p>\n
1957 genel se\u00e7imleri<\/h3>\n
Demokrat Parti, 27 Ekim 1957’de yap\u0131lan genel se\u00e7imlerde y\u00fczde 9,8’lik bir kay\u0131pla y\u00fczde 48,6 oy ald\u0131.<\/p>\n
Menderes, se\u00e7imlerin ard\u0131ndan parti i\u00e7inde bir \u00f6zele\u015ftiriye giderek se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 te\u015fkilat\u0131n yeterince \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131na, bas\u0131nda yer alan yalan haberlere ba\u011flad\u0131.<\/p>\n
\u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn “\u015fartlar tamam oldu\u011funda ihtilal me\u015fru hakt\u0131r” s\u00f6z\u00fc<\/h3>\n
18 Nisan 1960’ta TBMM’de “muhalefet ve bas\u0131n\u0131n faaliyetlerini incelemek” amac\u0131yla Demokrat Partili 15 milletvekilinden olu\u015fan Tahkikat Komisyonu kuruldu.<\/p>\n
Bu komisyon nedeniyle CHP y\u00f6neticileri, Demokrat Partiyi diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe gitme amac\u0131nda olmakla su\u00e7lad\u0131.<\/p>\n
CHP Genel Ba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, “\u015eimdi arkada\u015flar, \u015fartlar tamam oldu\u011fu zaman milletler i\u00e7in ihtilal me\u015fru bir hakt\u0131r.” \u015feklindeki s\u00f6z\u00fcn\u00fc, bu komisyonun kurulmas\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan dile getirdi.<\/p>\n
“Bir Ba\u015fbakan\u0131n bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131yorsun, bundan ala h\u00fcrriyet mi var”<\/h3>\n
Bas\u0131nda yer alan iddialar ve olu\u015fturulan hava, b\u00fcy\u00fck \u00f6\u011frenci olaylar\u0131n\u0131n ya\u015fanmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n
\u0130lk b\u00fcy\u00fck \u00f6\u011frenci g\u00f6sterisi 19 Nisan 1960’ta K\u0131z\u0131lay’da d\u00fczenlendi.<\/p>\n
\u00d6\u011frenciler, bu olaylar\u0131n ard\u0131ndan “555K” koduyla, 5 May\u0131s’ta saat 05.00’te K\u0131z\u0131lay Meydan\u0131’nda topland\u0131. Adnan Menderes, kendisine kar\u015f\u0131 eylem yap\u0131lan yere giderek eylemcilerin aras\u0131na girdi. O s\u0131rada bir gen\u00e7 Menderes’in bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131kt\u0131. “Ne istiyorsun?” diye sordu\u011fu gen\u00e7ten “H\u00fcrriyet istiyorum” cevab\u0131n\u0131 alan Menderes, “Bir ba\u015fbakan\u0131n bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131yorsun, bundan ala h\u00fcrriyet mi var?” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
\n
\n Anadolu Ajans\u0131 web sitesinde, AA Haber Ak\u0131\u015f Sistemi (HAS) \u00fczerinden abonelere sunulan haberler, \u00f6zetlenerek yay\u0131mlanmaktad\u0131r. Abonelik i\u00e7in l\u00fctfen ileti\u015fime ge\u00e7iniz.<\/b>
\n <\/a>
\n <\/span>\n <\/div>\n