<\/p>\n
\u00d6mer \u00d6zk\u0131z\u0131lc\u0131k, Arap a\u015firetlerin ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc YPG’ye kar\u015f\u0131 ayaklanmas\u0131n\u0131n sebeplerini, olas\u0131 senaryolar\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin kilit rol\u00fcn\u00fc AA Analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Suriye\u2019nin do\u011fusundaki Deyr ez-Zor b\u00f6lgesindeki Arap a\u015firetleri ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 ayakland\u0131. Ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar sonucu b\u00f6lgenin \u00e7o\u011funlu\u011funda Arap a\u015firetleri kontrol sa\u011flarken, b\u00f6lgeden YPG unsurlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Asl\u0131nda ayaklanma b\u00f6lgedeki demografik yap\u0131n\u0131n ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin (ABD) yanl\u0131\u015f politikalar\u0131n bir sonucudur, fakat bu ayaklanman\u0131n nereye varaca\u011f\u0131 iki temel fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131: T\u00fcrkiye ne yapacak, ABD politikas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek mi? ABD\u2019nin olas\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi de T\u00fcrkiye\u2019nin hamlelerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, belirleyici akt\u00f6r T\u00fcrkiye olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin 200 kilometre g\u00fcneyinde cereyan eden olaylar\u0131n kaderi ayaklanman\u0131n ba\u015flamas\u0131nda rol\u00fc olmayan T\u00fcrkiye\u2019nin elindedir. Ayaklanman\u0131n sonucu ise T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesinde kritik ve uzun vadeli kazan\u0131m potansiyeli ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Deyr ez-Zor b\u00f6lgesindeki Arap a\u015firetlerinin ayaklanmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda basit bir demografik ger\u00e7eklik bulunuyor. YPG\u2019nin kontrol etti\u011fi b\u00f6lgelerde 3 milyon insan ya\u015f\u0131yor. B\u00f6lgedeki Suriyeli K\u00fcrtlerin oran\u0131 y\u00fczde 19,9, Araplar\u0131n oran\u0131 ise y\u00fczde 76,6. Deyr ez-Zor b\u00f6lgesinde ise iki b\u00fcy\u00fck a\u015firet bulunuyor: Akidat ve Bekkara. Akidat ve Bekkara a\u015firetlerinin yan\u0131nda Abid, Kulayin, \u015eammar, Zubeyd, Duleym, Cabur, Tayy, Ebu Saraya ve El Rifai a\u015firetleri Deyr ez-Zor\u2019da bulunuyor. Suriyeli K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu bile YPG\u2019yi desteklemezken, Arap a\u015firetler \u00fczerindeki YPG tahakk\u00fcm\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011fildi ve ayaklanmaya yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
Siyasi ve askeri sebeplere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Deyr ez-Zor b\u00f6lgesinde YPG\u2019nin kurdu\u011fu Askeri Meclis yap\u0131s\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu askeri meclisler yerel Arap i\u015fbirlik\u00e7ilerin bulundu\u011fu ve vitrin \u00f6zelli\u011fine sahip olu\u015fumlard\u0131r. Bunlar, resmi olarak YPG\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi SDG\u2019nin bir par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Ancak Deyr ez-Zor Askeri Meclisi di\u011fer askeri meclislere k\u0131yasen YPG\u2019den g\u00f6rece en \u00e7ok otonom alan elde eden ve askeri olarak da en g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131yd\u0131. Son d\u00f6nemlerde \u2013 \u00f6zellikle ABD\u2019deki Hudson Enstit\u00fc\u2019de \u00e7\u0131kan bir rapor ve akabindeki haberlerde ABD\u2019nin YPG\u2019den vazge\u00e7ip Arap a\u015firetleri ve Deyr ez-Zor Askeri Meclisiyle b\u00f6lgeye \u00f6zel bir yap\u0131yla \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 veya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi arg\u00fcman\u0131 i\u015fleniyordu. YPG bu siyasa \u00f6nerisini ve bu y\u00f6ndeki haberleri tehdit alg\u0131lam\u0131\u015f olacak ki, YPG komutanlar\u0131 medyaya bu konuda yalanlama deme\u00e7leri verdiler. Ancak bu risk YPG taraf\u0131ndan ciddiye al\u0131nm\u0131\u015f olacak ki, YPG Deyr ez-Zor Askeri Meclis Ba\u015fkan\u0131 Ebu Havle\u2019yi toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p kendisini g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131 ve hapsetti. Zaman\u0131nda YPG benzer bir uygulamay\u0131 Rakka\u2019l\u0131 Liva el Rakka grubu y\u00f6neticisi Ebu \u0130sa\u2019ya da yapm\u0131\u015ft\u0131. YPG\u2019nin amac\u0131 kendisine alternatif olabilecek bir olas\u0131 olu\u015fumu engellemekti.<\/p>\n
YPG\u2019nin beklemedi\u011fi ve \u00f6ng\u00f6remedi\u011fi ise Arap a\u015firetlerin ne denli h\u0131zl\u0131 tepki verece\u011fi ve birle\u015fmeyi ba\u015faracaklar\u0131yd\u0131. Uzun y\u0131llard\u0131r Arap a\u015firetlerini b\u00f6lmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck gayret sarf eden YPG, Arap a\u015firetlerin birle\u015fip ona kar\u015f\u0131 ayaklanmas\u0131n\u0131 beklemiyordu. YPG, Arap a\u015firetlerin Ebu Havle\u2019den bo\u015falan koltu\u011fu doldurmak i\u00e7in yar\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n
Ayaklanan Arap a\u015firetleri k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde Deyr ez-Zor\u2019daki bir\u00e7ok yerle\u015fim yerini kontrol alt\u0131na almay\u0131 ba\u015fard\u0131. YPG\u2019nin ABD\u2019den talep etti\u011fi hava deste\u011fi de gelmeyince, ayaklar\u0131nda terlikli Arap a\u015firet sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 YPG\u2019yi bir\u00e7ok b\u00f6lgeden \u00e7\u0131karmay\u0131 ba\u015fard\u0131. ABD\u2019nin y\u0131llard\u0131r e\u011fitti\u011fi YPG’li unsurlar\u0131n ka\u00e7\u0131\u015f\u0131 bir nevi Afganistan\u2019da Taliban kar\u015f\u0131s\u0131nda ka\u00e7an Afganistan ordu g\u00fc\u00e7lerini hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n
Suriye\u2019nin g\u00fcneydo\u011fusunda bu geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131rken, kuzeybat\u0131s\u0131nda ise Deyr ez-Zor\u2019lu a\u015firetler de hareketlendi. Nitekim YPG\u2019den ka\u00e7an ve T\u00fcrkiye\u2019nin olu\u015fturdu\u011fu g\u00fcvenli b\u00f6lgelere s\u0131\u011f\u0131nan 250 bin civar\u0131nda Deyr ez-Zor\u2019lu bulunuyor. Sava\u015f \u00e7ad\u0131r\u0131 kuran a\u015firet \u00fcyeleri daha sonra Menbi\u00e7\u2019in bat\u0131s\u0131ndan ve kuzeyinden YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti. T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri (TSK) ve Suriye Milli Ordusu\u2019nun (SMO) destek vermedi\u011fi sald\u0131r\u0131n\u0131n ilk 3 saatinde 4 k\u00f6y ve 2 tepe, YPG ve Esed rejimi ortak kontrol\u00fcnden ele ge\u00e7irildi. Ancak YPG\u2019nin imdad\u0131na Rus Hava Kuvvetleri yeti\u015fti. Rusya\u2019n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi hava sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve g\u00fcvenli b\u00f6lgelerin \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 u\u00e7u\u015flar sonucunda Arap a\u015firetleri kazand\u0131klar\u0131 mevzileri terk etmek zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n
Arap a\u015firetlerinin YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 ayaklanmas\u0131 T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece kritik bir geli\u015fmedir. \u00d6ncelikle T\u00fcrkiye\u2019nin arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n ne denli do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6steren bu geli\u015fme, ABD\u2019nin YPG ile i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu tekrar hat\u0131rlat\u0131yor. Ayaklanma ayn\u0131 zamanda sosyolojiye sava\u015f a\u00e7man\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ve T\u00fcrkiye\u2019nin hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Buna ilaveten YPG\u2019nin petrol b\u00f6lgeleri \u00fczerindeki hakimiyeti ve petrol gelirleri de olumsuz etkilendi. Arap a\u015firetleri ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, YPG sadece petrol gelirlerinden olmakla kalmay\u0131p ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki vergi gelirlerini ve ABD\u2019nin verdi\u011fi deste\u011fi de kaybedebilir. Nitekim ABD\u2019nin galip gelen Arap a\u015firetleriyle beraber \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da ihtimaller aras\u0131ndad\u0131r. Di\u011fer bir gelecek senaryosu ise YPG\u2019nin hapishanelerden DEA\u015e \u00fcyelerini serbest b\u0131rak\u0131p Arap a\u015firet ayaklanmas\u0131n\u0131 illegalize etmesi olabilir. YPG Arap a\u015firet ayaklanmas\u0131n\u0131 DEA\u015e ayaklanmas\u0131 olarak lanse edebilirse, ABD\u2019nin deste\u011fini kazanabilir ve sert g\u00fc\u00e7 ile Arap a\u015firetleri ezebilir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir senaryo ise Arap a\u015firetlerin ABD arabuluculu\u011fu ile YPG ile anla\u015fma sa\u011flamas\u0131 ve b\u00f6lgedeki gerginli\u011fin durmas\u0131d\u0131r. Arap a\u015firetlerin bir anla\u015fmay\u0131 kabul etmesi olas\u0131d\u0131r. Nitekim F\u0131rat nehrinin bat\u0131 yakas\u0131nda Esed rejimi ve \u0130ran\u2019\u0131n ciddi bir y\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 bulunuyor. E\u011fer ABD\u2019nin himayesi olmasa, \u0130ran ve \u0130ran destekli \u015eii milisler F\u0131rat nehrini ge\u00e7ip S\u00fcnni Arap a\u015firetlerine katliam uygulayabilir. Bu tehditten korkan Arap a\u015firetleri ABD\u2019yi b\u00f6lgede tutabilmek ad\u0131na YPG ile anla\u015fmay\u0131 kabul edebilir.<\/p>\n
Bahsetti\u011fim 3 senaryo T\u00fcrkiye\u2019nin olaya m\u00fcdahil olmad\u0131\u011f\u0131 senaryodur. E\u011fer T\u00fcrkiye f\u0131rsattan istifade askeri olarak YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7erse, kuzeyde SMO ve TSK, g\u00fcneyde Arap a\u015firetleri YPG\u2019yi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Hatta TSK ve SMO sald\u0131rmay\u0131p, sadece cephe hatlar\u0131na y\u0131\u011f\u0131nak yapsa, YPG t\u00fcm g\u00fc\u00e7lerini g\u00fcneyden kuzeye kayd\u0131rmak zorunda kal\u0131r ve Arap a\u015firetlerin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131r. Di\u011fer bir askeri ihtimal ise T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019y\u0131 cayd\u0131rmas\u0131 ve Arap a\u015firetlerinin YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mas\u0131 olabilir. Ukrayna ile me\u015fgul olan Rusya\u2019n\u0131n, YPG i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019yi kar\u015f\u0131s\u0131na alma g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. G\u00fcvenli b\u00f6lgelerden YPG\u2019ye sald\u0131ran Arap a\u015firetleri Rus hava sald\u0131r\u0131lar\u0131 tehdidi olmadan YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 h\u0131zl\u0131 ilerleme kat edecektir. Nitekim Menbi\u00e7 ve Rakka\u2019da bulunan Arap a\u015firetleri YPG\u2019ye kar\u015f\u0131 daha ayaklanmad\u0131lar. Arap a\u015firetleri d\u0131\u015far\u0131dan ilerleme kat ederse, o a\u015firetler de i\u00e7eriden hareketlenecektir.<\/p>\n
Askeri ad\u0131mlar\u0131n yan\u0131nda, T\u00fcrkiye diplomatik olarak ABD\u2019ye somut teklifler sunabilir. T\u00fcrkiye, ABD\u2019nin YPG\u2019den vazge\u00e7ip b\u00f6lgedeki Arap a\u015firetlerinden yeni bir askeri olu\u015fum kurmas\u0131 ve b\u00f6lge halk\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edip do\u011frudan destekleyebilir. T\u00fcrkiye\u2019nin verece\u011fi destek sayesinde, Arap a\u015firetleri YPG\u2019yi \u00e7\u0131kar\u0131r ve ABD art\u0131k YPG yerine Deyr ez-Zor\u2019da Arap a\u015firetleriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. ABD de YPG\u2019ye mahkum olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve alternatifleri oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f olur.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesinde YPG\u2019nin Suriye\u2019deki kazan\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 Deyr ez-Zor\u2019daki Arap a\u015firetlerin ayaklanmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir f\u0131rsatt\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PKK ile m\u00fccadelesinde Suriye\u2019nin kuzeyinde SMO, Irak\u2019\u0131n kuzeyinde Pe\u015fmerge ve Suriye\u2019nin g\u00fcneydo\u011fusunda Arap a\u015firetleri gibi m\u00fcttefikleri olacakt\u0131r. YPG\u2019nin Suriye\u2019de kurmak istedi\u011fi devlet\u00e7ik finansal anlamda zora girecek ve askeri olarak d\u00f6rt taraftan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. YPG\u2019nin ABD i\u00e7in \u00f6nemi azalacakt\u0131r. YPG\u2019nin yumu\u015fak karn\u0131 olan Deyr ez-Zor’un, T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesinde g\u00f6r\u00fcnenden daha b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi var.<\/p>\n
[\u00d6mer \u00d6zk\u0131z\u0131lc\u0131k d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik uzman\u0131]<\/p>\n
* Makalelerdeki fikirler, yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n